Kategorija: Svijet

Najmanje 12 ljudi poginulo je u požaru u Španiji, što su lokalni mediji opisali kao “najrazorniji požar do sada” koji je pogodio Andaluziju.

– Broj žrtava u razornom šumskom požaru koji je izbio u opštini Los Galjardos u Almeriji porastao je na 12, nakon što je rano jutros potvrđena smrt još šest osoba – saopštila je regionalna vlada Andaluzije, prenosi El Pais. Vlada je dodala da je oko 1.000 ljudi evakuisano iz predostrožnosti.

🔥At least 12 people have died in a wildfire in #LosGallardos

🥵A sustained heatwave with temperatures of around 40C (104F) has caused #wildfires across southern #Europe. #Andalusia #Spainhttps://t.co/XZdVs4RwExpic.twitter.com/zQTIQiHXlB
📍Some of the victims were found inside…

— ⚡️🌎 World News 🌐⚡️ (@ferozwala) July 10, 2026

Neke od žrtava pronađene su mrtve u vozilima zahvaćenim plamenom u jednom zaseoku u susjednoj opštini Bedar, kako je saopštila Andaluzijska služba za hitne slučajeve. Izvori iz vladine delegacije rekli su da je broj žrtava požara koji je izbio u četvrtak samo privremen.

Nekoliko svjedoka je popodne obavijestilo službe za hitne slučajeve da je dalekovod pao u blizini autoputa N-340, što je izazvalo požar, koji se brzo proširio kroz obližnje šumovito područje. Trenutno, navodi El Pais, oko 150 ljudi i četiri vatrogasna vozila rade na požaru, zajedno sa Medicinskom jedinicom za šumske požare, Komandnim timom za šumske požare i jedinicom Mreže za vanredne situacije regionalne vlade Andaluzije.

Andaluzijski ministar za predsjedništvo, zdravstvo i vanredne situacije Antonio Sanz izjavio je da je ovo “najrazorniji požar do sada” u regionu i opisao je situaciju kao “neviđenu tragediju”. Predsjednik regionalne vlade Andaluzije Huan Manuel Moreno rekao je u objavi na društvenim mrežama da je “slomljenog srca i razoren zbog strašnih vijesti”.

Premijer Španije Pedro Sančez rekao je da je “duboko potresen” zbog posledica požara i izrazio saučešće porodicama šestoro poginulih.

Američka vojska je obustavila napade na Iran zbog pregovora, ali bi mogla po potrebi ubrzo da ih nastavi, javlja Si-En-En, pozivajući se na izvore.

Nekoliko zvaničnika SAD je reklo američkoj televiziji da su u toku pripreme za moguće napade ako bude potrebe, ali da je diplomatija za sada prioritet. Prema izvoru, SAD namjerno pokreću udare, a zatim prave pauze kako bi izbjegle eskalaciju sukoba.

Ranije danas, na američkom brodu “Abraham Linkoln” stacioniranom u Arapskom moru, posade su natovarile borbene avione naoružanjem, a piloti su vježbali pripreme za eventualne napade. Izvori tvrde i da američka vojska navodno nije napala teritoriju Irana tokom noći, uprkos izvještajima lokalnih medija o eksplozijama u Bušeru, Konaraku i Čogadaku.

U četvrtak uveče, Vašington je napao jug i sjever Irana. Prema podacima Centralne komande, vojska je pogodila približno 90 meta. Prema riječima američkog predsjednika Donalda Trampa, napadi su bili odgovor na akcije Teherana protiv komercijalnih brodova u Ormuskom moreuzu. On je zaprijetio eskalacijom udara ako se takav incident ponovi.

Iransko Ministarstvo spoljnih poslova nazvalo je napade ozbiljnim kršenjem potpisanog memoranduma o razumijevanju. Iranska revolucionarna garda (IRCG) je saopštila da je juče pokrenula raketni napad na američki komandni centar na Bliskom istoku i vazduhoplovnu bazu Al-Azrak u Јordanu.

