Kategorija: Svijet

Nakon više od godinu dana iscrpljujućih borbi ruske snage nalaze se pred zauzimanjem tri strateški važna grada na jugu i istoku Ukrajine, piše The New York Times.

Osvajanje Huljajpola, kao i Pokrovska i Mirnohrada, moglo bi Moskvi da obezbedi ključna uporišta za buduće ofanzive i da joj prednost u eventualnim mirovnim pregovorima uz posredovanje SAD-a.

Vojni stručnjaci i nezavisni posmatrači ocenjuju da bi Rusija u narednim nedeljama ili mesecima mogla da dovrši osvajanje ovih područja.

Najveća opasnost za ukrajinske snage trenutno je u jugoistočnoj oblasti Zaporožja. Grad Huljajpole, koji je dugo bio ključna tačka odbrane na tom delu fronta, gotovo je u potpunosti pod ruskom kontrolom, pokazuju mape nezavisnih posmatrača, a potvrđuje kapetan Dmitro Filatov, ukrajinski oficir koji se bori na tom području.

Kapetan Filatov, komandant Prvog zasebnog jurišnog puka, izjavio je prošle nedelje da ukrajinske snage i dalje drže nekoliko zgrada unutar Huljajpola. Međutim, “veći deo grada u potpunosti je pod kontrolom neprijatelja”, rekao je, dodajući da “95 odsto vojnika tamo čine Rusi”.

Huljajpole, grad koji je pre rata imao oko 12.000 stanovnika, bio je jedan od poslednjih urbanih centara pod ukrajinskom kontrolom u regionu, izuzev regionalnog središta – grada Zaporožja. Iza Huljajpola prostiru se otvorena polja, što ukrajinskim snagama ostavlja malo prostora za utvrđivanje i zaustavljanje ruskog napredovanja.

Ruske snage približavaju se i predgrađima Zaporožja, industrijskog centra sa oko 700.000 stanovnika. Prema mapama sa fronta, ruke trupe nalaze se na oko 24 kilometra od južnog ulaza u grad, a dalje napredovanje dovelo bi to područje u domet malih jurišnih dronova.

Iscrpljujuće borbe u Donjecku

Analitičari ruske uspehe u Zaporožju pripisuju slabijoj ukrajinskoj odbrani, budući da Kijev svoje snage koncentriše na odbranu gradova u susednoj Donjeckoj oblasti. No, i tamo su ukrajinske trupe u teškoj situaciji. Ukrajina se fokusirala na odbranu Pokrovska i Mirnohrada, gradova koji su zajedno pre rata imali više od 100.000 stanovnika.

U januarskom izveštaju Centra za strateške i međunarodne studije (CSIS), istraživačkog instituta sa sedištem u Vašingtonu, navodi se da su ruske trupe u ofanzivi na Pokrovsk i Mirnohrad, koja traje godinu i po dana, napredovale u proseku oko 70 metara dnevno. To je sporije od kretanja savezničkih trupa u bici na Somi tokom Prvog svetskog rata. Prema istom izveštaju, Rusija je od početka 2024. godine zauzela manje od 1,5 odsto ukrajinske teritorije.

Dalje rusko napredovanje

Vojni stručnjaci smatraju da bi zauzimanje Pokrovska i Mirnohrada Moskvi dalo odskočnu dasku za napredovanje ka severu i ostvarenje cilja zauzimanja cele Donjecke oblasti, od koje već kontroliše oko tri četvrtine. Glavna meta mogla bi da bude Kostjantinivka, udaljena oko 40 kilometara.

Kostjantinivka je južni ulaz u lanac gradova koji čine poslednji veliki odbrambeni pojas Ukrajine u Donjecku. Njen pad doveo bi gotovo sve gradove severnije u domet ruskih dronova, a Moskva bi dobila pristup ključnoj saobraćajnici koja ih povezuje.

