Kategorija: Svijet

Sukob između Sjedinjenih Američkih Država i Irana ponovo je eskalirao u blizini strateški važnog Ormuskog moreuza, nakon što su američke snage napale iranske položaje na ostrvu Larak, a Teheran odgovorio raketnim i napadima dronovima na američke vojne objekte u regionu.

Nova razmjena udara dodatno je povećala zabrinutost za bezbjednost plovidbe kroz moreuz kojim u uobičajenim okolnostima prolazi približno petina svjetskih isporuka nafte.

Amerikanci gađali lansere na ostrvu Larak
Američke snage izvele su u nedjelju napad na dva iranska lansera na ostrvu Larak navodi novinite, nakon što su pripadnici Islamske revolucionarne garde (IRGC), prema navodima američke Centralne komande (CENTCOM), primijećeni kako se pripremaju da ispale rakete koje nose morske mine prema Ormuskom moreuzu.

Napadi su bili prvi poznati američki udari na ciljeve u Iranu od kraja jula, a Teheran je saopštio da je među iranskim vojnicima i civilima bilo poginulih i povrijeđenih.

IRGC je američki napad nazvao “strateškom i smrtonosnom greškom” administracije predsjednika Donalda Trampa i najavio odgovor, optužujući “američko-cionističkog neprijatelja” za novu eskalaciju sukoba.

Iran odgovorio napadima na američke baze
Iran je potom saopštio da je raketama i dronovima napao dvije američke vazdušne baze u Jordanu kao odgovor na udare na Larak, dok su jordanske vlasti navele da je protivvazdušna odbrana presrela i uništila osam projektila koji su ušli u vazdušni prostor te zemlje.

Prema dostupnim informacijama, u tim napadima nije bilo žrtava niti materijalne štete.

Ormuski moreuz ponovo u centru sukoba
Nova eskalacija dolazi nakon višemjesečnih sukoba oko kontrole i slobode plovidbe kroz Ormuski moreuz, pri čemu Vašington tvrdi da pokušava da osigura prolaz međunarodnom trgovačkom saobraćaju, dok Teheran insistira na tome da ima ključnu ulogu u upravljanju ovim strateškim morskim putem.

Američke vlasti ranije su saopštile da su iz međunarodnih plovnih ruta uklonjene morske mine, a Tramp je upozorio da će svako plovilo koje bude postavljalo nove mine biti “odmah i sistematski uništeno”.

Rastu cijene nafte i nervoza na tržištima
Nove borbe odmah su se odrazile i na finansijska i energetska tržišta, pa je cijena američke WTI nafte porasla iznad 84 dolara po barelu, dok je Brent premašio 89 dolara.

Istovremeno su američki berzanski fjučersi oslabili, a pad je zabilježen i na velikim azijskim tržištima, što pokazuje da investitori ponovo strahuju od mogućeg širenja sukoba i novih poremećaja u snabdijevanju energentima.

Vašington i Teheran trenutno nemaju aktivne pregovore, dok regionalni posrednici nastavljaju pokušaje da obnove pomorski saobraćaj kroz Ormuski moreuz i spriječe dalju vojnu eskalaciju u Persijskom zalivu.

Administracija Donalda Trampa planira uvesti sankcije još jednoj banci kako bi pojačala pritisak na transakcije povezane s Iranom, rekao je američki ministar finansija Skot Besent.

Besent je to izjavio u razgovoru za Asošijeted pres uoči sastanaka Grupe 20 u Ešvilu, u saveznoj državi Sjeverna Karolina. Tokom skupa planira odvojene susrete s predstavnicima najvećih razvijenih ekonomija i ekonomija u razvoju kako bi ih podstakao da učestvuju u ekonomskoj izolaciji Irana.

Američki ministar finansija poručio je da bi pritisak Vašingtona mogao dodatno eskalirati. U intervjuu je rekao:

„Ovo će biti finansijsko nasilje ako budemo morali.“

Dodao je i poruku upućenu akterima uključenim u takve poslove:

„Pokazujemo ljudima da znamo ko ste vi, vi znate ko ste i ovo mora prestati.“

Besent je ranije najavio novu kampanju usmjerenu na zemlje koje i dalje posluju s već teško sankcionisanom Islamskom Republikom Iran.

Prema toj najavi, države koje ne prekinu finansijske veze s Iranom mogle bi se suočiti s američkim mjerama odmazde.

Glavna obavještajna uprava Ministarstva odbrane Ukrajine (HUR) objavila je nove tehničke detalje o ruskoj raketi 3M22 “Cirkon”, uključujući podatke o njenoj konstrukciji, sistemu navođenja, bojevoj glavi i kompanijama uključenim u proizvodnju.

Prema tvrdnjama HUR-a, “Cirkon” je prvobitno razvijen za napade na pomorske ciljeve sa ruskih nuklearnih podmornica i fregata projekta 22350, ali je tokom rata prilagođen i za lansiranje iz obalskih sistema “Bastion-M”.

