Kategorija: Svijet

Građani Republike Srpske i Bosne i Hercegovine u noći između subote i nedjelje, 24. i 25. oktobra, prelaze na zimsko računanje vremena. Kazaljke će u tri časa ujutru biti vraćene na dva, što znači da će noć trajati sat duže. Iako se o ukidanju ove prakse u Evropi raspravlja godinama, konačnog dogovora još nema.

Promjena vremena istovremeno će biti sprovedena u svim državama Evropske unije, ali i u Srbiji, Crnoj Gori, Sjevernoj Makedoniji, Albaniji, Norveškoj, Švajcarskoj i Moldaviji. Ukrajina će takođe pomjeriti sat, uz izuzetke u pojedinim istočnim područjima i na Krimu.

Međutim, dio evropskih država odavno je odustao od sezonskog mijenjanja vremena. Među njima su Rusija, Bjelorusija, Island i Turska, koje tokom cijele godine koriste isto računanje vremena.

Kako piše Klix, praksa pomjeranja kazaljki uvedena je prvenstveno zbog uštede energije, ali se danas sve češće dovodi u pitanje njena opravdanost.

Prvi put sat je sezonski pomjeren 1916. godine u Njemačkom carstvu i Austrougarskoj, tokom Prvog svjetskog rata, kada je cilj bio smanjenje potrošnje uglja. Kasnije je ova praksa više puta ukidana i ponovo uvođena, dok su evropske države od 1996. godine uskladile datume prelaska na ljetno i zimsko računanje vremena.

Iako je ušteda energije decenijama predstavljana kao glavni argument, novije analize ukazuju da korist nije toliko velika koliko se ranije pretpostavljalo. Naime, manja potrošnja električne energije za osvjetljenje može biti poništena povećanom potrebom za grijanjem tokom hladnijih jutara.

Osim ekonomskih, sve više pažnje privlače i zdravstvene posljedice. Promjena vremena kod dijela stanovništva može izazvati umor, poremećaje sna i slabiju koncentraciju, a pojedine analize ukazuju i na moguće povećanje rizika od saobraćajnih nesreća.

Upravo zbog ovih razloga Evropska komisija je još 2018. godine pokrenula inicijativu za ukidanje sezonskog pomjeranja sata.

U javnoj raspravi učestvovalo je oko 4,6 miliona građana, od kojih se čak 84 odsto izjasnilo za ukidanje ove prakse. Evropski parlament je godinu kasnije podržao prijedlog sa 410 glasova za i 192 protiv.

Ipak, odluka nikada nije sprovedena jer države članice nisu uspjele da usaglase zajednički stav. Za konačno usvajanje potrebna je saglasnost Savjeta Evropske unije, a dogovor je zaustavljen još 2019. godine.

Dok Evropa čeka rješenje, pojedine države već su samostalno odlučile da više ne pomjeraju kazaljke. Rusija je 2014. godine trajno promijenila sistem računanja vremena, dok je Turska dvije godine kasnije odlučila da tokom cijele godine zadrži ljetno vrijeme.

Slične odluke donijele su i brojne zemlje izvan Evrope, među kojima su Brazil, Iran, Jordan i Namibija.

Sjedinjene Američke Države imaju drugačiji raspored, pa će tamo kazaljke biti vraćene tek 1. novembra. Američki Predstavnički dom je u julu podržao prijedlog zakona kojim bi ljetno računanje vremena postalo trajno, ali je za njegovu primjenu potrebno odobrenje Senata i potpis predsjednika.

Za razliku od sjeverne hemisfere, Australija je početkom oktobra pomjerila sat unaprijed, a na prethodno računanje vremena vratiće se u aprilu. Ni tamo ne postoji jedinstven sistem, jer pojedine savezne države uopšte ne primjenjuju sezonske promjene.

Za građane Republike Srpske i BiH zasad nema promjena u pravilima. Kazaljke se i dalje pomjeraju posljednje nedjelje u martu i oktobru, a eventualno ukidanje ove prakse zavisiće od budućih odluka i usaglašavanja evropskih država.

Rusija je započela transport novih količina dizel-goriva preko Atlantika, a tri tankera već su krenula prema istočnoj obali okeana. Moskva istovremeno najavljuje mogućnost znatno većeg izvoza ovog energenta tokom oktobra.