Nakon što su prošle godine delimično opkolile grad, ruske snage su se ove zime počele infiltrirati u njega, a pojačale su i napade dronovima na snabdevne rute. Jedan ukrajinski komandant nedavno je izjavio da je približavanje Kostjantinivki postalo toliko opasno da se većina snabdevnih misija obavlja robotskim vozilima na daljinsko upravljanje.

Ako ruske trupe nastave napredovanje, Ukrajina će se verovatno suočiti sa većim diplomatskim pritiskom, uključujući i od strane američkog predsednika Donalda Trampa, koji je ponovio argument Moskve da bi Ukrajina trebalo da ustupi teritoriju kako bi izbegla dalje borbe. Na sastanku sa ukrajinskim predsednikom Volodimirom Zelenskim u decembru, Tramp je upitao: “Zar vam nije bolje da sada postignete dogovor?”

Predsednik SAD Donald Tramp izjavio je u intervjuu za portal Axios da razmatra mogućnost slanja drugog nosača aviona sa borbenom grupom na Bliski istok, kao deo priprema za potencijalnu vojnu akciju ukoliko pregovori sa Iranom ne daju rezultate.

Sjedinjene Države i Iran obnovili su pregovore prošlog petka u Omanu, prvi put nakon dvanaestodnevnog rata u junu. Ipak, paralelno sa diplomatskim naporima, Vašington je započeo snažno vojno gomilanje snaga u Persijskom zalivu.

“Ili ćemo postići dogovor, ili ćemo morati da uradimo nešto veoma teško, kao prošli put”, rekao je Tramp.

Američki predsednik naveo je da očekuje da se druga runda američko-iranskih pregovora održi naredne sedmice. U tom kontekstu, potvrdio je da je jedna borbena grupa nosača aviona već na putu ka regionu, dok se razmatra i slanje dodatne.

Američki zvaničnik potvrdio je da se unutar administracije vodi rasprava o raspoređivanju drugog nosača. U regionu se već nalazi nosač USS Abraham Lincoln sa pratećom flotom, uključujući borbene avione, krstareće rakete “tomahavk” i više ratnih brodova. Tokom rata u Gazi, SAD su u regionu istovremeno imale dva nosača aviona.

Iako je naglasio vojnu spremnost, Tramp je izrazio optimizam kada je reč o diplomatiji, tvrdeći da Iran “veoma želi dogovor” i da sada pregovara ozbiljnije nego ranije, upravo zbog vojnog pritiska.

“Prošli put nisu verovali da ću to zaista uraditi. Ovog puta je drugačije”, rekao je Tramp, aludirajući na odluku da u junu izvede napade na iranska nuklearna postrojenja.

Glavna tačka sporenja ostaje iranski stav da pregovori mogu da se vode isključivo o nuklearnom programu, uz odbijanje da se odrekne prava na obogaćivanje uranijuma. Zbog toga pojedini tvrdi krugovi u Vašingtonu i Izraelu smatraju da sveobuhvatan sporazum nije moguć i da bi Tramp trebalo da se opredeli za vojnu opciju.

Tramp je rekao da je “potpuno logično” da se svaki dogovor odnosi na iranski nuklearni program, ali je dodao da veruje da bi se moglo razgovarati i o iranskim balističkim raketama.

“Možemo da napravimo sjajan dogovor sa Iranom”, poručio je američki predsednik.

Poslanici Evropskog parlamenta glasali su danas, 10. februara, za izmjene zakona koje daju šira ovlašćenja za deportaciju tražilaca azila, uključujući mogućnost njihovog slanja u zemlje u kojima nikada nisu boravili, čime se približio uspostavljanju centara za migrante i tražioce azila van teritorije Evropske unije (EU), ali pod uslovom da postoji sporazum između države članice EU i zemlje prijema.