Ukrajinci osporavaju ruske tvrdnje o brzini

Ukrajinska obavještajna služba navodi da bojeva glava rakete teži oko 120 kilograma navodi KyivPost, dok “Cirkon” koristi startni i marševski motor na čvrsto gorivo, inercijalno navođenje tokom glavnog dijela leta i aktivnu radarsku glavu za samonavođenje u završnoj fazi.

Raketa je opremljena i digitalnim računarskim sistemom “Baget-83”, dok je njen zadnji dio izrađen od titanijuma i sadrži elektrohidraulične upravljačke sklopove i sklopiva aerodinamička kormila.

Rusija tvrdi da “Cirkon” u pojedinim fazama može dostići brzinu od devet maha, ali HUR navodi da najveća zabilježena brzina iznosi oko 6.8 maha i da raketa tu brzinu ne održava tokom cijelog leta.

Otkriveno 70 kompanija uključenih u proizvodnju

HUR je istovremeno objavio podatke o 70 kompanija uključenih u proizvodnju rakete, njenih motora, trupa, sistema i čvrstog raketnog goriva, kao i informacije o pojedinim rukovodiocima i zaposlenima te stranom tehnološkom equipmentu koji se koristi u proizvodnom procesu.

Objavljivanje novih podataka dolazi u trenutku kada ukrajinska obavještajna služba tvrdi da Rusija sve intenzivnije koristi balističko naoružanje u vazdušnim napadima na Ukrajinu.

Vojne aktivnosti NATO-a na Arktiku predstavljaju direktnu pretnju po bezbednost Rusije i povećavaju rizik od oružanog sukoba, izjavio je ministar spoljnih poslova Rusije Sergej Lavrov, prenela je danas agencija Interfaks.

“NATO je u februaru 2026. godine pokrenuo operaciju ’Arktički stražar‘, usmerenu na širenje vojnog prisustva na visokim geografskim širinama. U neposrednoj blizini naših severnih granica u toku su intenzivne vojne pripreme”, napisao je ministar u svom članku “Međunarodna saradnja na Arktiku: izazovi i mogućnosti”, objavljenom na informativnom portalu Arctic.ru.
Šef ruske diplomatije dodao je da se sprovode “velike, agresivne vežbe” uz učešće zemalja van tog regiona, kao i da se formiraju novi elementi komandno-štabne strukture NATO-a.

“Takve vojne aktivnosti na Krajnjem severu predstavljaju direktnu pretnju po bezbednost Rusije. Raste rizik od incidenata koji bi mogli da izazovu oružani sukob sa potencijalno katastrofalnim posledicama”, upozorio je Lavrov.

Prema njegovim rečima, “očuvanje Arktika kao zone mira i saradnje” nije u interesu NATO-a, s obzirom na to da njegove zemlje članice, “kao i čitava vojna alijansa, vode ka militarizaciji regiona i stvaranju žarišta i međunarodnih tenzija u tom području”.

Ruski ministar spoljnih poslova naveo je takođe da će spoljna politika Rusije na Arktiku ostati sveobuhvatna i pragmatična.

On je naglasio da Rusija podržava razvoj Arktika kao sastavnog dela svekontinentalnog prostora bezbednosti i saradnje u Evroaziji.

“Naši sadašnji protivnici trebalo je odavno da nauče brojne lekcije iz istorije i shvate da razgovor sa Rusijom jezikom sankcija i pretnji nema budućnost. Neprijateljski potezi nailaze i nailaziće na adekvatan odgovor, uključujući i onaj asimetrični”, napomenuo je ministar.

Lavrov je zaključio da Rusija daje prednost konstruktivnom dijalogu u bilo kojem regionu sveta, ali će, ukoliko to bude potrebno, “ruski nacionalni interesi biti zaštićeni svim raspoloživim sredstvima”.

Američki predsjednik Donald Tramp ima poruku za Amerikance koji preziru data centre: pravite ludu grešku.

U bizarnom intervjuu sa svojim bivšim ličnim advokatom Majklom Koenom, predsjednik SAD dodatno se potrudio da odbrani pomamu za izgradnjom data centara u industriji vještačke inteligencije, uprkos protivljenju velikog broja američkih birača.

„Iskreno, zajednice koje ne prihvate data centar prave grešku“, poručio je Tramp. Postoje brojne zajednice koje ih žele, nastavio je, nazivajući „pametnima“ one koje prihvate takve objekte.

Njegov nastup, međutim, i nije naročito inspirativan, jer se oslanja na izlizane – da ne pominjemo i netačne – tvrdnje da će vještačka inteligencija stvoriti nova radna mjesta i donijeti ogromne prihode od poreza manjim sredinama koje se oporavljaju od decenija siromaštva i zanemarivanja.

