Kategorija: Svijet

Evropa se suočava sa sumornom zimom jer poremećaji u snabdijevanju energentima i nagli rast troškova dovode fabrike širom kontinenta na ivicu opstanka, piše „Gardijan“.

Britanska kompanija Bridgnorth Aluminium prethodnih godina uspjela je da prebrodi Bregzit, kovid i uzastopne energetske šokove, ali se sada suočava sa dodatnim pritiskom. Direktor prodaje Adrijan Masgrejv situaciju opisuje kao „brigu za brigom“.

Kako prenosi B92, cijena prirodnog gasa udvostručila se u posljednja dva mjeseca usljed obnovljenih sukoba između SAD i Irana, dostigavši ove sedmice najviši nivo u posljednje tri godine u Velikoj Britaniji i Evropskoj uniji.

Veleprodajna cijena gasa u Velikoj Britaniji porasla je na 205 penija po termu, što je najviši nivo od ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine i rast od 101 odsto u odnosu na 102 penija, koliko je iznosila u junu.

Dodatni problem predstavlja nedostatak uskladištenog gasa. Evropa ulazi u zimu sa najnižim nivoom zaliha u posljednjih deset i više godina, nakon što poremećaji u Ormuskom moreuzu nisu omogućili državama da tokom ljeta dopune rezerve, kada su cijene obično niže.

Kapaciteti evropskih skladišta sada su popunjeni oko 67 odsto, dok sezonski prosjek iznosi gotovo 80 odsto.

Njemačka, koja raspolaže najvećim kapacitetima za skladištenje gasa u Evropi, popunila je skladišta tek do polovine i na putu je da ove godine ne dostigne zvanični cilj od 70 odsto. Očekuje se da ni Holandija neće ostvariti cilj od 80 odsto popunjenosti.

Velika Britanija mogla bi biti posebno izložena problemima jer je među zemljama sa najmanjim kapacitetom za domaće skladištenje gasa. Zbog toga se oslanja na uvoz gasovodima iz Evrope, kao i na isporuke tankerima iz SAD i sa Bliskog istoka.

Prognoza organizacije Item Club predviđa da bi Velika Britanija tokom 2026. godine mogla izgubiti 163.000 radnih mjesta zbog rata, pri čemu bi najviše bili pogođeni industrijski regioni poput južnog Velsa i oblasti Hamber.

Aleksander Julijus, izvršni partner hamburške kompanije Macrometal Handelsgesellschaft, distributera čelika, upozorio je da se evropske kompanije sve teže takmiče sa proizvođačima iz regiona u kojima su troškovi energije znatno niži, a vlade pružaju direktnu ili indirektnu podršku industriji.

Julijus, koji je i predsjednik strukovnog udruženja Eurometal, upozorio je da bi kompanije mogle bankrotirati, a radna mjesta i proizvodnja biti preseljeni u Kinu ili Indiju ukoliko ne budu preduzete mjere za smanjenje troškova energije.

Eurometal je upozorio da bi gubitak radnih mjesta u proizvodnji širom Evrope do kraja godine mogao dostići 300.000, dijelom zbog kineske konkurencije, a dijelom zbog visokih troškova energije.

Posebno je ugrožena hemijska industrija, čije kompanije koriste gas ne samo za pogon postrojenja već i kao sirovinu za proizvodnju, zbog čega ih svaki rast cijena pogađa dvostruko.

Predsjednik italijanskog udruženja hemijske industrije Federkimika Frančesko Bucela naveo je da troškovi energije ostaju jedan od ključnih faktora koji ugrožavaju konkurentnost hemijskih kompanija u Italiji.

Energija sada čini 18 odsto vrijednosti ukupne proizvodnje italijanske hemijske industrije, u odnosu na 14 odsto 2021. godine, a taj udio mogao bi dostići 23 odsto ukoliko cijene gasa i nafte ne padnu.

Cijena nafte ove sedmice dostigla je 107 dolara po barelu, dok se nastavljaju sukobi SAD i Irana.