U posebnom glasanju, poslanici su podržali i formiranje liste EU “sigurnih trećih zemalja”, što znači da će zahtjevi za azil iz tih država biti obrađivani po ubrzanoj proceduri, uz manju vjerovatnoću odobravanja.

Migranti mogu biti poslani i u zemlje s kojima nemaju veze
Prema novim pravilima, čija se primjena očekuje od juna, a koje su podržali poslanici desnog centra i krajnje desnice, osoba koja traži azil može biti deportovana u državu van EU čak i ako je kroz nju samo prošla ili sa njom nema nikakvu vezu, prenosi Gardijan.

Kako pojašnjava britanski list, ovom odlukom faktički se potvrđuju sporazum Italije sa Albanijom, kao i dogovor nizozemske vlade sa Ugandom o deportaciji osoba kojima je azil u Nizozemskoj odbijen.

Na listi “sigurnih trećih zemalja” se nalaze sve zemlje kandidati za članstvo u EU, uključujući Gruziju i Tursku, ali i Bangladeš, Kolumbiju, Egipat, Indiju, Maroko i Tunis.

Oštre kritike nevladinih organizacija
Koalicija od 39 nevladinih organizacija saopštila je da proglašavanje Tunisa “sigurnom zemljom” uskraćuje državljanima te zemlje pravo na individualnu i pravičnu procjenu zahtjeva za azil.

Italijanski evroposlanik Alesandro Ćirijani, koji je predvodio rad EP na listi sigurnih zemalja, ocijenio je da usvojene mjere predstavljaju “početak nove faze” u kojoj se migracijama “više ne trpi, već upravlja”.

Evropska unija je pooštravala azilna pravila još od migrantske krize 2015. godine, kada je više od 1,3 miliona ljudi zatražilo azil, dok je taj trend dodatno ubrzan jačanjem nacionalističkih i krajnje desnih stranaka na izborima 2024. godine.

Zagovornici novih mjera tvrde da one podrivaju poslovni model krijumčara ljudi, dok humanitarne organizacije upozoravaju da bi mogle da dovedu do prisilnog vraćanja ljudi u zemlje u kojima nemaju nikakvu zaštitu.

Međunarodni komitet za spasavanje (IRC) ocijenio je odluku Evropskog parlamenta kao “duboko razočaravajuću”, upozorivši na rizik od zloupotreba i kršenja prava migranata, prenosi Tanjug.

Sjedinjene Države će predati dvije glavne regionalne komande u NATO-u evropskim zemljama, saopštili su diplomati, dok američki predsjednik Donald Tramp vrši pritisak na saveznike da preuzmu veću odgovornost za njihovu odbranu.

Vašington će prenijeti vođstvo NATO-ove komande u Napulju, koje se fokusira na jug saveza, na Italiju, a vođstvo svog komandovanja u Norfolku, u Virdžiniji, koje se fokusira na sjever saveza, na Veliku Britaniju.

Sjedinjene Države će u međuvremenu preuzeti komandu nad pomorskim snagama NATO-a, sa sjedištem u Ujedinjenom Kraljevstvu.

Promjene, o kojima je prvi javio francuski medij “La Lettre”, vjerovatno će trajati mjesecima, izjavila su dva NATO diplomata za AFP, govoreći pod uslovom anonimnosti.

“To je dobar znak prebacivanja tereta u praksi”, rekao je jedan diplomata.

Evropske zemlje pristale da povećaju cilj vojnih izdataka NATO-a. Foto Tanjug/AP

Premještanje komandnih pozicija NATO-a dolazi u trenutku kada Vašington tvrdi da bi mogao smanjiti svoju vojnu prisutnost u Evropi kako bi se usmjerio na druge prijetnje poput Kine.

Vašingtonu ostaje kontrola nad glavnom komandom

Vojna supersila Vašington i dalje će ostati centralna, jer će imati kontrolu nad glavnom vazdušnom, kopnenom i pomorskim komandom NATO-a te zadržati poziciju vrhovnog komandanta savezničkih snaga u Evropi.

