Kategorija: Svijet

Mađarski premijer Viktor Orban saopštio je svojim pristalicama da će u narednim danima grupa mađarskih privrednika otputovati u Rusiju radi razgovora o budućoj privrednoj saradnji. Kako je naveo, ova posjeta dio je šire pripreme za vrijeme koje bi moglo uslijediti nakon završetka sukoba u Ukrajini i mogućeg ukidanja zapadnih kaznenih mjera prema Moskvi, prenijeli su mediji.

Obraćajući se u sportskoj dvorani u Kecskemetu pred oko hiljadu okupljenih, Orban je istakao da se Mađarska mora prilagoditi promjenama koje bi, kako kaže, nastupile ako se rat završi bez da zemlja bude uvučena u njega i ako američki predsjednik Donald Trump uspije ponovo uključiti Rusiju u svjetske ekonomske tokove.

Orban je već godinama među rijetkim evropskim liderima koji održavaju bliske odnose i s Trumpom i sa ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom. Mađarski mediji podsjećaju na njihove navodne razgovore iz novembra u Vašingtonu, tokom kojih je, kako se tvrdi, bilo riječi o tome da bi mađarska naftna kompanija MOL mogla preuzeti dio imovine ruskih kompanija Lukoil i Gazprom u Evropi, koje se nalaze pod američkim kaznenim mjerama.

Tokom nedavne posjete Moskvi, Orban je ponovo obećao da će Mađarska nastaviti kupovati energente iz Rusije, uprkos tome što je zavisnost Budimpešte od ruskog gasa godinama predmet kritika u Evropskoj uniji. I pored napada Rusije na Ukrajinu 2022. godine, mađarska vlada nije radila na značajnijoj diversifikaciji energenata, za razliku od većine evropskih država. Orban je takođe najavio da će pred Sudom EU osporiti odluku o zabrani uvoza ruskog gasa od 2027. godine.

Austrijska agencija APA prenosi da je Orban upozorio na opasnost od mogućeg širenja sukoba između Evrope i Rusije, ali je uvjeren da se takav scenario može izbjeći, pod uslovom da njegova vlada zadrži vlast poslije izbora koji slijede naredne godine.

Reakcija opozicije

U istom gradu nastupio je i opozicioni političar Peter Mađar, koji je žestoko kritikovao premijera. Optužio je Orbana da troši novac građana na, kako je rekao, političku predstavu koja putuje po zemlji, dok se zanemaruju ljudi koji žive na rubu siromaštva.

Mađar tvrdi da je Mađarska pod sadašnjom vlašću postala „najsiromašnija i najkorumpiranija članica Evropske unije“ i dodao da je njegova stranka spremna da preuzme odgovornost za vođenje države, svega 18 dana uoči izbora. Poručio je da se mađarska istorija ne piše ni u Briselu, ni u Moskvi, ni u Vašingtonu, već na ulicama mađarskih gradova.

Na Orbanovom skupu govorio je i njegov savjetnik Balaž Orban, koji je ponovio tezu da je aktuelni premijer jedini koji može „sačuvati Mađarsku“. Kao upozorenje naveo je primjer Češke, za koju tvrdi da je ogromna sredstva usmjerila prema Ukrajini zbog političkog rukovodstva koje, kako kaže, stavlja ratne ciljeve ispred interesa vlastitog naroda.

Međutim, češki premijer u ostavci Petr Fijala naveo je krajem novembra da je njegova zemlja od početka ruske invazije izdvojila 91,3 milijarde kruna za pomoć Ukrajini, ali da su prihodi države veći od tog iznosa. Država je, prema njegovim riječima, od poreza i doprinosa prihodovala 79 milijardi, dok je kroz različite kompenzacije nadoknađeno dodatnih 25 milijardi.

Fijala je naglasio da Češka ne trpi gubitke zbog pomoći Ukrajini, već da brojke govore suprotno. Zahvalio je svima koji su od početka rata učestvovali u naporima da se Ukrajini pomogne, ističući da finansijski aspekt nije ključni dio čitavog pitanja.

