Kategorija: Svijet

– Mađarski premijer Viktor Orban izjavio je da je i dalje na dnevnom redu sastanak američkog predsednika Donalda Trampa i ruskog predsednika Vladimira Putina u Budimpešti, a da su pregovori ruske i američke delegacije trenutno u zastoju po pitanju ukrajinskih teritorija.

Ime Sergeja Lavrova posljednjih dana odjekuje širom svijeta — od Jakutska i Moskve, preko Beograda, pa sve do zatvorenih soba Bijele kuće u Vašingtonu.

Ruski ministar spoljnih poslova, koji je godinama bio jedno od najprepoznatljivijih lica Kremlja, nestao je iz javnosti na period neuobičajeno dug za njegovu poziciju. Nakon kratkog intervjua koji su mnogi protumačili kao pokušaj opravdanja, postao je glavna tema svjetskih medija. Priča o njegovom padu iz “carevog” kruga sve više dobija na težini.

Propali dogovor sa Amerikancima

Sve je počelo sastankom Lavrova i američkog državnog sekretara Marka Rubija. Njih dvojica trebalo je da usaglase detalje susreta Vladimira Putina i Donalda Trampa u Budimpešti. Međutim, razgovor je, prema diplomatskim izvorima, završio neslavno.

Lavrov je, navodno, izgovorio rečenicu koja je razbjesnila Rubija. Nakon toga, Rubio je prenio Trampu da Moskva nije spremna na kompromis i da ne odustaje od svojih zahtjeva. Tramp, poznat po naglim odlukama, otkazao je sastanak s Putinom — i time započeo talas nagađanja o Lavrovljevom položaju u Rusiji.

Od “Gospodina Njet” do potisnutog diplomate

Lavrov, poznat po nadimku “Gospodin Njet”, diplomirao je na prestižnom Moskovskom državnom institutu za međunarodne odnose 1972. godine. Karijeru je započeo kao sovjetski diplomata u Šri Lanki, a zatim je radio u Ministarstvu spoljnih poslova u Moskvi i u misiji pri Ujedinjenim nacijama.

Tek 2004. godine, Vladimir Putin ga je imenovao za ministra spoljnih poslova — funkciju na kojoj se nalazi već dvije decenije. Ono što ga izdvaja od gotovo svih visokih ruskih zvaničnika jeste činjenica da nikada nije bio pripadnik KGB-a niti bilo koje bezbjednosne strukture. Bio je, i ostao, klasični diplomata — možda posljednji iz sovjetske škole diplomatije.

Upravo ga je to, kažu analitičari, koštalo. U sistemu u kojem car vjeruje samo “silovima” — bivšim agentima, obavještajcima i vojnicima — Lavrov je bio vječni autsajder.

Pukotina koja se otvorila na Krimu

Prelom u njegovom odnosu sa Putinom dogodio se 2014. godine, tokom ruske aneksije Krima. Lavrov je tada zagovarao umjereniji pristup, pokušavajući da izbjegne otvoreni sukob sa Zapadom.

Prema riječima istoričara Marka Galeotija, upravo tada je Putin počeo da smatra Lavrova previše “mekim” i “naklonjenim Zapadu”. Od tog trenutka, Kremlj je prestao da diplomatiju vidi kao sredstvo moći — i sve je češće posezao za vojnom silom.

Lavrov je, iako skeptičan, morao da brani odluke o sirijskoj intervenciji i drugim vojnim akcijama. Tako je postao lojalni izvršilac naređenja, bez stvarnog uticaja na odluke koje je predstavljao pred svijetom.

Diplomatska sjenka i gubitak moći

Poslije američkih izbora 2016. godine, Lavrov je gotovo u potpunosti potisnut iz Putinovog unutrašnjeg kruga. Ključne teme ruske spoljne politike preuzeo je Nikolaj Patrušev — bivši obavještajac i jedan od najbližih Putinovih saradnika.

Dok je Patrušev učvršćivao pozicije službi bezbjednosti, Lavrov je postajao tek lice koje pred kamerama brani odluke donijete bez njega. “Foreign Affairs” je još 2018. godine ukazao da je Lavrov “izolovani izvršilac, ali ne i kreator politike”.

Sličan zaključak donosi i Ketrin Belton, autorka knjige Putinovi ljudi, koja piše da je Lavrov “poslije 2014. potpuno potisnut u sjenu obavještajnog aparata”.

Neuslišene ostavke i potpuna marginalizacija

Od 2017. godine u diplomatskim krugovima kruže tvrdnje da je Lavrov više puta pokušao da podnese ostavku, nezadovoljan pozicijom koju mu je Kremlj namijenio. Putin, međutim, nikada nije reagovao na te navode, niti mu je dozvolio odlazak.