Evropske zemlje već su povećale vojne budžete zbog rata u Ukrajini i prošle godine su pristale da povećaju cilj vojnih izdataka NATO-a.

Tramp je poljuljao vjeru u pouzdanost Sjedinjenih Država i prošli mjesec gurnuo savez u krizu polažući pravo na Grenland.

Američki ambasador pri NATO-u Metju Vitaker odvojeno je u ponedjeljak ipak insistirao da američki čelnik želi ojačati, a ne “rastaviti” NATO prisiljavajući Evropu da se angažuje.

“Pokušavamo ojačati NATO, ne povući se ili odbaciti NATO, već ga učiniti da funkcioniše onako kako je zamišljen kao savez 32 snažna i sposobna saveznika”, izjavio je Vitaker, prenosi Fena.

Američki potpredsjednik DŽej Di Vens izjavio je danas da će se pregovori o Grenlandu održati “u narednih nekoliko mjeseci”, kako bi se postigao dogovor o nekoj vrsti rješenja.

On je u razgovoru sa novinarima u Јermeniji izjavio da SAD treba da “dobiju neku korist” od ulaganja u bezbjednost Arktika.

– Grenland je veoma važan za nacionalnu bezbjednost Sjedinjenih Američkih Država. Mislim da neki od naših saveznika nisu dovoljno ulagali u bezbjednost Arktika – naveo je američki potpresjednik.

Dodao je da ako SAD treba da se angažuju i daju novac za ulaganja u region, trebalo bi i da “imaju neku korist od toga”.

Vens je ponovo kritikovao Dansku, čija je autonomna teritorija Grenland, da “nije dovoljno investirala u bezbjednost Arktika”, prenosi Gardijan.

Evropska unija ulazi u izuzetno zahtjevnu nedjelju, u kojoj će se njeni lideri suočiti s nekim od najtežih pitanja sa kojima se kontinent danas suočava.

Njihov zadatak je ambiciozan: pronaći način da Evropa postane snažan globalni akter u sve nemilosrdnijem svijetu. To podrazumijeva jačanje ekonomske konkurentnosti EU, smanjenje zavisnosti od Sjedinjenih Američkih Država i nastavak podrške Ukrajini.

“Naredni dani će pokazati da li Evropa može da se preokrene i postane zaista ujedinjena, potpuno zrela i nezavisna”, rekao je za “Politico” bivši italijanski premijer Enriko Leta.

Podsjetio je da je potpisivanje Mastrihtskog ugovora 1992. godine “oblikovalo Evropu kakvu poznajemo posljednjih 35 godina”, dodavši da je “sada vrijeme da se taj proces ponovi”.

Poslanici EP raspravljaće o odmrzavanju trgovinskog sporazuma sa SAD. Foto Tanjug/AP

Lideri EU će tokom ove nedjelje voditi intenzivnu kriznu diplomatiju na više lokacija, od Brisela, do Minhena, gdje se održava najveća svjetska bezbjednosna konferencija.

U isto vrijeme, poslanici Evropskog parlamenta u Strazburu raspravljaće o odmrzavanju trgovinskog sporazuma sa SAD i o dugoročnom budžetu EU za period od 2028. do 2034. godine, dok će ambasadori svih država članica održati konsultacije u Briselu.

Sastanak ministara odbrane

Na dnevnom redu sastanka ministara odbrane EU 11. februara u Briselu nalazi se samo jedna tema, a to je pomoć Ukrajini.

Očekuje se da će sastanku prisustvovati ukrajinski ministar odbrane Mihailo Fedorov, koji će evropskim kolegama iznijeti najurgentnije potrebe svoje zemlje u trenutku kada se približava četvrta godišnjica od početka rata u Ukrajini.