Američki milijarder Ilon Mask pozvao je na ukidanje Evropske unije nakon što je EU kaznila njegovu društvenu mrežu X sa 120 miliona evra zbog kršenja zakona o transparentnosti.

“EU bi trebalo da bude ukinuta i suverenitet vraćen pojedinačnim državama, kako bi vlade bolje predstavljale svoj narod”, napisao je Mask u objavi na mreži X.

U nizu objava na toj mreži, milijarder je oštro kritikovao zvaničnike koji su izrekli ovu kaznu i zaprijetio da će preduzeti pravne korake protiv svake zemlje pojedinačno, prenosi Telegraf.

Bijela kuća je vršila pritisak na EU da povuče glavnu tužbu protiv mreže X koja je pokrenuta prema novom zakonu EU o moderaciji sadržaja, Zakonu o digitalnim uslugama (DSA), prenosi Tanjug.

U odgovoru na glasine o presudi, američki potpredsjednik Džej Di Vens rekao je da bi EU trebalo da “podržava slobodu govora, a ne da napada američke kompanije zbog gluposti”.

Nakon dvogodišnje istrage, Evropska komisija (EK) je presudila protiv mreže X zbog tri kršenja zakona.

Utvrđeno je da je verifikacija sa plavom kvačicom bila obmanjujuća jer su korisnici mogli jednostavno da plate tu opciju.

Takođe, utvrđeno je da je postojala netransparentnost u vezi sa oglašivačima na sajtu, što je prekršilo zaštitu od prevara i ilegalnih promocija, kao i da su istraživači bili uskraćeni za pristup podacima koji bi trebalo da budu javni.

Prvo kršenje donijelo je kaznu od 45 miliona evra, drugo 35 miliona, a treće 40 miliona evra.

Portparol Komisije izjavio je da je kazna izrečena zbog prekršaja “koji je počinio X”, ali da je upućena “cjelokupnoj korporativnoj strukturi”, koja, kako su prethodno saopštili zvaničnici EU, uključuje tri entiteta, a Mask je na čelu.

“EU je izrekla ovu ludu kaznu ne samo za X, već i za mene lično, što je još luđe! Stoga, čini se prikladnim da naš odgovor ne bude usmjeren samo prema EU, već i prema pojedincima koji su doneli ovu odluku protiv mene”, naveo je Mask.

Tramp je zaprijetio da će uvesti dodatne carine na EU ukoliko nastavi sa kažnjavanjem američkih tehnoloških giganata, dok su njegovi predstavnici tražili od Brisela da u potpunosti ukine DSA.

Bezbjednosni štit iznad nuklearnog reaktora u Černobilj, u Ukrajini, koji je u februaru pogođen dronom, više ne može da obavlja svoju primarnu funkciju blokiranja radijacije, saopštila je Međunarodna agencija za atomsku energiju (IAEA).

Prema njenim navodima objavljenim u petak, 5. decembra, konstrukcija zahtijeva ozbiljnu restauraciju.

Inspekcija čelične strukture, koja je završena 2019. godine i koja je koštala oko 1,5 milijardi evra (u okviru šireg projekta vrijednog oko 2,1 milijardi evra), utvrdila je prošle sedmice da je udar drona u februaru degradirao zaštitni “novi sigurni sarkofag” (New Safe Confinement) — to jest konstrukciju koja je postavljena da spriječi širenje radioaktivnog materijala poslije katastrofe iz 1986. godine.

Generalni direktor IAEA, Rafael Grossi, upozorio je sada da je štit „izgubio svoje primarne bezbjednosne funkcije, uključujući sposobnost zadržavanja radijacije“, ali je istakao da noseće strukture i sistemi za praćenje nisu trajno oštećeni.

On je dodao da su već izvršene neke hitne popravke, ali da je potrebno sprovesti sveobuhvatnu restauraciju radi dugoročne nuklearne bezbjednosti.