Prema podacima Udruženja hemijske industrije, obim proizvodnje u Velikoj Britaniji opao je za 60 odsto od 2021. godine, dok je najmanje 25 proizvodnih pogona zatvoreno.

Ruski predsjednik Vladimir Putin izjavio je da su događaji u Evropi, uključujući izborne rezultate Alternative za Njemačku (AfD) u njemačkoj saveznoj pokrajini Saksonija-Anhalt, posljedica sistemskih grešaka koje su napravile zapadne „globalističke elite“.

Putin je, odgovarajući na pitanja novinara tokom posjete Indiji, rekao da neće komentarisati izborni rezultat AfD-a, ali je potom ocijenio da su potezi zapadnih zemalja u oblasti politike, bezbjednosti i ekonomije doveli do sadašnje situacije u Evropi.

„Mislim da je sve što se trenutno dešava u Evropi u suštini rezultat sistemskih grešaka takozvanog Zapada … zapadnih globalista u politici, sigurnosti i ekonomiji“, rekao je Putin.

On je naveo da su zapadne zemlje zanemarile protivljenje Rusije širenju NATO-a prema istoku.

Prema njegovim riječima, nakon promjene vlasti u Ukrajini 2014. godine, Zapad je postavio cilj da tu zemlju uvede u NATO, što je, kako je ocijenio, na kraju postalo glavni razlog za današnje „tragične događaje“ u Ukrajini.

„Za ovo su krive zapadne globalističke elite, iako stalno prebacuju krivicu na nas. Ljudi u Evropi, mislim, razumiju šta se dešava. Otuda i današnji rezultati u Njemačkoj i tendencije u Evropi u cjelini“, naveo je Putin.

Ruski predsjednik rekao je da zapadne zemlje plaše svoje stanovništvo „lažnom prijetnjom iz Rusije“, za koju tvrdi da postoji još od vremena Sovjetskog Saveza.

„Ali, takva prijetnja ne postoji niti je ikada postojala“, dodao je Putin.

Govoreći o sukobu u Ukrajini, ruski predsjednik ponovio je stav da je Zapad odgovoran za njegov izbijanje zbog pritiska na Moskvu i nastojanja da Ukrajinu uvede u NATO.

AfD je na izborima u Saksoniji-Anhaltu zauzeo prvo mjesto, nakon kampanje u kojoj je stranka obećavala strožu kontrolu migracija i obnovu veza sa Moskvom.

Kako navodi Klix, AfD sada mora privući poslanike koji bi prešli iz drugih stranaka ili postići dogovor sa manjom strankom BSW kako bi formirao pokrajinsku vladu.

Putin bi od subote trebalo da prisustvuje samitu BRIKS-a u Indiji, zajedno sa kineskim predsjednikom Si Đinpingom i iranskim predsjednikom Masudom Pezeškijanom.

Ulazak evropskih trupa na teritoriju Ukrajine značio bi rat sa Rusijom, izjavio je ruski predsjednik Vladimir Putin odgovarajući na pitanja novinara tokom posjete Indiji.

„Oni sada govore da razmišljaju o tome kako da uvedu trupe na teritoriju Ukrajine. To znači rat sa Rusijom“, rekao je Putin.

On je istakao da Rusija nema razlog za sukob sa Evropom, kao i da ne prijeti niti namjerava da prijeti evropskim zemljama. Prema njegovoj ocjeni, evropske političke elite plaše stanovništvo „izmišljenom prijetnjom“ iz Rusije.

Putin je aktuelna politička kretanja u Evropi ocijenio kao posljedicu sistemskih grešaka zapadnih „globalističkih elita“ u oblastima politike, bezbjednosti i ekonomije.

Govoreći o sukobu u Ukrajini, Putin je ponovio stav Moskve da je nastojanje Zapada da Ukrajinu uvede u NATO, nakon promjene vlasti u Kijevu 2014. godine, bilo osnovni uzrok sadašnjeg sukoba.