Evropska unija i Kina nalaze se na pragu ozbiljnog trgovinskog sukoba, a u centru pažnje našao se kineski gigant Nuctech, jedan od najvećih svjetskih proizvođača bezbjednosne opreme za luke i granične prelaze.

Dok Brisel ispituje da li je kompanija koristila nelojalne državne subvencije kako bi stekla prednost na evropskom tržištu, stručnjaci upozoravaju i na moguće bezbjednosne rizike, uključujući potencijalnu špijunažu putem tehnologije koja se koristi i u pojedinim zemljama regiona.

Da li je Kina subvencionisala širenje na evropsko tržište?
Evropska komisija pokrenula je opsežnu istragu kako bi utvrdila da li je Nuctech, uz podršku kineske države, stekao nepravednu prednost na tržištu.

Tokom prošlogodišnjih pretresa istražioci su zaplijenili dokumentaciju i elektronske uređaje kompanije zbog sumnje da državne subvencije omogućavaju Nuctechu da na tenderima nudi cijene i do 50 odsto niže od konkurencije.

Takva poslovna strategija omogućila je kineskoj kompaniji da postane dio ključne evropske infrastrukture u više od dvadeset zemalja, što Brisel sada smatra ozbiljnim bezbjednosnim izazovom.

Oprema se koristi i u regionu
Tema je posebno značajna za Balkan, jer se Nuctechova oprema koristi i u pojedinim zemljama regiona.

Carinska uprava Hrvatske je 2018. godine, sredstvima Evropske unije, nabavila mobilni rendgenski uređaj vrijedan 1,5 miliona evra za luku Rijeka.

Tri godine kasnije, na graničnom prelazu Bajakovo postavljen je još jedan uređaj vrijedan više od 14 miliona kuna, takođe finansiran većinom sredstvima EU, radi kontrole teretnih vozila i suzbijanja krijumčarenja.

Iako su carinske službe isticale njegovu efikasnost, ova oprema sada se nalazi u središtu geopolitičkog spora.

Kompanija je već na američkoj “crnoj listi”
Nuctech, čijom je upravom svojevremeno rukovodio sin bivšeg kineskog predsjednika Hu Đintaoa (Hu Jintao), već se nalazi pod američkim sankcijama.

Vašington je kompaniju uvrstio na listu prijetnji po nacionalnu bezbjednost, dok su Kanada i još neke države izrazile ozbiljnu zabrinutost zbog njenog poslovanja.

S druge strane, Peking odbacuje sve optužbe i naložio je kompaniji da ne sarađuje sa evropskim istražiocima, što analitičari vide kao test odlučnosti Evropske unije.

Moguća zabrana poslovanja
Istraga Evropske unije mogla bi biti završena veoma oštrim mjerama – od potpune zabrane poslovanja na evropskom tržištu do prisilne prodaje dijela poslovanja u Evropi.

Pored proizvođača bezbjednosne opreme, Brisel pod lupom drži i kineske proizvođače električnih automobila, solarnih panela i vjetroturbina, što pokazuje da je slučaj Nuctech dio mnogo šireg trgovinskog i geopolitičkog sukoba između Evropske unije i Kine, prenosi Blic.

Koalicija devet evropskih zemalja zatražila je od Brisela da produži primjenu vanrednih mjera fleksibilnosti u okviru Sistema ulaska i izlaska (Entry/Exit System – EES), uz obrazloženje da Evropska unija još nije spremna za ukidanje postojećih zaštitnih mehanizama.

U zajedničkom pismu od 7. jula, u koje je imao uvid POLITICO, Belgija, Francuska, Njemačka, Grčka, Italija, Malta, Nizozemska, Portugal i Švajcarska poručile su evropskom komesaru za unutrašnje poslove Magnusu Bruneru (Magnus Brunner) da su prvi mjeseci primjene sistema pokazali “značajne poteškoće” koje se ne smiju potcijeniti.