Zamjenik ruskog premijera Aleksandar Novak potvrdio je da su prve pošiljke na putu, naglašavajući da važnu ulogu u organizaciji transporta ima Ruski fond za direktne investicije.

„Prva tri tankera sa gorivom već su na putu ka istočnoj obali Atlantika, uz veliku podršku ruskog Direktnog investicionog fonda“, izjavio je Novak, prenosi BL Portal.

Prema njegovim procjenama, ruske energetske kompanije mogle bi do kraja oktobra na američko i druga svjetska tržišta plasirati ukupno 500.000 tona dizel-goriva.

Najavljene isporuke predstavljaju novi korak u plasmanu ruskih naftnih derivata na međunarodno tržište, dok će stvarni obim izvoza zavisiti od realizacije planiranih poslova.

Novak nije precizirao pojedinačna odredišta sva tri tankera, niti količine goriva koje svaki od njih prevozi.

Francuski predsjednik Emanuel Makron nazvao je oružani napad u Trapeu nedaleko od Pariza terorističkim i rasističkim koji označava prekretnicu u istoriji Francuske.

Makron je istakao da su žrtve napadača bile meta samo zbog svoje vjere i boje kože.

“Ono što se danas desilo označava prekretnicu za našu zemlju”, rekao je Makron novinarima.

Napadač je danas otvorio vatru iz automobila u Trapeu, gdje je ubio jednu osobu, a pet ranio, uključujući dvanaestogodišnju djevojčicu.

Neimenovani policijski izvor rekao je da je osumnjičeni uhapšen u Koanjijeu i da je policija kod njega pronašla poluautomatsko naoružanje i bombe sa suzavcem.

Ukrajinski predsjednik Vladimir Zelenski izjavio je da su se mirovni pregovarači iz Ukrajine, Rusije i Amerike saglasili da se sastanu na tehničkom nivou u prvoj polovini novembra u Abu Dabiju i izrazio je nadu da će uslijediti i sastanak lidera tih zemalja.

Zelenski je rekao da će bilo kakvom mirovnom sporazumu biti neophodne bezbjednosne garancije za Ukrajinu i finansiranje u narednih deset godina za održavanje ukrajinske vojske.

“Plan je da se sastanak održi u prvoj polovini novembra, i to što je najranije moguće”, naveo je Zelenski u obraćanju putem video-linka istraživačkom Institutu “Hadson”.

On je naglasio da će to umnogome zavisiti od Rusije, napominjući da sličan sastanak, koji je trebalo da bude održan tokom ovog mjeseca, nije realizovan.

Zelenski je napomenuo da je razgovarao sa američkim predstavnicima DŽeredom Kušnerom i Stivom Vitkofom nakon njihovog susreta sa ruskim liderom Vladimirom Putinom početkom sedmice.

 Pregovori u Abu Dabiju, koji su planirani za prvu polovinu novembra i na kojima će biti razmatrana bezbjednosna pitanja, biće održani u trilateralnom formatu, saopštio je portparol Kremlja Dmitrij Peskov.

“Pregovori koji su planirani u Abu Dabiju za prvu polovinu novembra biće održani u trilateralnom formatu. Predsjednik /Rusije Vladimir Putin/ iznio je temu pregovora. Riječ je o bezbjednosnim pitanjima Rusije i Ukrajine nakon što bude sprovedeno mirovno rješenje”, rekao je Peskov novinarima.

On je naglasio da sveobuhvatno rješenje za ukrajinsku krizu nije moguće bez razmatranja bezbjednosnih pitanja Moskve i Kijeva.

Prema njegovim riječima, dalji razgovori o arhitekturi evropske bezbjednosti neće biti mogući bez učešća drugih aktera, ali za sada pregovori počinju sa predstavnicima Moskve, Kijeva i Vašingtona.

“Ruski koncept svjetskog poretka podrazumijeva da nijedna zemlja ne nameće drugima svoje viđenje”, dodao je Peskov.

Između 400.000 i 500.000 ljudi očekuje se na demonstracijama širom Francuske u subotu, 24. oktobra, dok bezbjednosne službe upozoravaju na mogućnost napada na javne objekte i simbole države, kao i na “oportunističke pljačke”, navedeno je u današnjem izvještaju teritorijalnih obavještajnih službi.