„U sferi bezbjednosti je jasno o čemu je riječ. To je pokušaj da se „dotuče“ Ruska Federacija, najprije uz pomoć terorista na Kavkazu, separatista, zatim uz pomoć drugih instrumenata, a sada, evo – uz pomoć neonacističkog režima u Ukrajini. To se ne prekida“, podvukao je ruski lider.

On je podsjetio i na period kada je Rusija bila uključena u format G8, navodeći da to, prema njegovom mišljenju, nije predstavljalo punopravno članstvo.

„Nekada su nas uključili u G8 (osmorku). Ali ja sam o tome već govorio. To nije bilo punopravno članstvo. Јa sam sve to odlično vidio. Mada je izgledalo kao da je sve, tako da su se riječi izgovarale, sve ispravno. Ali u praksi, ponavljam, direktno podržavajući separatizam na Kavkazu, pokušavali su da do kraja razbiju Rusiju. To je činjenica. Ali i današnja kriza u Ukrajini, i nju su oni izazvali. To je stalni, stalni element pritiska“, rekao je Putin.

Ruski predsjednik naglasio je da je Moskva više puta upozoravala da je za Rusiju neprihvatljivo širenje NATO-a prema istoku.

„Najzad smo stigli do Ukrajine – uklanjanje, putem državnog udara, predsjednika Јanukoviča s vlasti. Јa sada ne dajem ocjene djelovanju predsjednika Јanukoviča. Vjerovatno je bilo mnogo grešaka i, vjerovatno, bilo je osnova za nezadovoljstvo stanovništva. Ali on je bio protiv ulaska Ukrajine u NATO. Odmah čim su smijenili režim putem, ponavljam, krvavog državnog udara, odmah su postavili cilj da uvuku Ukrajinu u NATO. I to je, na kraju krajeva, zaista i bio pravi uzrok današnjih tragičnih događaja u Ukrajini“, objasnio je ruski lider.

Putin je zaključio da su, prema njegovom viđenju, greške Zapada u oblasti bezbjednosti, politike i ekonomije vremenom počele da se gomilaju, „kao snježna grudva“.

Kako navodi RTRS, Putin je ove ocjene iznio tokom odgovora na pitanja novinara u Indiji.

Američka Centralna obavještajna agencija (CIA) objavila je 69 do sada povjerljivih predsjedničkih obavještajnih izvještaja koji pokazuju da je Bijela kuća još 1998. godine bila upozorena na mogućnost velikog terorističkog napada Al Kaide na teritoriji SAD.

Kako javlja RTRS, dokumenti su objavljeni povodom 25. godišnjice terorističkih napada 11. septembra, a među njima se nalazi i izvještaj iz septembra 1998. godine u kojem je analitičar CIA upozorio da bi Al Kaida „mogla da usmjeri avion napunjen eksplozivom na neki američki grad“.

Izvještaj je poslat Bijeloj kući u vrijeme kada je predsjednik SAD bio Bil Klinton, gotovo tri godine prije nego što su otmičari 11. septembra 2001. godine otetim putničkim avionima izveli napade na Njujork i Vašington.

Riječ je o najvećoj zbirci dokumenata o napadima 11. septembra koju je CIA do sada objavila. Predsjednički obavještajni sažeci spadaju među najstrože čuvane dokumente američke obavještajne službe i uobičajeno se objavljuju tek nakon oko 40 godina, između ostalog radi zaštite izvora i izbjegavanja mogućih diplomatskih posljedica.

Dokumenti ne donose velika nova otkrića o samim napadima, ali detaljno pokazuju koliko je CIA upozoravala Klintona, a kasnije i predsjednika Džordža Buša, na namjere Al Kaide i njenog lidera Osame bin Ladena da izvedu napade protiv SAD.

Istovremeno, objavljeni materijali potvrđuju jedan od ključnih zaključaka komisije koja je istraživala napade 11. septembra – američke obavještajne službe kontinuirano su upozoravale na prijetnju Al Kaide, ali nisu uspjele da sagledaju razmjere i način napada koji se pripremao.

Analitičari CIA danas priznaju da terorizam prije napada nije bio među glavnim obavještajnim prioritetima. Informacije o bin Ladenu i Al Kaidi bile su nepotpune, dok je među brojnim nejasnim i često protivrječnim upozorenjima bilo teško prepoznati tragove koji su nakon napada postali očigledni.