Ministri su ponovili da podržavaju novi Sistem ulaska i izlaska, ali od Evropske komisije traže da državama članicama omogući nastavak korišćenja ugrađenog vanrednog mehanizma i nakon 6. septembra 2026. godine, kada bi njegova primjena, prema sadašnjim pravilima, trebalo da istekne.

Vanredni mehanizam za smanjenje gužvi

Ovaj mehanizam omogućava graničnim službama da, u izuzetnim slučajevima, privremeno obustave uzimanje otisaka prstiju i skeniranje lica putnika kako bi se smanjile gužve na graničnim prelazima, uz istovremenu registraciju svih osoba koje ulaze ili izlaze iz šengenskog prostora.

Ministri su u pismu zatražili i pisane garancije Evropske komisije da će odluka o ovom pitanju biti donesena prije isteka sadašnjeg perioda fleksibilnosti.

Portparol Evropske komisije Markus Lamert (Markus Lammert) rekao je da Komisija pozdravlja “izričitu posvećenost” država potpisnica punoj primjeni EES-a i sistematskoj registraciji svih putnika koji nisu državljani Evropske unije.

On je podsjetio da važeće zakonodavstvo već sadrži određeni nivo fleksibilnosti, uključujući mogućnost privremene obustave prikupljanja biometrijskih podataka tokom ljeta, te dodao da je Komisija u “bliskom i konstruktivnom kontaktu” s malim brojem država članica koje imaju poteškoće na pojedinim graničnim prelazima.

“Postoji snažna zajednička volja da sistem uspješno funkcioniše na svim graničnim prelazima”, rekao je Lamert.

Industrija upozorava na duge redove

Pismo dolazi u trenutku kada aerodromi, avio-kompanije i trajektni prevoznici upozoravaju da novi sistem tokom ljetne turističke sezone izaziva duge redove i operativne poteškoće.

Predstavnici industrije smatraju da tehnički i operativni problemi vjerovatno neće biti otklonjeni do početka septembra.

Evropska komisija za sada nije nagovijestila da planira produženje važenja postojećih mjera fleksibilnosti nakon 6. septembra niti šire zadržavanje vanrednog mehanizma.

Gotovo 60 odsto Francuza ne podržava odluku Marin Le Pen, liderke poslaničke grupe ultradesničarske stranke Nacionalno okupljanje (RN), da se kandiduje na predsjedničkim izborima 2027. godine, pokazali su rezultati ankete instituta Elabe.

Ipak, među biračima Nacionalnog okupljanja 68 odsto podržava njenu kandidaturu, dok je 32 odsto protiv, prenosi BFM TV.

Čak 79 odsto pristalica Novog narodnog fronta (NFP), ljevičarsko-ekološke koalicije, protivi se njenoj kandidaturi, dok je među simpatizerima centrističke koalicije Zajedno za Republiku (Ensemble pour la République) protiv 75 odsto ispitanika.

Mišljenja su podijeljena među biračima Republikanaca – 51 odsto smatra da Marin Le Pen ne bi trebalo da se kandiduje, dok 49 odsto podržava njenu odluku.

Anketa je pokazala i da 36 odsto birača RN smatra da bi Žordan Bardela bio bolji predsjednički kandidat, 26 odsto prednost daje Marin Le Pen, dok 38 odsto ne vidi razliku između njih dvoje, prnosi Tanjug.

Marin Le Pen potvrdila je da će biti kandidat na predsjedničkim izborima 2027. godine, uprkos presudi zbog pronevjere javnih sredstava u Evropskom parlamentu.

Ona je izjavila da joj je drago što joj je vraćeno pravo da se kandiduje i najavila žalbu Kasacionom sudu na presudu Apelacionog suda u Parizu, koji ju je osudio na tri godine zatvora, od čega godinu dana uz elektronski nadzor, kao i na novčanu kaznu od 100.000 evra.

Sud joj je izrekao i zabranu kandidovanja u trajanju od 45 mjeseci, od čega je 30 mjeseci uslovno, ali je period efektivne zabrane istekao, što joj omogućava učešće na predsjedničkim izborima 2027. godine.

