Kategorija: Svijet

Svijet sa velikom pažnjom prati nezapamćenu eskalaciju u Latinskoj Americi nakon što su Sjedinjene Američke Države izvele vojnu operaciju u Karakasu, uhapsile predsjednika Venecuele Nikolasa Madura i njegovu suprugu, te ih prebacile u Njujork. Dok Vašington ovaj potez opravdava borbom protiv narkoterorizma, Moskva i Peking oštro osuđuju akciju, nazivajući je „činom oružane agresije“ i „pljačkom“.

Rusija: „Ovo je gaženje međunarodnog prava“
Na hitnoj sjednici Savjeta bezbjednosti UN, sazvanoj na zahtjev Kolumbije uz podršku Rusije i Kine, predstavnik Ruske Federacije Vasilij Nebenzja oštro je kritikovao poteze SAD. On je zatražio hitno oslobađanje bračnog para Maduro, ističući da ne postoji opravdanje za ono što je nazvao „ciničnim zločinom u Karakasu“.

„Zvono koje danas glasno zvoni u regionu, zvoni za svaku zemlju na zapadnoj hemisferi i za budućnost same svjetske organizacije. Ne obratiti pažnju na ovo danas bilo bi kukavičluk i blagoslov za kontinuirano gaženje međunarodnog prava“, upozorio je Nebenzja, optužujući SAD za davanje novog podsticaja neokolonijalizmu.

SAD: „Hapsimo trgovca drogom, a ne legitimnog predsjednika“
S druge strane, američki ambasador pri UN, Majk Volc, odbacio je optužbe o okupaciji. On je operaciju opisao kao „hirurški preciznu“ akciju protiv pojedinca kojeg je nazvao narkoteroristom.

„Maduro je odgovoran za napade na građane SAD i destabilizaciju regiona. Uhapšen je trgovac narkoticima koji će odgovarati pred sudom, baš kao što je to bio slučaj sa Manuelom Norijegom 1989. godine“, izjavio je Volc. On je takođe uputio oštru kritiku Ujedinjenim nacijama, zapitavši kakva je to organizacija koja daje legitimitet „nelegitimnom narkoteroristi“.

Maduro u sudnici: U trenerci pred sudiju
Dok diplomate raspravljaju u zgradi na Ist Riveru, Nikolas Maduro je pod strogom policijskom pratnjom prebačen iz zatvora u Bruklinu u zgradu saveznog suda na donjem Menhetnu. Prema izvještajima medija, Maduro se pojavio u sportskoj opremi — trenerci i svijetlo narandžastim patikama — kako bi se suočio sa optužbama za narkoterorizam, krijumčarenje kokaina i šverc oružja.

Vašington je saopštio da je operacija osmišljena da zaštiti regionalnu bezbjednost i da će američke snage ostati u Venecueli dok se ne izvrši „bezbjedna i razumna tranzicija“ vlasti.

Podijeljene reakcije: Nada protiv straha
Unutar same Venecuele vlada atmosfera iščekivanja. Bivši stalni predstavnik Venecuele pri UN, Miloš Alkalaj, ocijenio je da na ulicama Karakasa ipak postoji „oprezan osjećaj nade“. „Ljudi čekaju promjenu nakon 26 godina totalitarnog režima, iako su poluge moći, policija i vojska još uvijek na svojim mjestima“, kazao je Alkalaj za RTS.

Fokus i na Grenlandu
Ova globalna kriza neočekivano se dotakla i sjevera Evrope. Danska premijerka Mete Frederiksen prokomentarisala je ambicije Donalda Trampa prema Grenlandu, ističući da američkog predsjednika treba shvatiti ozbiljno, ali da Danska i Grenland jasno odbacuju takvu mogućnost. Ona je upozorila da bi bilo kakav napad na suverenitet članice NATO saveza značio kraj dosadašnjih odnosa.

Sjednica Savjeta bezbjednosti se nastavlja u napetoj atmosferi, dok se ispred suda u Njujorku očekuje čitanje optužnice koja bi mogla trajno promijeniti geopolitičke odnose u svijetu.

Najmanje 20 ljudi izgubilo je život, među kojima i troje djece, a skoro 1.000 ljudi je uhapšeno, od čega je 40 maloljetnika, u protestima u Iranu.