CIA je tih godina slala sve veći broj izvještaja o Al Kaidi, ali je među zvaničnicima postojao strah od takozvanog „zamora od upozorenja“, odnosno mogućnosti da stalno ponavljanje neodređenih prijetnji umanji njihovu težinu.

Upozorenje iz 1998. godine o avionu napunjenom eksplozivom bilo je poznato istražiteljima napada 11. septembra, ali do sada nije bilo poznato da je ta informacija stigla sve do predsjednika SAD.

Nakon tog izvještaja, takav scenario više se nije značajnije pojavljivao u upozorenjima koja su upućivana Bijeloj kući.

I Klinton i Buš kasnije su pred komisijom naveli da su bili svjesni prijetnje koju je predstavljala Al Kaida. Komisija je, međutim, zaključila da nijedan od njih nije u potpunosti shvatio koliko bi ljudi ta organizacija mogla da ubije niti koliko brzo bi napad mogao da bude izveden.

CIA danas navodi da problem nije bio samo u nedostatku informacija, već i u nemogućnosti da se na osnovu brojnih pojedinačnih fragmenata zamisli operacija razmjera napada 11. septembra.

U jednom od posljednjih obavještajnih izvještaja prije napada, od 28. avgusta 2001. godine, i dalje se upozoravalo da Al Kaida predstavlja ozbiljnu prijetnju. Međutim, u tom dokumentu više se nije pominjao napad avionima niti direktan napad na SAD.

Kao moguće metode napada tada su navedeni atentati, otmice, napadi raketama i minobacačima, kao i upotreba hemijskog ili biološkog oružja.

Napadi 11. septembra 2001. godine potom su doveli do temeljne reorganizacije američkog bezbjednosnog sistema, uključujući osnivanje Ministarstva unutrašnje bezbjednosti i intenziviranje saradnje između CIA, FBI i drugih bezbjednosnih službi.

Litvanija bi se našla na nišanu ruskog nuklearnog oružja ukoliko odluči da na svojoj teritoriji rasporedi nuklearno naoružanje, poručio je portparol Kremlja Dmitrij Peskov.

“Litvanska teritorija će biti na nišanu ruskog nuklearnog oružja ako Viljnus odluči da rasporedi takvo oružje”, rekao je Peskov 11. septembra.

On je ocijenio da je svako nuklearno oružje raspoređeno na teritoriji neke zemlje usmjereno prema određenoj meti, navodeći da bi eventualno nuklearno naoružanje u Litvaniji bilo usmjereno protiv Rusije.

“Očigledno je da to oružje neće biti usmjereno protiv Zapada, već protiv Istoka, odnosno protiv Rusije. A ako na teritoriji postoji nuklearno oružje koje je usmjereno ka nama, onda će i teritorija ove zemlje biti na nišanu našeg nuklearnog oružja”, rekao je Peskov za Prvi kanal, a prenijela RIA Novosti.

Peskov je upozorio da bi eventualna odluka Viljnusa da ukine zabranu raspoređivanja nuklearnog oružja predstavljala novu i ozbiljnu eskalaciju tenzija.

“Ovo je moglo da se predvidi. Ovo bi bila veoma ozbiljna eskalacija tenzija”, rekao je portparol Kremlja.

Kako pišu Nezavisne, Litvanija razmatra mogućnost da početkom 2027. godine iz svog Ustava ukloni odredbu kojom je zabranjeno raspoređivanje oružja za masovno uništenje na njenoj teritoriji.

Litvanska televizijska i radio kompanija LRT ranije je, pozivajući se na predsjednika litvanskog parlamenta Juozasa Olekasa, objavila da vlada planira pokretanje procedure za izmjenu te ustavne odredbe.

Ruski predsjednik Vladimir Putin stigao je u Nju Delhi, gdje će učestvovati na samitu BRIKS-a, a među glavnim temama razgovora biće rat u Ukrajini i sukob na Bliskom istoku.