Tokom pandemije i neposredno pred rusku invaziju na Ukrajinu, Lavrov je u potpunosti isključen iz ključnih razgovora koji su se vodili između Putina, Patruševa i Sergeja Šojgua.

Prema navodima više izvora, ruski ministar spoljnih poslova nije bio uključen u planiranje invazije, niti je o njoj bio informisan do samog kraja.

Nekada simbol ruske diplomatije, Lavrov je danas tek tihi posmatrač politike koja ga je nadživjela.

Evropska komisija (EK) započela je formiranje nove obavještajne jedinice pod predsjednicom EK Ursulom fon der Lajen, s ciljem da unaprijedi korištenje informacija koje prikupljaju nacionalne špijunske agencije, objavio je “Financial Times”.

Jedinica će biti smještena u Generalni sekretarijat Evropske komisije, a planirano je da zaposli stručnjake iz EU obavještajne zajednice.

EU preispituje svoje kapacitete u oblasti bezbjednosti i pokreće najveću kampanju jačanja od Hladnog rata.

“Obavještajne službe država članica i Evropska komisija raspolažu velikim količinama podataka. Potrebno je bolje ih povezati kako bi bile korisne i efikasne”, rekao je jedan od izvora, prenosi “Financial Times”.

Formiranje jedinice izazvalo je zabrinutost među visokim zvaničnicima diplomatske službe EU, koji upravljaju Centrom za obavještajne i situacione poslove.

Formiranje jedinice prati i odluku Fon der Lajenove da osnuje poseban “bezbjednosni koledž” za razmjenu informacija, kao i finansiranje kupovine oružja za Ukrajinu i lansiranje satelitskog projekta “Iris²”.

Obavještajna saradnja unutar EU datira još od terorističkih napada 11. septembra 2001, kada su glavne evropske obavještajne službe počele da dijele tajne bezbjednosne procjene.

Proces je kasnije institucionalizovan i 2011. prenesen pod nadležnost diplomatske službe EU, prenosi Nova.

Ova inicijativa dolazi zbog rata u Ukrajini i upozorenja predsjednika SAD Donalda Trampa o mogućem smanjenju američke podrške Evropi.

Oni strahuju da bi nove funkcije mogle da se preklapaju i ugroze budućnost postojećeg sistema. Plan još nije zvanično predstavljen svim članicama EU, ali se namjerava uključiti osoblje iz nacionalnih obavještajnih službi.

Portparol Evropske komisije istakao je da se razmatra “jačanje bezbjednosnih i obavještajnih kapaciteta”, ali da koncept još nije finalizovan i da ne postoji tačan vremenski okvir.

Jedinica će koristiti postojeće ekspertize EK i blisko sarađivati sa relevantnim službama Evropske spoljne službe (EEAS).

Dijeljenje obavještajnih podataka unutar EU oduvijek je bilo osjetljivo, posebno za velike sile poput Francuske.

Evropska komisija neće slati agente na teren – riječ je o koordinaciji i obradi podataka, a ne operativnim misijama.

Sjedinjene Američke Države privremeno su obustavile primjenu sankcija po Zakonu “Cezar” prema Siriji na 180 dana, saopšteno je iz američkog Ministarstva finansija, nakon sastanka predsjednika SAD Donalda Trampa i sirijskog lidera Ahmeda al Šare u Bijeloj kući.

Ovo je prva posjeta Bijeloj kući sirijskog šefa države otkako je ta bliskoistočna zemlja stekla nezavisnost od Francuske 1946.

Tramp se sastao s Al Šarom šest mjeseci nakon njihovog prvog susreta u Saudijskoj Arabiji i samo nekoliko dana nakon što je Vašington rekao da bivši član Al Kaide više nije “posebno označeni globalni terorista”.

“Sankcije su obustavljene, osim za određene elemente, uključujući transakcije povezane sa Rusijom i Iranom”, naveli su iz Ministarstva finansija SAD, prenosi Reuters.

Ova odluka zamjenjuje prethodni privremeni prekid sankcija koji je uveden 23. maja.

Sankcije usmjerene protiv Asadovog režima

Zakon “Cezar”, nazvan po sirijskom vojnom dezerteru koji je, prema tvrdnjama SAD, prokrijumčario fotografije žrtava mučenja režima sirijskog predsjednika Bašara al Asada, stupio je na snagu u junu 2020. godine, prenosi Euronews.

Ove sankcije su bile usmjerene protiv Asadovog režima i svih koji posluju s njim, posebno u sektorima kao što su energetika, građevinska industrija i finansije.