Štit je bio postavljen da bi se zadržao radioaktivni materijal koji je ostao nakon katastrofe iz 1986. godine, ali sada njegova sposobnost da to efikasno radi dolazi u pitanje.

Ukrajina tvrdi da je udar dronom izvršila Rusija, dok Moskva negira umiješanost.

Prema izvještaju UN-a od 14. februara, ukrajinske vlasti su saopštile da je dron sa visokoeksplozivnom bojevom glavom pogodio elektranu, izazvao požar i oštetio zaštitnu oblogu reaktora broj 4, koji je bio uništen 1986. godine.

Iako je struktura pretrpjela oštećenja, nivoi radijacije su, prema UN-u, ostali normalni i stabilni, bez izvještaja o curenju radijacije.

Ruske snage su tokom više od mjesec dana, na početku rata u februaru 2022. godine, zauzele elektranu i okolno područje, navodi Rojters.

Eksplozija u Černobilju iz 1986. godine izazvala je širenje radijacije širom Evrope, a posljednji funkcionalni reaktor elektrane zatvoren je 2000. godine.

IAEA je inspekciju sprovela paralelno sa istraživanjem štete na električnim trafostanicama tokom skoro četvorogodišnjeg rata između Ukrajine i Rusije.

Rusija je odlučila da raskine sporazume o vojnoj saradnji sa tri zapadne zemlje – Francuskom, Kanadom i Portugalijom.

Ova odluka označava kraj decenijama trajanih sporazuma o odbrani.

– Raskida se sporazum između vlade Saveza Sovjetskih Socijalističkih Republika i vlade Kanade o posjetama po vojnoj liniji, sporazum između vlade Ruske Federacije i vlade Republike Francuske o saradnji u oblasti odbrane i sporazum između vlade Ruske Federacije i vlade Republike Portugalije o saradnji u vojnoj oblasti – navodi se u naredbi koju je izdao ruski premijer Mihail Mišustin.

Dokumenti su potpisani u Moskvi 1989, 1994. i 2000. godine.

Prema ovom nalogu, rusko Ministarstvo spoljnih poslova će obavijestiti kanadsku, francusku i portugalsku stranu o donijetoj odluci.

Vrhovni sud Sjedinjenih Američkih Država pristao je da razmotri slučaj koji se tiče toga da li djeca rođena na teritoriji ove zemlje imaju ustavno pravo na državljanstvo.

Prvog dana mandata, predsjednik Donald Tramp potpisao je naredbu kojom se ukida sticanje državljanstva po rođenju za djecu čiji se roditelji nezakonito nalaze u zemlji. Međutim, taj potez su blokirali niži sudovi.

Datum iznošenja argumenata pred Vrhovnim sudom još nije određen, a presuda se očekuje za nekoliko mjeseci, prenosi britanski javni servis.

Bez obzira na ishod, odluka bi mogla imati velike posljedice po Trampovu politiku pooštravanja imigracije i na samo tumačenje pojma američkog državljanina.

Već gotovo 160 godina, Četrnaesti amandman na Ustav SAD propisuje da je svako ko je rođen na tlu ove zemlje državljanin, osim djece diplomata i pripadnika stranih oružanih snaga.

Tekst amandmana glasi: „Sve osobe rođene ili naturalizovane u Sjedinjenim Američkim Državama i koje potpadaju pod njihovu nadležnost, jesu državljani Sjedinjenih Američkih Država.“

Trampova izvršna naredba usmjerena je na uskraćivanje državljanstva djeci osoba koje borave u SAD bez odobrenja ili sa privremenim vizama.

Naredba je dio šire politike administracije koja nastoji da izmijeni imigracioni sistem i suoči se, kako navode, sa „ozbiljnim prijetnjama po nacionalnu i javnu bezbjednost“.

Predstavnici administracije tvrde da odredba amandmana o „podložnosti nadležnosti“ isključuje djecu onih koji nisu stalno ili zakonito nastanjeni u zemlji.

Sjedinjene Države su jedna od oko tridesetak zemalja koje automatski dodjeljuju državljanstvo svakome ko je rođen unutar njihovih granica.