Na samit su, između ostalih, stigli ili potvrdili dolazak kineski predsjednik Si Đinping, iranski predsjednik Masud Pezeškijan, južnoafrički predsjednik Siril Ramafosa i predsjednik Indonezije Prabovo Subijanto.

Putinovo prisustvo ima dodatnu težinu jer je ovo njegovo prvo lično učešće na samitu BRIKS-a izvan Rusije od početka ruske specijalne vojne operacije u Ukrajini u februaru 2022. godine.

Ruski predsjednik sletio je u vojnu bazu Palam, gdje ga je dočekao indijski državni ministar Kirti Vardhan Sing.

Putin bi tokom boravka u Indiji trebalo da razgovara sa premijerom Narendrom Modijem, a očekuje se da u fokusu bilateralnog susreta budu odbrana, energetika, trgovina, investicije i mehanizmi plaćanja.

Posebnu pažnju privlači i dolazak Si Đinpinga, koji u Indiju stiže prvi put od 2019. godine. Njegov dolazak dolazi nakon sukoba indijskih i kineskih snaga u spornom himalajskom pograničnom području 2020. godine, zbog čega se očekuje da će razgovori sa Modijem biti usmjereni na stabilizaciju odnosa i jačanje ekonomskih veza.

Ratovi i sukobi mogli bi, međutim, biti i najveći test jedinstva BRIKS-a. Kako pišu Nezavisne, posebno osjetljivo pitanje biće pronalaženje zajedničke formulacije o krizi na Bliskom istoku koju bi mogli prihvatiti i Iran i Ujedinjeni Arapski Emirati.

Ministri spoljnih poslova BRIKS-a u maju nisu uspjeli da usaglase zajedničko saopštenje, što dodatno ukazuje na različite stavove članica o pojedinim međunarodnim pitanjima.

Nju Delhi je uoči dolaska svjetskih lidera pod pojačanim mjerama bezbjednosti. U gradu je raspoređen veliki broj policajaca, postavljene su dodatne kamere, uvedena saobraćajna ograničenja, a pojačan je nadzor oko hotela, državnih institucija i ruta kojima će prolaziti strane delegacije.

BRIKS danas okuplja neke od najvećih svjetskih proizvođača i potrošača energije, a zemlje članice predstavljaju približno polovinu svjetskog stanovništva.

Nivo povjerenja ruskog stanovništva u predsjednika Vladimira Putina iznosi 73,1 odsto, pokazali su rezultati najnovije ankete koju je sproveo Ruski centar za istraživanje javnog mnjenja.

Prema rezultatima istraživanja, 73,1 odsto ispitanika navelo je da ima povjerenja u Putina, dok rejting odobravanja rada ruskog predsjednika iznosi 67,4 odsto.

Istovremeno, rad ruske Vlade podržava 44,6 odsto ispitanih građana, dok je 43,4 odsto njih pozitivno ocijenilo rad premijera Mihaila Mišustina. Povjerenje u Mišustina iskazalo je 54,2 odsto ispitanika.

Istraživanje je obuhvatilo i povjerenje građana u lidere poslaničkih grupa u Državnoj dumi, donjem domu ruskog parlamenta.

Najveće povjerenje među njima uživa lider Komunističke partije Ruske Federacije Genadij Zjuganov sa 29,8 odsto, slijedi lider stranke Pravedna Rusija – Za istinu Sergej Mironov sa 24,6 odsto.

Lideru Liberalno-demokratske partije Rusije Leonidu Sluckom vjeruje 19,5 odsto ispitanika, dok predsjednik stranke Novi ljudi Aleksej Nečajev ima povjerenje 11,6 odsto anketiranih.

Kako navodi RTRS, pozivajući se na TASS, anketa je provedena na uzorku od 1.600 punoljetnih građana u periodu od 31. avgusta do 6. septembra.

Iran i šest zemalja Persijskog zaliva trebalo bi u ponedjeljak, 14. septembra, da održe sastanak u Omanu na kojem će razgovarati o privremenom sporazumu o upravljanju plovidbom kroz Ormuski moreuz, jedan od najvažnijih pomorskih pravaca za svjetsku trgovinu.