Uprkos velikom otporu sa kojim se investitori u data centre suočavaju širom političkog spektra, Tramp je posljednjih mjeseci dodatno pojačao podršku naporima AI industrije da gradi takve objekte.

Iako mu predsjednički mandat traje još dvije godine, Trampova Republikanska stranka suočava se s mogućim političkim obračunom na međuizborima u SAD, koji će biti održani u novembru. Prošle sedmice stranački stratezi u Ohaju izdali su zabrinuti memorandum, pozivajući tehnološku industriju da riješi krizu u odnosima s javnošću izazvanu izgradnjom data centara.

Strahuju da bi protivničke Demokrate mogle ostvariti veliku političku korist oslanjajući se na rastuće nezadovoljstvo javnosti.

Ostaje da se vidi hoće li predsjednikova snažna podrška data centrima naštetiti i njegovoj sopstvenoj stranci na novembarskim izborima.

Lideri Kine, Rusije i Indije ove sedmice okupljaju se u Biškeku na samitu Šangajske organizacije za saradnju, foruma koji se predstavlja kao protivteža američkom globalnom uticaju.

Kineski predsjednik Si Đinping, ruski predsjednik Vladimir Putin i indijski premijer Narendra Modi trebalo bi da učestvuju na skupu u glavnom gradu Kirgistana. Na marginama samita planiran je niz bilateralnih sastanaka, uključujući susret Putina i Sija u ponedjeljak, te razgovore ruskog lidera sa iranskim predsjednikom Masudom Pezeškijanom u utorak, na dan zvaničnih sjednica Šangajske organizacije za saradnju.

Rusija, četiri i po godine nakon početka potpune invazije na Ukrajinu, i Iran, šest mjeseci nakon početka rata sa Sjedinjenim Američkim Državama i Izraelom, vide samit kao važnu platformu za jačanje odnosa sa nezapadnim partnerima.

Šangajsku organizaciju za saradnju su 2001. godine osnovale Kina, Rusija i četiri države Centralne Azije kao bezbjednosni forum, a organizacija je od tada rasla po broju članica i uticaju, iako su njeni ciljevi i programi i dalje nejasni.

Danas Šangajska organizacija za saradnju okuplja deset država – Rusiju, Kinu, Indiju, Iran, Pakistan, Bjelorusiju, Kazahstan, Kirgistan, Tadžikistan i Uzbekistan – dok mnoge druge zemlje imaju status „partnera za dijalog“.

Kina i Rusija organizaciju predstavljaju kao alternativu zapadno orijentisanim grupama poput G7, a Peking posljednjih godina nastoji da proširi njen domet obećavajući razvojnu i finansijsku pomoć.

Ipak, analitičari upozoravaju da Šangajska organizacija za saradnju nije jedinstven politički ni vojni blok, jer članice imaju ozbiljna neslaganja i različite interese.

Za Indiju bi samit mogao imati više simbolički i strateški nego suštinski značaj, posebno zato što su Kina i Pakistan, obje članice organizacije, njeni regionalni rivali.

Turska, koja u Šangajskoj organizaciji za saradnju ima status partnera, takođe pokušava da iskoristi platformu za jačanje svoje pozicije u regionu.

Predsjednik Redžep Tajip Erdogan više puta je poručio da želi da njegova zemlja postane stalna članica organizacije, dok Ankara paralelno nastoji da zadrži veze sa Zapadom kroz NATO i trgovinske odnose sa Evropskom unijom.

Iran je tokom noći odgovorio na američki napad na ostrvo Larak gađajući američke vojne baze i položaje u Jordanu. Jordanska vojska saopštila je da je presrela osam iranskih raketa.

Iranska Revolucionarna garda saopštila je da je balističkim projektilima i dronovima gađala tehničke objekte i položaje borbenih aviona u vazdušnim bazama Kralj Husein i Al-Azrak u Jordanu, tvrdeći da je pričinjena velika šteta.

Naveli su da je napad bio odmazda za američki napad na ostrvo Larak, te upozorili na snažnije odgovore u slučaju novih napada.

Oružane snage Jordana saopštile su u ponedjeljak da su sistemi protivvazdušne odbrane presreli i uništili osam projektila koji su ušli u vazdušni prostor kraljevine.

Vojska je navela da su projektili neutralisani prije nego što su mogli predstavljati bilo kakvu prijetnju civilima ili imovini, objavila je državna novinska agencija Petra.

Nedjeljni napad predstavljao je prve američke napade na Iran od 29. jula, kada su SAD završile „snažan talas napada“ kao odgovor na pokušaj napada na američke vojne položaje dan ranije.

Tramp se posljednjih sedmica fokusirao na povećanje ekonomskog pritiska na Iran, a ne na vojne akcije, tvrdeći prošle sedmice da će finansijska snaga SAD odvesti zemlju „ka velikoj pobjedi“.

Ministarstvo finansija SAD zaprijetilo je novim, štetnim sankcijama zemljama koje odbiju…