Četrnaesti amandman usvojen je nakon Američkog građanskog rata kako bi se riješilo pitanje državljanstva nad bivšim robovima rođenim u Sjedinjenim Državama.

Francuski predsednik Emanuel Makron negirao je izveštaje da je upozorio ukrajinskog lidera Volodimira Zelenskog na izdaju SAD.

“Odbacujem sve. Potrebne su nam Sjedinjene Države za mir. A Sjedinjenim Državama smo potrebni mi da bi taj mir bio jak i trajan”, rekao je Makron.

Objasnio je da je jedinstvo između Evrope i SAD ključno za podršku Ukrajini i da između njih “nema nepoverenja”.

“Ponavljam ovo iznova i iznova: moramo da radimo zajedno”, zaključio je Makron.

Dan ranije, Der Spiegel je objavio članak o poverljivom razgovoru između lidera EU o Ukrajini. Prema pisanju publikacije, Makron je upozorio Zelenskog da bi SAD mogle da izdaju Kijev. Jelisejska palata je prokomentarisala da francuski lider “nije upotrebio te reči”.

Nemački kancelar Fridrih Merc je takođe navodno izjavio da Zelenski treba da bude “izuzetno oprezan u narednim danima” sa američkim pregovaračima. Finski predsednik Aleksandar Štub i generalni sekretar NATO-a Mark Rute takođe su upozorili Kijev da ne učestvuje u pregovorima, prema pisanju Špigla.

Kao odgovor na ovu objavu, zamenik predsednika Saveta bezbednosti Rusije Dmitrij Medvedev predložio je da Vašington pošalje svoje podmornice na obalu Francuske . A specijalni predstavnik ruskog predsednika Kiril Dmitrijev, komentarišući Mercove izjave o tome kako se SAD “igraju” sa EU, izjavio je da je nemački političar “van igre” jer se diskreditovao “sabotiranjem mira” .

Sredinom novembra, SAD su predstavile svoj mirovni plan za Ukrajinu od 28 tačaka. Makron je odmah izjavio da inicijativa mora biti koordinisana sa EU. Nakon nekoliko rundi pregovora, dokument je izmenjen i skraćen.

Ko želi da odstupi od Dejtonskog sporazumu, mora se zapitati šta je alternativa. Ili drugačije rečeno, ko pokušava da održi mir, a ko dolijeva ulje na vatru? Ovo je u njemačkom Bundestagu, na raspravi o 30 godina Dejtonskog sporazuma za mir, upitao Aleksandr Volf, poslanik Alternative za Njemačku.

BiH, bez principa Dejtona, kaže, ne može da opstane.

Volf je poslanicima rekao da bez nacionalnog kretanja nema moderne demokratije i da etnički narodi igraju ključnu ulogu u BiH.

Napad na Dejtonski sporazm je, čulo se u Bundestagu, raspirivanje eskalacije u regionu.

– Hrišćani, Srbi i Hrvati, u BiH ne žele da budu manjina u svojoj zemlji. Ne žele da podliježu muslimanskoj vlasti koja želi da odlučuje o njihovom životu i budućnosti. Srbi i Hrvati to redovno pokazuju na izborima i referendumima. To moramo poštovati. To je demokratija – rekao je Volf.

On je rekao da je stranka Milorada Dodika – SNSD prije dve nedjelje pobijedila na predsjedničkim izborima u Republici Srpskoj i da Kristijan Šmit mora priznati da njegova strategija nije uspjela, jer da Srbi neće promijeniti svoj izbor pod međunarodnim pritiskom.

– Dok je Njemačka, tada još aktuelnom predsjedniku Dodiku zabranila ulazak, SAD su se opredijelile za deeskalaciju. Sankcije nisu dale rezultat i sankcije uvedene pod /DŽozefom/ Bajdenom protiv Dodika su ukinute. Podrška visokom predstavniku prešla je prema ograničavanju njegove loge. To je korak u pravom smjeru – istakao je Volf.