Kako pišu Nezavisne, sastanak bi trebalo da bude održan u omanskom gradu Salala, na inicijativu Omana.

Na sastanku bi trebalo da učestvuju visoki diplomati šest članica Savjeta za saradnju zemalja Zaliva i visoki iranski zvaničnik.

To će biti prvi susret visokih diplomata zemalja Zaliva i Irana otkako su Sjedinjene Američke Države i Izrael u februaru pokrenuli rat protiv Irana.

Razgovori dolaze u trenutku kada je plovidba kroz Ormuski moreuz značajno smanjena, što dodatno povećava zabrinutost zbog mogućih posljedica po svjetsko tržište energenata.

Prema preliminarnim podacima agencije Kpler, kroz Ormuski moreuz je u četvrtak, 10. septembra, prošlo svega sedam brodova, nakon 11 koliko ih je prošlo dan ranije.

Od sedam brodova, dva su izašla iz moreuza, dok je pet ušlo u strateški prolaz između Persijskog i Omanskog zaliva. Prosjek u posljednjih deset dana iznosio je oko 15 brodova dnevno, prenosi Reuters.

Ormuski moreuz predstavlja jednu od ključnih tačaka za svjetsku trgovinu energentima, pa bi ozbiljnije ograničavanje plovidbe moglo izazvati nove poremećaje na tržištu nafte.

Tramp ponovo prijeti Iranu

Istovremeno, kriza između Irana i SAD dodatno se zaoštrava.

Američki predsjednik Donald Tramp zaprijetio je Teheranu mogućim napadom na planinu Pijuk u Iranu, gdje se nalaze duboko ukopani tunelski kompleksi.

Tramp je upozorio Iran da „bude pametan“, navodeći da je primijećena aktivnost na toj lokaciji.

Planina Pijuk nalazi se u blizini teško oštećenog iranskog nuklearnog postrojenja kod Natanca i već sedmicama je u fokusu zbog mogućnosti novih američkih napada.

Izrael, u međuvremenu, tvrdi da Iran pokušava da obnovi svoje nuklearne kapacitete.

Izraelski premijer Benjamin Netanjahu izjavio je da Teheran ponovo pokušava da se naoruža nuklearnim oružjem, nakon što je Izrael uništio njegove neposredne kapacitete za proizvodnju nuklearnih bombi, prenosi Tanjug.

Iran je, sa druge strane, upozorio da bi potezi Međunarodne agencije za atomsku energiju (IAEA) mogli podstaći pojedine zemlje da napuste Sporazum o neširenju nuklearnog oružja.

Odbor guvernera IAEA usvojio je u srijedu rezoluciju kojom je Iran prijavljen Savjetu bezbjednosti UN zbog kršenja obaveza u oblasti neširenja nuklearnog oružja. To je prvi takav slučaj u posljednjih 20 godina.

Huti jačaju pozicije kod Bab el Mandeba

Dok se najavljuje smirivanje situacije oko Ormuskog moreuza, tenzije rastu i na drugom važnom pomorskom pravcu – kod Bab el Mandeba.

Prema izvorima koje citira Reuters, napredovanje Huta duž jemenske obale Crvenog mora odvija se uz direktna uputstva iranske Revolucionarne garde.

Huti su, prema tim navodima, zauzimanjem luke Moka na jugozapadu Jemena ojačali kontrolu nad područjem Bab el Mandeba, strateškog pomorskog prolaza između Crvenog mora i Adenskog zaliva.

Eventualno zatvaranje ovog pravca dodatno bi ugrozilo globalno snabdijevanje energentima, prenosi Tanjug.

Saudijska Arabija odgovorila je vazdušnim udarima na položaje Huta u više oblasti Jemena, dok jemenski mediji navode da su saudijski avioni izveli desetine udara.

Američki zvaničnici naveli su da je saudijski prestolonasljednik Muhamed bin Salman dva puta telefonom razgovarao sa Trampom i tražio američku vojnu akciju protiv Huta.