Međunarodne organizacije za zaštitu ljudskih prava optužuju bezbjednosne snage te zemlje da “neselektivno gađaju civile”.

Protesti su nastavljeni i tokom vikenda, uprkos pojačanim mjerama bezbjednosti nakon izjava vrhovnog vođe Irana, ajatolaha Alija Hamnija, koji je učesnike protesta nazvao “izgrednicima”.

Organizacija sa sjedištem u SAD “Human right activists” (HRAI) navodi da je do sada uhapšeno 990 osoba, dok je najmanje 20 ljudi izgubilo život, prenio je “The Guardian”.

Među stradalim maloljetnicima je, prema tim izvorima, i petnaestogodišnji Mustafa Falahi iz centralnog Irana.

Organizacija Hengav sa sjedištem u Oslu saopštila je da je Falahi stradao 1. januara tokom intervencije bezbjednosnih snaga.

Hengav je, takođe, naveo da su 3. januara u gradu Kermanšahu poginuli sedamnaestogodišnji Rasul Kadivarian i njegov dvadesetogodišnji brat Reza.

Zamjenik direktora HRAI Skajlar Tompson izjavio je da je organizacija dokumentovala ova stradanja, kao i hapšenja najmanje 44 djece, naglasivši da prisustvo mladih na protestima zahtijeva posebnu zaštitu u skladu sa međunarodnim pravom.

Svjedoci sa terena navode da su tokom vikenda u pojedinim dijelovima zapadnog Irana okupljeni uzvikivali parole protiv vlasti i zahtjevali oslobađanje uhapšenih demonstranata, nakon čega je došlo do intervencije bezbjednosnih snaga.

Organizacije za ljudska prava su tokom vikenda saopštile i da su bezbjednosne snage intervenisale u bolnicama u koje su odvoženi povrijeđeni demonstranti.

Prema navodima organizacije Hengav, snage bezbjednosti koriste sredstva za razbijanje protesta bez razlikovanja odraslih i maloljetnih učesnika, dok se privedeni, kako tvrde, izlažu grubom postupanju prije prebacivanja na nepoznate lokacije.

Prema podacima HRAI, protesti su izbili zbog sloma nacionalne valute i rasta troškova života, a proširili su se na najmanje 78 gradova i 222 lokacije, uz zahtjeve demonstranata za okončanje aktuelnog režima.

Protesti su započeli među trgovcima i vlasnicima radnji zbog ekonomskih teškoća, prije nego što su se proširili među univerzitetskim studentima i demonstrantima u provincijama.

Demonstranti su skandirali protiv iranske vlade, a ekonomski problemi, poput inflacije koja premašuje 36 odsto, dodatno su pogoršali situaciju.

Iranska valuta, rijal, izgubila je gotovo polovinu svoje vrijednosti u odnosu na dolar, što je izazvalo teške uslove za mnoge građane.

U odgovoru na nemire, iranske vlasti su pokušale dvostruki pristup, priznajući ekonomsku krizu, ali koristeći nasilje protiv jačih oblika protesta.

Tokom vikenda, iranski vrhovni vođa, ajatolah Ali Hamnei, rekao je da će vlasti “razgovarati sa demonstrantima”, ali da “izgrednike treba staviti na njihovo mjesto”, prenosi “b92”.

Iranski vrhovni vođa, ajatolah Ali Hamnei, ima pripremljen plan za beg iz zemlje u slučaju da se masovni protesti u toj zemlji otmu kontroli, a njegove bezbednosne snage mu otkažu poslušnost.

Prema obaveštajnom izveštaju u koje je imao uvid britanski “The Times”, ruta za beg iz Teherana već je isplanirana za 86-godišnjeg vođu i njegov najuži krug saradnika ako se suoči s pretnjom svrgavanja.

Plan bega po uzoru na Asada

Hamnei planira da napusti Teheran s najužim krugom od dvadesetak pomoćnika i članova porodice, i to u trenutku kada proceni da vojska i bezbednosne snage gube kontrolu, dezertiraju ili odbijaju da izvršavaju naređenja o gušenju nemira.”‘Plan B’ je za Hamneija i njegov vrlo blizak krug saradnika i porodice, uključujući njegovog sina i naslednika, Mojtabu”, izjavio je obaještajni izvor za “The Times”.Kao najverovatnije odredište spominje se Moskva.