Kako prenosi “Parizjen”, u izvještaju se navodi da se trgovci pripremaju za moguće incidente, a pojedine prefekture izdale su naredbe kojima se zabranjuju demonstracije u određenim dijelovima gradskih centara.

Francuski predsjednik Emanuel Makron trebalo bi danas da razgovara sa predstavnicima srednjoškolskih organizacija, nakon što su učenici zatražili konkretne odgovore vlasti i veće angažovanje u rješavanju pitanja koja su pokrenula proteste.

U Orleanu se sutra očekuje između 20.000 i 40.000 učesnika na skupu koji je prijavio sindikat CGT, u vrijeme kada se u tom gradu održava kongres desničarskog Nacionalnog okupljanja (RN).

Francuski ministar unutrašnjih poslova Loran Nunjez trebalo bi danas da poseti Orlean kako bi se upoznao sa bezbjednosnim mjerama.

Prefektura departmana Buš-di-Ron odobrila je održavanje sindikalnog protesta u Marseju u subotu, nakon prethodnih najava o zabrani svih demonstracija u tom gradu.

Prefektura Buš-di-Ron prethodno je odustala i od plana da na 24 sata obustavi javni prevoz u Marseju, navodeći da za sprovođenje te mjere nije postignut potreban konsenzus.

Gradonačelnik Marseja Benoa Pajan pozvao je državne vlasti da obezbijede dovoljan broj policajaca kako bi spriječili nova oštećenja prodavnica i drugih objekata. On je štetu nastalu tokom prethodnih nereda procijenio na 28 miliona evra.

Generalna sekretarka sindikata CGT Sofi Bine pozvala je vladu na smirivanje tenzija i upozorila na posljedice zabrane demonstracija.

– Pozivam vladu na smirivanje situacije. Mora da prestane sa nadmetanjem u bezbjednosnim mjerama – izjavila je Bine za francuski informativni kanal Frans info, dodajući da sindikati mogu da obezbijede mirno održavanje svojih protesta i da je za očuvanje javnog reda odgovorna država.

Ona je istakla da je ograničavanje prava na protest ozbiljna odluka i poručila da sindikati ne mogu imati monopol na pravo okupljanja, koje pripada i udruženjima, političkim strankama i građanima.

Liderka francuskih Zelenih Marin Tondelije upozorila je da vlasti na socijalnu krizu odgovaraju prvenstveno bezbjednosnim mjerama.

– Ne prepoznajem više svoju zemlju – izjavila je Tondelje za RTL, kritikujući ograničenja prava na demonstracije.

Ona je zatražila i hitnu pomoć trgovcima koji su pretrpjeli štetu tokom prethodnih nereda, kao i dodatna sredstva za obezbjeđivanje protesta. Govoreći o širim socijalnim zahtjevima, založila se za povećanje minimalne zarade i jačanje javnih službi.

Protesti su najavljeni nedjelju dana nakon nasilja zabilježenog 17. oktobra, a vlasti su u više francuskih gradova uvele ograničenja okupljanja zbog bezbjednosnih rizika.

Predsjednik francuske mreže privrednih i trgovinskih komora pozvao je trgovce da tokom protesta zatvore lokale i prepuste policiji da obezbijedi javni red, navodeći da je u prethodnim incidentima oštećeno više od 2.200 prodavnica, prenosi RTRS.

Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Donald Tramp izjavio je da se sukob između Rusije i Ukrajine približava kraju, izrazivši očekivanje da bi završetak rata mogao dovesti do naglog pada cijena benzina i dizela na svjetskom tržištu.

„Okončao sam osam ratova koji su bili u toku ili su uskoro mogli da počnu. Neki od njih tek što su počeli, a blizu smo okončanja još dva sukoba. Mislim da su Rusija i Ukrajina došle do te tačke“, rekao je Tramp obraćajući se pristalicama u američkoj saveznoj državi Ajova, piše ATV.

Američki predsjednik naveo je da postoji više mogućih scenarija za okončanje rata, ali smatra da je završetak sukoba blizu. Prema njegovim riječima, mir u Ukrajini mogao bi se odraziti i na energetsko tržište, odnosno dovesti do značajnog pojeftinjenja goriva.