Pakistan je, međutim, saopštio da trenutno nema razgovora o vojnom angažovanju zbog napada Huta na Saudijsku Arabiju.

Vašington uvodi nove sankcije

U međuvremenu, Sjedinjene Američke Države dodatno su pojačale ekonomski pritisak na Iran.

Vašington je u četvrtak, 10. septembra, uveo nove sankcije kompanijama i pojedincima za koje tvrdi da pomažu Hezbolahu i drugim grupama na Bliskom istoku koje podržava Teheran.

Sankcije su dio inicijative američkog Ministarstva finansija pod nazivom „Operacija ekonomskog izopštavanja“, čiji je cilj presijecanje finansijskih tokova za koje Vašington tvrdi da ih Iran koristi za finansiranje rata, proizvodnju raketa, sajber napade i podršku Iranskoj revolucionarnoj gardi.

Mjere su usmjerene na subjekte i pojedince u Iraku, Libanu i Turskoj za koje Vašington tvrdi da su pružali podršku grupama povezanim sa Iranom.

Istovremeno, najavljeni sastanak Irana i zemalja Persijskog zaliva pokazuje da se, uprkos rastućim vojnim i političkim tenzijama, pokušava pronaći način da se barem djelimično stabilizuje plovidba kroz Ormuski moreuz.

Njegov značaj prevazilazi regionalne okvire, jer kroz ovaj strateški prolaz prolazi veliki dio svjetske trgovine energentima, zbog čega bi njegovo ozbiljnije zatvaranje moglo imati posljedice daleko izvan Bliskog istoka.

Francuski portal Valeurs Actuelles objavio je tekst u kojem se analizira način na koji su u zapadnim medijima i političkim krugovima predstavljeni general Ratko Mladić, rat u BiH i srpska javnost, uz tvrdnju autora da se i nakon Mladićeve smrti nastavila dugogodišnja kampanja demonizacije Srba.

Povod za tekst bile su reakcije na sahranu generala Ratka Mladića održanu 7. septembra u Beogradu, nakon njegove smrti 27. avgusta u pritvoru Mehanizma za međunarodne krivične tribunale u Hagu.

Autor navodi da je izraz „balkanski kasapin“, koji se u zapadnim medijima godinama koristi za Mladića, ponovo intenzivno upotrebljavan povodom njegove smrti i sahrane, kao i da je dio medija i političara pokušao da kriminalizuje veliki broj ljudi koji su prisustvovali posljednjem ispraćaju.

Posebno se osvrće na reakciju predsjednice Evropske komisije Ursule fon der Lajen, koja je navela da je „šokirana slikama“ sa događaja i ocijenila da prisustvo zvaničnika sahrani predstavlja odbijanje suočavanja sa „mračnim poglavljem“ novije evropske istorije.

Autor teksta, međutim, dovodi u pitanje takav pristup i pita se da li su evropske institucije spremne da se zaista suoče sa svim aspektima ratova na prostoru bivše Jugoslavije.

U tekstu se navodi da činjenica da je veliki broj građana prisustvovao sahrani ne znači automatski i opravdavanje ratnih zločina, već da pokazuje duboko neslaganje dijela srpske javnosti sa načinom na koji su rat i odgovornost pojedinih aktera predstavljeni u zapadnim medijima i pred Haškim tribunalom.

Autor posebno kritikuje rad Haškog tribunala, tvrdeći da je njegov odnos prema zločinima počinjenim nad Srbima bio neujednačen. Presudu kojom su događaji u Srebrenici okvalifikovani kao genocid predstavlja kao odluku koju dio srpske javnosti doživljava prije svega kao politički motivisanu.

U tekstu se iznose i tvrdnje da su takve presude, prema tom tumačenju, imale šire političke ciljeve – od slabljenja Republike Srpske i kolektivnog optuživanja Srba do opravdavanja kasnijih poteza zapadnih država prema Srbiji.

Autor smatra da je upravo takav pristup proizveo suprotan efekat od očekivanog, jer je, kako navodi, dodatno učvrstio dio srpske javnosti u uvjerenju da je general Mladić simbol odbrane srpskog naroda.