Beni Sabti, koji je decenijama služio u izraelskoj obaveštajnoj službi nakon što je pobegao iz Irana osam godina nakon Islamske revolucije, tvrdi da bi Hamnei pobegao u Moskvu jer “za njega nema drugog mesta”.

Dodao je i da se Hamnei “divi Putinu, dok je iranska kultura sličnija ruskoj kulturi”.Ovaj plan navodno je osmišljen po uzoru na beg negovog saveznika, svrgnutog sirijskog vođe Bašara al Asada, koji je u decembru 2024. godine avionom pobegao iz Damaska u Moskvu pre nego što su opozicione snage ušle u glavni grad.

Ogromno bogatstvo kao garancija za beg

“Isplanirali su rutu za beg iz Teherana ako osete potrebu za begom”, što uključuje “prikupljanje imovine, nekretnina u inostranstvu i gotovine kako bi olakšali svoj siguran prolaz”, rekao je izvor.Poznato je da Hamnei kontroliše veliku mrežu imovine, delom kroz jednu od najmoćnijih organizacija u Iranu, Setad, sistem poludržavnih zadzžbina poznat po finansijskoj netransparentnosti.Prema istrazi Rojtersa iz 2013. godine, ukupna vrednost te imovine, koja uključuje nekretnine i kompanije, procenjuje se na čak 95 milijardi dolara.

Sva imovina je u vlasništvu i pod direktnom kontrolom Hamneija.

Mnogi od njegovih najbližih saradnika, poput sekretara iranskog Vrhovnog saveta za nacionalnu bezbednost Alija Laridžanija, koji je svojevremeno upozorio američkog predsednika Donalda Trampa da se ne meša u unutrašnje poslove Teherana, već imaju članove porodice koji žive u inostranstvu, uključujući SAD, Kanadu i Dubai.

Nemiri i poljuljana moć

Talas protesta podstaknut je teškom ekonomskom situacijom i proširio se protekle sedmice po gradovima širom Irana, uključujući i sveti grad Kom.

Demonstranti optužuju snage bezbednostii, koje čine Korpus čuvara islamske revolucije (IRGC), milicija Basij, policija i vojska, za korišćenje brutalne sile, uključujući bojevu municiju, suzavac i vodene topove.Sve te snage pod direknim su zapovedništvom Hamneija, koji je vrhovni izvor moći u Islamskoj Republici i nadređen je vojsci, sudstvu i medijima.

Plan bega aktivirao bi se upravo ako Hamenei proceni da mu te snage otkazuju poslušnost.

“Paranoični” vođa opsednut preživljavanjem

Prema psihološkom profilu koji je izradila jedna zapadna obaveštajna agencija, Hamenei je “slabiji, i mentalno i fizički” od prošlogodišnjeg 12-dnevnog rata s Izraelom.

Od tada se retko pojavljuje u javnosti, a nije se oglasio ni tokom poslednjih dana protesta.

Tokom rata, Hamnei se skrivao u bunkeru, što je dodatno podstakli njegovu “opsesiju preživljavanjem”.

Procena ga opisuje kao “paranoičnog” vođu, što je osobina koja je oblikovala i njegov plan za napuštanje Irana.

“S jedne strane, vrlo je ideološki motivisan, ali s druge je pragmatičan u onome što vidi, a vidi taktički kompromis za dugoročni veći cilj. On je dugoročni mislilac”, stoji u proceni.

Hamnei je preživeo pokušaj atentata 1981. godine, u kojem je izgubio kontrolu nad desnom rukom.

Taj događaj, navodi se u proceni, učvrstio je njegovo uverenje o “božanskoj misiji” da vodi Iran u borbi protiv Izraela i Zapada te da po svaku cenu očuva režim.

Ajatolah sebe vidi kao vođu šiitskih muslimana širom sveta, čime opravdava Velika ulaganja u takozvanu “osovinu otpora”: Hezbolah u Libanu, Hamas u Gazi, kao i šiitske pokrete i milicije u Iraku, Siriji i Jemenu.

Međutim, slom tih frontova u ratu s Izraelom podstakao je Irance da preispitaju ulaganje u spoljne saveznike umesto u vlastiti narod, koji se bori s rekordnom inflacijom i sve lošijim životnim uslovima.

Jedan od slogana koji se čuje na iranskim ulicama glasi: “Ne Gazi, ne Libanu, svoj bih život dao samo za Iran.”