Tramp je dodao da očekuje i brzo okončanje sukoba između SAD i Irana.

Marin Le Pen mogla bi da ostvari ubjedljivu pobjedu na predsjedničkim izborima u Francuskoj 2027. godine, a prema najnovijem istraživanju javnog mnjenja, u drugom krugu protiv lidera ljevice Žan-Lika Melanšona osvojila bi čak 70 odsto glasova.

Anketa agencije „Haris Interaktiv“, sprovedena za televiziju M6 i radio RTL, pokazuje da bi Le Pen imala veliku prednost nad svim ispitanim protivkandidatima, piše RTRS.

Istraživanje je sprovedeno nakon protesta i nasilja 17. oktobra, a rezultati ukazuju na to da bi Melanšon mogao da uđe u drugi krug bez obzira na ispitani izborni scenario, ali bi se suočio sa ubjedljivim porazom.

Prema projekcijama za prvi krug, Le Pen bi osvojila između 33 i 35 odsto glasova, dok bi Melanšon dobio podršku od 17 do 19 odsto birača.

Među ostalim kandidatima, bivši premijer Eduar Filip mogao bi da osvoji između 13 i 16 odsto, dok bi Rafael Gliksman, poslanik Evropskog parlamenta i osnivač stranke Javno mjesto, dobio između 12 i 14 odsto glasova.

Prednost liderke francuske desnice bila bi značajna i u drugim mogućim duelima. U slučaju da joj protivnik u drugom krugu bude Filip, Le Pen bi osvojila 57 odsto glasova, naspram njegovih 43 odsto. Protiv Gliksmana bi, prema istom istraživanju, dobila 59 odsto, dok bi njen rival osvojio 41 odsto.

Podrška Gabrijelu Atalu, još jednom kandidatu političkog centra, kretala bi se između pet i 11 odsto u prvom krugu. David Lisnar mogao bi da dobije između sedam i osam odsto glasova, dok bi senator Republikanske stranke Bruno Retajo osvojio između četiri i pet odsto.

U odnosu na prethodno istraživanje, objavljeno početkom oktobra, prednost Le Pen nad Melanšonom u drugom krugu povećana je za tri procentna poena. Jedan od faktora koji bi mogao da utiče na konačan rezultat jeste i ograničena podrška koju bi Melanšon mogao da dobije od birača čiji kandidati ne prođu u drugi krug.

Ipak, rezultati ankete predstavljaju samo presjek raspoloženja birača u trenutku sprovođenja istraživanja i ne mogu se smatrati pouzdanom prognozom ishoda predsjedničkih izbora 2027. godine.

Vozači električnih automobila češće podržavaju uvođenje opšteg ograničenja brzine na njemačkim auto-putevima nego vlasnici vozila sa benzinskim i dizel motorima. Razlika u stavovima pokazala se u reprezentativnom istraživanju koje je za njemački auto-klub ACV sprovela agencija Civey.

Prema rezultatima ankete, ograničenje brzine podržava 68 odsto vozača električnih automobila, dok je među vozačima vozila sa motorima sa unutrašnjim sagorijevanjem taj udio 57 odsto, pišu Nezavisne.

Holger Kister, direktor ACV-a, smatra da bi razlika u stavovima mogla biti povezana sa iskustvom vozača električnih automobila, posebno kada je riječ o potrošnji energije i dometu vozila.

Naime, pri većim brzinama električni automobili troše više energije, zbog čega se smanjuje udaljenost koju mogu preći sa jednim punjenjem baterije. Vozači takvih vozila zato imaju dodatni motiv da voze sporije, što bi moglo uticati i na njihovu podršku opštem ograničenju brzine.

Proizvođači već ograničavaju maksimalnu brzinu

Pojedini proizvođači automobila već su uveli fabrička ograničenja maksimalne brzine. Volvo, na primjer, svoje modele ograničava na 180 kilometara na čas, dok se kod vozila Folksvagena, zavisno od modela, maksimalna brzina uglavnom kreće između 160 i 180 kilometara na čas.

Ograničenja su još izraženija kod manjih električnih automobila. Renault Twingo i Geely E2, prema navedenim podacima, mogu razviti brzinu od približno 130 kilometara na čas.