Tramp i Al Šara sastali su se u Vašingtonu u ponedjeljak, u 11 časova, po lokalnom vremenu.

Razgovori su fokusirani na bezbjednosna pitanja i na mogućnost da se Sirija pridruži međunarodnoj koaliciji predvođenoj SAD u borbi protiv ekstremističke organizacije Islamska država, koja je 2014. godine zauzela velike dijelove Sirije i susjednog Iraka, prenijeli su Al Jazeera i NBC pozivajući se na upućene izvore.

Trampova administracija ranije je saopštila da podržava ukidanje “Cezarovih sankcija” koje su uvedene Siriji.

Zakon “Cezarova zaštita sirijskih civila”, nazvan po sirijskom vojnom dezerteru koji je, prema tvrdnjama SAD, prokrijumčario fotografije žrtava mučenja režima sirijskog predsjednika Bašara al Asada, stupio je na snagu u junu 2020. godine.

Ove sankcije bile su usmjerene protiv režima Al Asada i svih koji posluju s njim, posebno u sektorima poput energetike, građevinske industrije i finansija.

Sastanak sa šeficom MMF-a

Po dolasku u Vašington, Al Šara se sastao sa šeficom Međunarodnog monetarnog fonda (MMF) Kristalinom Georgijevom, sa kojom je razgovarao o mogućim oblicima pomoći za obnovu sirijske privrede razorene ratom, prenijela je Al Jazeera.

Sastanku u sjedištu MMF-a prisustvovao je i sirijski ministar spoljnih poslova Asad al Šajbani.

Prema navodima sirijske državne agencije SANA, razgovarano je o mogućim okvirima saradnje između Sirije i MMF-a radi podsticanja privrednog rasta i sprovođenja ekonomskih reformi.

Prvi susret bio u maju u Saudijskoj Arabiji

Tramp i Al Šara prvi put su se sastali u maju u Saudijskoj Arabiji. U to vrijeme američki predsjednik opisao je Al Šaru kao “mladog, atraktivnog tipa. Čvrstog tipa. Snažne prošlosti, vrlo snažne prošlosti. Borca.” To je bio prvi službeni susret između SAD i Sirije od 2000, kada se bivši predsjednik Bil Klinton sastao s Hafezom Asadom, Bašarovim ocem.

Posljednja posjeta visoko rangiranog sirijskog zvaničnika Bijeloj kući dogodila se decembra 1999. godine, kada je tadašnji ministar spoljnih poslova Sirije Faruk al Šara posjetio Vašington zbog mirovnih pregovora s Izraelom.

Savjet bezbjednosti Ujedinjenih nacija glasao je za uklanjanje Al Šare sa liste sankcija za terorizam, samo nekoliko dana prije njegove posjete Vašingtonu.

Al Šara je nekada bio islamistički pobunjenik povezan s Al Kaidom, a Sjedinjene Države su bile raspisale nagradu od 10 miliona dolara za njegovu glavu.

Rezoluciju o izmjeni liste sankcija, koja omogućava uklanjanje Al Šare, sastavile su i predložile Sjedinjene Američke Države.

Na vlasti od prošle godine

Četrdesetdvogodišnji Al Šara preuzeo je vlast prošle godine nakon što je predvodio pobunjeničku ofanzivu protiv sirijske vlade, koja je u decembru prošle godine za nekoliko dana borbi svrgnula dugogodišnjeg predsjednika Bašara al Asada, čija je porodica vladala Sirijom više od 50 godina.

Administracija Al Šare od tada je napravila brze korake u uspostavljanju diplomatskih odnosa sa stranim liderima.

Novo regionalno pozicioniranje Sirije od tada se kreće vrtoglavom brzinom, udaljavajući je od Asadovih ključnih saveznika Irana i Rusije prema Turskoj, zemljama Zaliva i Vašingtonu, prenosi Index.

Reuters je prošle sedmice prenio da SAD planiraju uspostaviti vojnu prisutnost u vazduhoplovnoj bazi u Damasku.

Ruski vlasnici NIS su poslali zahtev američkom OFAC-u kom se traži produžetak licence za rad, na osnovu pregovora sa trećom stranom.

U molbi se navodi da je ruska strana spremna da prepusti kontrolu i uticaj nad kompanijom NIS trećem licu.

To je objavila danas ministarka rudarstva i energetike Dubravka Đedović Handanović i dodala da je država Srbija taj zahtev zvanično podržala.