Kineski predsjednik Si Đinping izjavio je da se svet nalazi u razdoblju “nestabilnosti i promena” i upozorio da “jednostrane i nasilničke akcije ozbiljno narušavaju međunarodni poredak”.

Ne spominjući direktno Sjedinjene Države, ni Venecuelu, Si je poručio da bi “sve zemlje trebalo da poštuju razvojne puteve koje su narodi drugih država samostalno izabrali”, navodi kineska državna televizija CCTV, a prenosi portal Index.hr.

Si je dodao da se države moraju “pridržavati međunarodnog prava i ciljeva i načela Povelje Ujedinjenih nacija”, naglasivši da bi “velike sile, posebno, trebalo da prednjače u tome”.”Odmah oslobodite Madura”

Si je te izjave dao tokom sastanka s irskim premijerom Majklom Martinom u Velikoj dvorani naroda u Pekingu, objavila je kineska državna televizija.Navodi se i da je Kina dugogodišnji saveznik Venecuele.

Nakon nedavne američke vojne akcije u toj zemlji, Peking je pozvao Sjedinjene Države da “odmah” oslobode venecuelanskog predsednika Nikolasa Madura i njegovu suprugu, koji se nalaze u američkom pritvoru.

Kineske vlasti pritom su poručile da su “duboko šokirane” te da “najoštrije osuđuju otvorenu upotrebu sile SAD-a protiv suverene države”.

Danska premijerka Mete Frederiksen pozvala je Donalda Trampa da prestane da prijeti preuzimanjem Grenlanda, nakon što je američki predsjednik u intervjuu za časopis Atlantic ponovio svoju želju za tim.

“Amerika nema pravo da anektira Grenland”

“Apsolutno nema smisla govoriti o tome da SAD treba da preuzme Grenland. SAD nema pravo da anektira nijednu od tri zemlje u Kraljevini Danskoj”, poručila je Frederiksen u saopštenju, prenosi Index.hr.

Tramp je više puta pominjao mogućnost pripajanja Grenlanda SAD-u, kao razlog navodeći njegov strateški položaj i mineralno bogatstvo.

Frederiksen je rekla da je Danska, “a time i Grenland”, članica NATO-a i da je obuhvaćena bezbjednosnim garancijama Saveza. Danska već ima odbrambeni sporazum sa SAD-om koji obezbjeđuje pristup Grenlandu, navela je Frederiksen, te dodala da je Danska povećala svoja ulaganja u bezbjednost u arktičkoj regiji.

“Zato snažno pozivam Sjedinjene Države da prestanu sa prijetnjama protiv istorijski bliskog saveznika i protiv druge zemlje i drugog naroda, koji su vrlo jasno rekli da nisu na prodaju”, rekla je danska premijerka.

Supruga Trampovog saradnika objavila spornu kartu

Frederiksen se oglasila nakon što je Kejti Miler, supruga Trampovog savjetnika Stivena Milera, na platformi “X” objavila kartu Grenlanda u bojama američke zastave uz opis “USKORO”.

Ranije je danski ambasador u SAD-u odgovorio na objavu Miler, desničarske podkasterke i bivše Trampove savjetnice tokom njegovog prvog mandata, “prijateljskim podsjetnikom” da su dvije zemlje saveznice i poručio da Danska očekuje da se poštuje njen teritorijalni integritet.

Ova razmjena uslijedila je nakon što su SAD u subotu, 3.decembra, izvele veliku vojnu operaciju protiv Venecuele, zarobile predsjednika Nikolasa Madura i njegovu suprugu te ih prebacile u Njujork.

Tramp: “Grenland nam je potreban”

Tramp je u intervjuu za Atlantic rekao da bi i druge zemlje mogle biti predmet američke intervencije.

Kako prenosi Tanjug, Tramp se osvrnuo i na Grenland, navodeći da je Sjedinjenim Američkim Državama “potrebna” ta teritorija iz bezbjednosnih razloga, a to je poručio svega nekoliko sati nakon što je danska premijerka Mete Frederiksen kritikovala njegove izjave o mogućem pripajanju tog autonomnog područja.

“Grenland nam je potreban zbog nacionalne bezbjednosti. Evropskoj uniji je potrebno da mi imamo Grenland”, zaključio je Tramp.