Najviše poginulih na drugim vrstama puteva

Podaci njemačkog Saveznog zavoda za statistiku pokazuju da se najveći dio smrtnih slučajeva u saobraćaju ne događa na auto-putevima. Oko 56 odsto poginulih stradalo je na magistralnim i lokalnim putevima, dok na auto-puteve otpada približno deset odsto smrtnih slučajeva.

Ovi podaci pokazuju da bezbjednost saobraćaja zavisi od više faktora i da ograničenje brzine na auto-putevima nije jedino pitanje koje treba razmatrati prilikom smanjenja broja nesreća sa smrtnim ishodom.

Ipak, rezultati istraživanja ukazuju na to da među vozačima električnih automobila postoji veća podrška uvođenju jedinstvenog ograničenja brzine na njemačkim auto-putevima nego među vozačima automobila sa benzinskim i dizel motorima.

Evropska unija želi da Kanadi omogući poseban položaj u saradnji sa evropskim institucijama, ali je prijedlog naišao na otpor dijela članica, a Njemačka predvodi protivnike predloženog modela. Neslaganja bi mogla uticati na sadržaj zajedničke izjave koja se priprema za samit EU i Kanade, zakazan za 29. i 30. oktobar u Montrealu.

Prema pisanju Klixa, sedam od 27 članica EU usprotivilo se tome da se u zajedničkom dokumentu koristi izraz „pridružena članica“. O tom pitanju raspravljalo se na sastanku ambasadora država članica u Briselu, a jedan od učesnika, čije ime nije objavljeno, naveo je da je riječ o većim članicama Unije.

Nacrt izjave predviđa da Kanada u zajedničkim procesima sa EU učestvuje u svojstvu pridružene članice, uz korišćenje naziva „Savez za budućnost“. Takav aranžman omogućio bi kanadskim predstavnicima redovno prisustvo na samitima, ministarskim sastancima i tehničkim razgovorima, kao i ranije konsultacije o važnijim evropskim politikama i propisima.

Ideju je 16. septembra predstavila predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen, tokom godišnjeg obraćanja o stanju Unije. Međutim, inicijativa je od početka izazvala podjele, između ostalog i zbog nezadovoljstva pojedinih vlada što prethodno nisu bile konsultovane.

Irska, koja predsjedava Savjetom EU, podržala je prijedlog, dok ga je evropski komesar za trgovinu Maroš Šefčovič predstavio kao znak solidarnosti sa Kanadom. Njemačka je još u septembru zatražila preispitivanje predloženog naziva, ali je istovremeno poručila da ostaje otvorena za nove oblike partnerstva sa Otavom.

Njemački kancelar Fridrih Merc ranije je predložio sličan model i za Ukrajinu, kao moguću prelaznu fazu na putu ka punopravnom članstvu u EU. Kijev je, međutim, odbio takvu mogućnost.

Tramp upozorio na moguće nove carine

Prijedlog evropskih institucija izazvao je reakciju i američkog predsjednika Donalda Trampa. Kako prenosi CNN, Tramp je ocijenio da bi dodjeljivanje posebnog statusa Kanadi moglo predstavljati „neprijateljski čin“ i zaprijetio uvođenjem novih carina. Evropska komisija, s druge strane, poručuje da inicijativa nije usmjerena protiv bilo koje države.

Kanadski premijer Mark Karni izbjegava naziv „pridružena članica“ i umjesto toga koristi izraz „Savez za budućnost“, ističući da je sadržaj saradnje važniji od njenog formalnog naziva.

Kanada već ima razvijene ekonomske i političke veze sa EU. Sporazum o slobodnoj trgovini CETA predstavlja osnovu njihovih trgovinskih odnosa, dok Kanada od 2024. godine učestvuje u istraživačkom programu Horizont Evropa. U junu 2025. potpisano je i partnerstvo u oblasti bezbjednosti i odbrane.

Osim toga, Kanada je prva država izvan Evrope uključena u program SAFE, namijenjen finansiranju odbrambenih ulaganja, čija vrijednost iznosi 150 milijardi evra.

Predstojeći samit u Montrealu trebalo bi da pokaže da li će članice EU uspjeti da usaglase formulaciju novog okvira saradnje sa Kanadom ili će neslaganja oko predloženog statusa ograničiti planove za produbljivanje odnosa.