“Država Srbija je ovaj zahtev zvanično podržala. OFAC je već reagovao određenim komentarima i nadamo se da će izneti svoj stav već tokom nedelje. Vremena je sve manje i rešenje se mora pronaći, ali građani ne smeju da trpe i ostanu bez goriva. To se neće i ne sme dogoditi”, istakla je Đedović Handanović.

Predsednik Srbije Aleksandar Vučić izjavio je u subotu da očekuje da će Srbija u ponedeljak ili utorak zajedno sa Rusima i još nekim koje će ruska strana pronaći, poslati pismu OFAC-u za izuzeće NIS-a od američkih sankcija.”Očekujem, to je vest – da ćemo u ponedeljak ili utorak, zajednički sa Rusima i sa još nekima koje će ruska strana da pronađe, da pošaljemo pismo OFAC-u, američkoj vladi i očekujemo od njih odgovor, da li prihvataju, u periodu od mesec, dva ili tri, da nas izuzmu od sankcija, jer se vidi da smo krenuli da rešavamo pitanje menadžmenta. Da li će biti potrebno kasnije da se rešava i pitanje vlasništva, to ostaje da se vidi u potpunosti”, rekao je Vučić.

Ruski vlasnici NIS su poslali zahtev američkom OFAC-u kom se traži produžetak licence za rad, na osnovu pregovora sa trećom stranom.

U molbi se navodi da je ruska strana spremna da prepusti kontrolu i uticaj nad kompanijom NIS trećem licu.

To je objavila danas ministarka rudarstva i energetike Dubravka Đedović Handanović i dodala da je država Srbija taj zahtev zvanično podržala.

“Država Srbija je ovaj zahtev zvanično podržala. OFAC je već reagovao određenim komentarima i nadamo se da će izneti svoj stav već tokom nedelje. Vremena je sve manje i rešenje se mora pronaći, ali građani ne smeju da trpe i ostanu bez goriva. To se neće i ne sme dogoditi”, istakla je Đedović Handanović.

Predsednik Srbije Aleksandar Vučić izjavio je u subotu da očekuje da će Srbija u ponedeljak ili utorak zajedno sa Rusima i još nekim koje će ruska strana pronaći, poslati pismu OFAC-u za izuzeće NIS-a od američkih sankcija.”Očekujem, to je vest – da ćemo u ponedeljak ili utorak, zajednički sa Rusima i sa još nekima koje će ruska strana da pronađe, da pošaljemo pismo OFAC-u, američkoj vladi i očekujemo od njih odgovor, da li prihvataju, u periodu od mesec, dva ili tri, da nas izuzmu od sankcija, jer se vidi da smo krenuli da rešavamo pitanje menadžmenta. Da li će biti potrebno kasnije da se rešava i pitanje vlasništva, to ostaje da se vidi u potpunosti”, rekao je Vučić.

Američki Pfizer sklopio je ugovor vrijedan 10 milijardi dolara za kupovinu proizvođača lijekova protiv gojaznosti Metsera, čime je okončano nadmetanje farmaceutske firme sa sejdištem u Njujorku i danskog rivala Novo Nordisk.

Metsera je prihvatila povoljniju ponudu kompanije Pfizer, a kao razlog za to navela je rizike u vezi sa američkim antimonopolskim zakonodavstvom u ponudi kompanije Novo Nordisk, koju je ranije nazvala superiornom, prenio je Rojters.

Danski gigant Novo Nordisk u oblasti lijekova za gojaznost saopštio je nešto ranije da će se povući iz trke, jer neće povećati ponudu.

Farmaceutska kompanija dodala je da unapređuje sopstvene opcije za liječenje od gojaznosti i da će “nastaviti da procenjuje mogućnosti za razvoj poslovanja i akvizicije koje unapređuju njene strateške ciljeve“.

Izvor bliski kompaniji Novo Nordisk navode da je njihova posljednja neuspješna ponuda bila “maksimalna vrijednost” za Metseru i da je firma ostala uverena u sopstveni razvoj lijekova za gojaznost, prenio je Rojters.

Činilo se da je Pfizer osigurao dogovor u septembru prije nego što se Novo Nordisk prošle nedjelje javio sa nepoželjnom ponudom, što je pokrenulo borbu za Metseru na sve većem tržištu lijekova za mršavljenje.

Američka kompanija time pokušava da stekne prednost u borbi protiv gojaznosti kako bi prevazišao prošle interne probleme u razvoju lijekova za mršavljenje.

Pfizer je pristao da plati 86,25 dolara po akciji u gotovini, odnosno 65,60 dolara po akciji u gotovini i pravo na uslovnu vrijednost koje vlasnicima daje mogućnost na dodatne isplate do 20,65 dolara po akciji u gotovini, navodi se u saopštenju Metsere.