Najnovija eskalacija sukoba između Sjedinjenih Američkih Država i Irana, obilježena napadima na trgovačke brodove u Ormuskom moreuzu i američkim vazdušnim udarima na više od 80 ciljeva u Iranu, ponovo je otvorila jedno od ključnih pitanja za budućnost Bliskog istoka – ko danas zaista donosi najvažnije odluke u Teheranu.

Analitičari upozoravaju da diplomatski kontakti sa iranskom civilnom vlašću i dalje postoje, ali da potezi na terenu ukazuju na mnogo složeniju raspodjelu moći unutar islamske republike.

Revolucionarna garda sve uticajnija

Nakon pogibije dugogodišnjeg vrhovnog vođe ajatolaha Alija Hamneija u prvim danima rata, Iran je formalno dobio novog vrhovnog vođu, Modžtabu Hamneija. Međutim, brojni stručnjaci smatraju da je stvarna moć u međuvremenu prešla u ruke Islamske revolucionarne garde (IRGC), koja je tokom rata dodatno učvrstila svoju poziciju u državnom aparatu.

Prema procjenama zapadnih analitičara, novi vrhovni vođa nema autoritet kakav je imao njegov otac, zbog čega ključne bezbjednosne i vojne odluke u velikoj mjeri donose najviši komandanti Revolucionarne garde.

Istovremeno, iransko političko rukovodstvo nastavlja diplomatske kontakte sa međunarodnom zajednicom, što dodatno komplikuje sliku o tome ko zapravo upravlja državom.

Napadi u Ormuskom moreuzu podigli tenzije

Povod za novu krizu bili su napadi na tri civilna broda u Ormuskom moreuzu, za koje Vašington odgovornost pripisuje Iranu. Uslijedili su američki vazdušni udari na više desetina vojnih ciljeva, nakon čega je predsjednik Donald Tramp poručio da je privremeni sporazum o prekidu sukoba sa Iranom praktično okončan.

Istovremeno, napadi na katarske i saudijske tankere u vodama Omana pokazali su koliko brzo bezbjednosna situacija u Persijskom zalivu može izmaći kontroli i prerasti u širi regionalni sukob.

Moguće uključivanje evropskih mornarica

Dodatnu zabrinutost izazivaju informacije da Francuska i Velika Britanija razmatraju proširenje svog pomorskog prisustva u regionu kako bi zaštitile međunarodnu plovidbu.

Ukoliko bi se to dogodilo, Ormuski moreuz mogao bi postati prostor u kojem istovremeno djeluju američke, evropske i regionalne vojne snage, što značajno povećava rizik od nenamjerne eskalacije.

Stručnjaci upozoravaju da bi prisustvo većeg broja ratnih brodova, bez jasno definisanih pravila i koordinacije, moglo dovesti do novih incidenata koji bi lako mogli prerasti u otvoreni sukob.

Smrt Hamneija dodatno zakomplikovala situaciju

Veliku neizvjesnost unijela je i smrt ajatolaha Alija Hamneija, čija je višednevna državna sahrana predstavljena kao demonstracija jedinstva islamske republike.

Ipak, iza tog simboličnog prikaza mnogi analitičari vide ozbiljna pitanja o stabilnosti političkog sistema i odnosima između vjerskog vrha, civilne vlasti i Revolucionarne garde.

Upravo zbog toga mnogi smatraju da će obnavljanje pregovora između Vašingtona i Teherana biti znatno teže nego ranije, jer nije potpuno jasno ko ima posljednju riječ kada je riječ o vojnim operacijama i bezbjednosnoj politici.

Diplomatija jedini izlaz iz krize

Međunarodni analitičari smatraju da bi jedino uspostavljanje jasnog međunarodnog okvira za plovidbu kroz Ormuski moreuz moglo smanjiti rizik od novih sukoba, navodi “NationalNews”. Takav sporazum podrazumijevao bi precizna pravila o kretanju brodova, odgovornosti svih strana i jasnu definiciju šta predstavlja kršenje primirja.