Kao ilustraciju takvog odnosa prema Mladiću navodi izjavu Branimira Kojića, predsjednika Udruženja žrtava srpskog naroda iz Srebrenice, koji je autoru govorio o svojim osjećanjima nakon smrti i sahrane generala.

Kojić je, prema navodima iz teksta, rekao da zbog ratnih okolnosti nije prisustvovao sahrani svog oca, ali da je na Mladićevoj sahrani dobio priliku da se oprosti od čovjeka kojeg doživljava kao nekoga ko je „kao otac“ srpskom narodu.

„Muslimani su planirali da nas zbrišu sa površine zemlje i samo zahvaljujući generalu smo živi“, navodi se Kojićeva izjava.

Autor pritom podsjeća i na zločine nad Srbima u okolini Srebrenice, navodeći podatak od 3.267 srpskih žrtava u 146 sela tog područja, te odgovornost Nasera Orića, komandanta muslimanskih snaga u Srebrenici. Te navode iznosi kao dio šireg argumenta da se o ratu u BiH, kako smatra, ne govori dovoljno iz perspektive stradanja srpskog stanovništva.

Poseban dio teksta posvećen je samoj sahrani generala Mladića i atmosferi među prisutnima.

Autor navodi da se, gledanjem snimaka liturgije i sahrane, može vidjeti dostojanstveno i mirno prisustvo velikog broja građana, uz posebno emotivan oproštaj navijača Crvene zvezde.

Patrijarh srpski Porfirije tom prilikom je, kako se navodi, govorio o Mladiću kao vojniku i komandantu koji je u teškim vremenima preuzeo veliku odgovornost i teret, dok je u molitvi zatražio oprost njegovih grijehova.

„Molimo se da mu Gospod oprosti svaki grijeh, voljni ili nevoljni, poznati ili nepoznati“, prenosi se dio besjede patrijarha Porfirija.

Autor u tome vidi i važnu razliku između političke i crkvene percepcije Mladića, navodeći da je poruka patrijarha istovremeno sadržavala priznanje njegove uloge u ratu, ali i molitvu za oprost.

U tekstu se prenosi i svjedočenje Slobodana Stancevića, nekadašnjeg portparola Vojske Republike Srpske i čovjeka koji je, kako se navodi, bio blizak Mladiću. Stancević ga je opisao kao skromnog čovjeka bliskog svojim vojnicima, koji je sa njima dijelio ono malo hrane što je bilo dostupno.

Njegova jedina zamjerka, prema autorovom navodu, bila je to što je Mladić smatrao da vojni interes treba da ima prednost nad političkim odlukama.

Autor taj stav povezuje sa širim odnosima između vojnog i političkog vrha Republike Srpske i Srbije tokom rata, posebno sa politikom Slobodana Miloševića uoči i tokom pregovora u Dejtonu.

Na kraju teksta Valeurs Actuelles zaključuje da različite reakcije na smrt i sahranu Ratka Mladića pokazuju koliko su podjele u vezi sa ratovima devedesetih i dalje duboke.

Autor smatra da istorija ratova na prostoru bivše Jugoslavije još nije napisana na način koji bi uključio sve žrtve i sve odgovorne strane, te posebno kritikuje Evropsku uniju i Sjedinjene Američke Države zbog njihove politike tokom ratova devedesetih.

Istovremeno, tvrdi da se sličan pristup, prema njegovom mišljenju, nastavlja i danas kroz odnos Zapada prema Srbima na Kosovu i Metohiji i politici kosovskog premijera Aljbina Kurtija.

„Samo u pravičnosti, jednoj od evropskih vrijednosti na koje se poziva Ursula fon der Lajen, priznavanju svih zločina počinjenih u bivšoj Jugoslaviji i procesuiranju njihovih odgovornih, kao i priznavanju velike odgovornosti Evropske unije i SAD za te zločine, može početi neophodan rad na kolektivnom sjećanju“, zaključuje autor.

Izvor: Valeurs Actuelles