Prema navodima evropskih zvaničnika, Fedorov će zatražiti dodatne sisteme protivvazdušne odbrane, uključujući “Patriot” i NASAMS, koji su godinama na vrhu liste zahtjeva Kijeva.

Razgovaraće se i o “saradnji u oblasti odbrambenih inovacija”, što u praksi znači razvoj i upotrebu dronova i savremenih vojnih tehnologija.

Razgovaraće se i o “saradnji u oblasti odbrambenih inovacija”. Foto Tanjug/AP

“Evropa mora hitno da počne ozbiljno da razmišlja o sopstvenom planu B za bezbjednost”, izjavio je Fabris Potje, direktor konsultantske kuće “Rasmussen Global”, ukazujući na sve veće povlačenje SAD iz transatlantskog bezbjednosnog okvira.

“Evropa mora biti sposobna da stoji na sopstvenim nogama ukoliko ostane sama”, upozorio je on.

Sastanak će biti završen neformalnom večerom i konferencijom za novinare koju će održati visoka predstavnica EU za spoljnu politiku Kaja Kalas.

Ekonomski samit

Ukrajina će 12. februara pasti u drugi plan, jer će se lideri 27 država članica EU okupiti u malom belgijskom selu Rijkhoven kako bi raspravljali o ekonomskim problemima Unije.

Sastanak će biti održan u zamku Alden Bisen iz 16. vijeka, gdje će lideri razgovarati o načinima da EU postane bogatija i konkurentnija, od pojednostavljenja propisa, jačanja jedinstvenog tržišta, do smanjenja zavisnosti od kritičnih sirovina iz drugih dijelova svijeta.

Roberta Mecola će informisati učesnike o trgovinskom sporazumu. Foto Tanjug/AP

Predsjednica Evropskog parlamenta Roberta Mecola obratiće se učesnicima, informišući ih o procesu odobravanja trgovinskog sporazuma između EU i SAD, o kojem bi se moglo glasati već u martu.

Bivši predsjednik Evropske centralne banke Mario Dragi i Enriko Leta takođe će iznijeti svoje vizije jačanja evropske konkurentnosti. Obojica su nedavno objavili izvještaje posvećene toj temi.

U pozivnom pismu predsjednika Evropskog savjeta Antonija Košte istaknuto je da se EU danas nalazi u svijetu “pojačane, i ne uvijek fer, ekonomske konkurencije i trgovinskih neravnoteža”.

Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen nedavno je u Davosu upozorila da se “svijet trajno promijenio i da Evropa mora da se promijeni zajedno s njim”.

Bezbjednosna konferencija

Kraj ove nedjelje od 13. do 15. februara obilježiće povratak bezbjednosnim temama na Minhenskoj bezbjednosnoj konferenciji, gdje će prisustvovati brojni svjetski lideri.

Na konferenciji, koja će trajati od petka do nedjelje, biće Ursula fon der Lajen, njemački kancelar Fridrih Merc, generalni sekretar NATO-a Mark Rute, američki državni sekretar Marko Rubio i ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski.

Zvanične teme biće evropska bezbjednost i budućnost transatlantskih odnosa, ali nezvanično će dominirati jedno pitanje – može li Evropska unija da opstane bez bezbjednosnog oslonca na Vašington.

Rute je nedavno poručio evropskim poslanicima da “nastave da sanjaju” ako vjeruju da je to moguće bez SAD.

“Ne možete”, rekao je otvoreno.

Fabrice Potje upozorava da evropske obavještajne službe sve češće procjenjuju da bi Rusija mogla da napadne neku od evropskih zemalja dok je Donald Tramp još predsjednik SAD, naglašavajući da Evropa mora biti spremna da djeluje samostalno i sprovodi složene vojne operacije.

Iako do kraja nedjelje vjerovatno neće biti konačnih odgovora na ova ključna pitanja, lideri EU nadaju se da će barem zacrtati pravac u kojem će se Evropa kretati u godinama koje dolaze, prenosi Nova.