Dok diplomatski kanali između Irana i Zapada još nisu potpuno zatvoreni, ostaje otvoreno pitanje da li u Teheranu postoji jedinstven centar odlučivanja sposoban da garantuje sprovođenje bilo kakvog budućeg dogovora. Upravo odgovor na to pitanje mogao bi odrediti da li će Bliski istok krenuti ka smirivanju tenzija ili novom talasu sukoba.

Evropska komisija ocijenila je da je Srbija ispunila obaveze preuzete krajem 2024. godine i da bi Klaster 3 u pristupnim pregovorima sa Evropskom unijom mogao biti otvoren već tokom jula, ali konačna odluka i dalje zavisi od saglasnosti država članica, među kojima dio i dalje ima ozbiljne rezerve.

Portparol Evropske komisije Gijom Mersije izjavio je na brifingu za medije u Briselu da je Komisija obavijestila države članice o najnovijem napretku Srbije i zaključila da su u međuvremenu sprovedeni važni elementi obaveza preuzetih krajem prošle godine.

• Mogu da potvrdim da je Komisija informisala države članice o najnovijim dešavanjima u vezi sa mogućim otvaranjem Klastera 3 za Srbiju. Naša procjena zaključuje da je Srbija u posljednje vrijeme sprovela važne elemente obaveza preuzetih krajem 2024. godine – rekao je Mersije.

Prema njegovim riječima, napredak je ostvaren u oblasti pravosudnih reformi, imenovanja Savjeta Regulatornog tijela za elektronske medije, kao i kroz izmjene izbornog pravnog okvira.

• Imajući to u vidu, Komisija smatra da bi Klaster 3 mogao biti otvoren u julu ove godine, jer je Srbija uložila određene napore u ovim ključnim oblastima i sada je ispunjen opšti balans neophodan za ovaj korak – istakao je Mersije.

On je naglasio da će Evropska komisija nastaviti da pažljivo prati reformski proces i ostati u potpunosti angažovana kako bi Srbija nastavila sa sprovođenjem reformi.

Klaster 3 obuhvata konkurentnost i inkluzivni rast.

Međutim, uprkos pozitivnoj ocjeni Evropske komisije, portal Euraktiv prenosi da se osam država članica Evropske unije usprotivilo prijedlogu da se otvori novi pregovarački klaster sa Srbijom.

Prema navodima tog portala, protiv otvaranja Klastera 3 izjasnile su se Hrvatska, Belgija, Bugarska, Estonija, Finska, Litvanija, Holandija i Švedska.

Istovremeno, Danska, Letonija i Luksemburg zauzeli su nešto blaži stav, ali su izrazili sumnje u vezi sa ispunjavanjem uslova za otvaranje novog klastera, prije svega kada je riječ o borbi protiv korupcije i slobodi medija.

Za otvaranje novog pregovaračkog klastera potrebna je jednoglasna saglasnost svih država članica Evropske unije, zbog čega će konačna odluka zavisiti od nastavka konsultacija među članicama.

Sjedinjene Američke Države izvele su novi talas vazdušnih udara na vojne ciljeve u Iranu, nakon što je predsjednik Donald Tramp naredio odmazdu zbog nedavnih napada na trgovačke brodove u Ormuskom moreuzu.

Istovremeno je upozorio Teheran da će odgovor Vašingtona biti “mnogo gori” ukoliko Iran nastavi da ugrožava međunarodnu plovidbu kroz jedan od najvažnijih svjetskih pomorskih koridora.

Iranski državni mediji prenijeli su da su snažne eksplozije odjeknule na više lokacija duž južne obale zemlje. Prema navodima agencije IRNA, ratni avioni nadlijetali su ostrvo Kiš, dok su eksplozije zabilježene u lučkim gradovima Bandar Abas, Konarak i Čabahar, gdje je u pojedinim dijelovima došlo i do prekida snabdijevanja električnom energijom.

Tramp: Ako Iran ponovi napade, posljedice će biti mnogo teže

Američki predsjednik poručio je na društvenoj mreži Truth Social da su napadi odgovor na, kako je naveo, iransko bombardovanje trgovačkih brodova.

“Ovo je odmazda za jučerašnje bombardovanje brodova od strane Irana. Ako se to ponovi, posljedice će biti mnogo gore”, napisao je Tramp.

Ranije tokom dana, govoreći na samitu NATO-a u Ankari, Tramp je izjavio da smatra kako je primirje sa Iranom praktično završeno, ali je istovremeno ostavio mogućnost nastavka diplomatskih razgovora, naglašavajući da očekuje da bi najnovija eskalacija mogla biti kratkog vijeka.

CENTCOM: Cilj je zaštita slobode plovidbe

Američka Centralna komanda (CENTCOM) saopštila je da su napadi usmjereni na slabljenje sposobnosti iranskih snaga da ugrožavaju slobodu plovidbe kroz Ormuski moreuz.

U objavi na društvenoj mreži X navedeno je da Sjedinjene Države smatraju Iran odgovornim za “neopravdanu agresiju protiv komercijalnih brodova i njihovih posada”.

Prema američkim vojnim podacima, u prethodnom talasu udara pogođeno je više od 80 vojnih ciljeva, uključujući sisteme protivvazdušne odbrane, obalske radare, protivbrodske raketne položaje i desetine brzih čamaca Iranske revolucionarne garde.

Iran odgovorio napadima na američke baze

Teheran je uzvratio napadima na američke vojne objekte u regionu. Iranska Revolucionarna garda saopštila je da je gađala više američkih vojnih lokacija u Kuvajtu i Bahreinu.

Kuvajtske vlasti tvrde da su presrele dvije balističke rakete i 13 bespilotnih letjelica, dok je iranska vojska saopštila da je napadnuta i baza Šeik Isa u Bahreinu. Američki vojni zvaničnik izjavio je da u tim napadima nije bilo poginulih američkih vojnika niti značajnije materijalne štete.

Ormuski moreuz ponovo u centru krize

Ormuski moreuz, kroz koji u normalnim okolnostima prolazi približno petina svjetskog izvoza nafte i značajne količine tečnog prirodnog gasa, ponovo je postao glavno žarište sukoba između Vašingtona i Teherana. Nakon početka rata krajem februara, Iran je više puta poručio da želi potpunu kontrolu nad prolazom, najavio naplatu prolaska brodovima i zaprijetio napadima na plovila koja ne budu koristila rute koje odobri Teheran.

Najnoviji napadi na trgovačke brodove dodatno su uzdrmali međunarodnu plovidbu, zbog čega su pojedine brodarske kompanije privremeno obustavile prolazak kroz ovo područje, dok je Međunarodna pomorska organizacija upozorila da je oko 6.000 pomoraca i dalje blokirano u regionu.

Rastu cijene nafte i pozivi na smirivanje sukoba

Obnova sukoba odmah se odrazila na svjetska tržišta energenata. Cijene nafte porasle su nakon Trampovih izjava da je primirje završeno, a dodatni rast uslijedio je poslije novih američkih udara zbog bojazni od dugotrajnijih poremećaja u transportu kroz Ormuski moreuz.

Generalni sekretar Ujedinjenih nacija Antonio Gutereš pozvao je sve strane na maksimalnu uzdržanost, dok su Pakistan i Katar, koji imaju važnu posredničku ulogu u pregovorima između Vašingtona i Teherana, apelovali na hitnu deeskalaciju i nastavak diplomatskih razgovora.

Iranski ministar spoljnih poslova Abas Aragči i premijer Katara tokom telefonskog razgovora naglasili su da regionalna pitanja moraju biti riješena političkim i diplomatskim putem, navodi rthk.

Evropu očekuje novi talas ekstremnih vrućina koji će se tokom narednih dana proširiti sa jugozapada kontinenta prema centralnoj Evropi, Italiji i Balkanu, upozorava Severe Weather Europe.