Kategorija: Ekonomija

​Na svjetskim su tržištima cijene nafte prošle sedmice pale više od tri odsto, nakon dvije sedmice rasta, jer se krajem godine očekuje povećanje proizvodnje OPEC-a, a trgovci nisu sigurni da će do tada potražnja značajnije porasti.

Na londonskom je tržištu cijena barela prošle sedmice pala 3.5 odsto, na 71.89 dolara, dok je na američkom tržištu barel pojeftinio 5.2 odsto, na 68.18 dolara.

Pad cijena ponajviše je posljedica vijesti da Saudijska Arabija namjerava odustati od ciljane cijene barela od 100 dolara i povećati proizvodnju u decembru kako bi povećala svoj tržišni udio.

Rijad je u više navrata demantovao da cilja određenu cijenu, a izvori u Organizaciji zemalja-izvoznica nafte (OPEC) poručuju da plan o povećanju proizvodnje ne predstavlja odmak od službene politike grupe.

Još ljetos OPEC i saveznici te organizacije najavili su da će od decembra povećati proizvodnju za 180 hiljada barela dnevno.

Negativno je na cijene uticala i vijest da su sukobljene strane u Libiji potpisale sporazum kojim je riješen spor oko centralne banke i kontroli prihoda od nafte, što bi moglo značiti da će se izvoz nafte normalizovati.

Zbog tog sukoba, naime, libijski je izvoz u septembru spao na samo 400 hiljada barela dnevno, dok je prije sukoba iznosio više od milion barela dnevno.

Kako se očekuje povećanje ponude, cijene nafte nisu porasle ni nakon vijesti o novim monetarnim i fiskalnim podsticajnim mjerama kineskih vlasti, najvećim od pandemije.

Tako su vlasti smanjile kamatne stope i stope izdvajanja obavezne rezerve banaka kako bi podstakle kreditiranje. U tom cilju najavile su i ubrizgavanje izdašnih sredstava u državne banke.

Te bi mjere trebale ubrzati rast kineske privrede, najvećeg svjetskog uvoznika nafte.

“Uprkos agresivnim podsticajnim mjerama u Kini, zabrinutosti zbog OPEC-ovog plana povećanja proizvodnje pritisnule su cijene nafte”, pišu analitičari firme Aegis Hedging u osvrtu na situaciju na tržištu, prenosi “Index”.

Godinama unazad lokalne zajednice u Republici Srpskoj često su izbor stranaca i kompanija iz inostranstva za pokretanje biznisa, a isti trend je nastavljen i ove godine, kada je u Srpskoj osnovana 201 nova firma, čiji su vlasnici stranci.

Tako je, prema podacima Agencije za posredničke, informatičke i finansijske usluge (APIF), u Srpskoj trenutno registrovano 2.817 firmi čiji su vlasnici iz inostranstva, dok je 1. januara ove godine broj bio manji za 201 firmu, odnosno bilo je registrovano 2.616 takvih firmi.

Među deset lokalnih zajednica u kojima je prijavljeno najviše novoosnovanih firmi u ovoj godini našle su se Banjaluka, Bijeljina, Istočna Ilidža, Gradiška, Istočno Novo Sarajevo, Laktaši, Prnjavor, Zvornik, Prijedor i Trebinje.

Kada je riječ o djelatnostima kojima se bave firme koje su registrovane ove godine, iz APIF-a ističu da su to najčešće oblasti savjetovanja koje se odnosi na poslovanje i ostalo upravljanje, računarskog programiranja, nespecijalizovane trgovine na veliko, kao i agencija za reklamu i propagandu.

Takođe, na spisku deset najčešćih djelatnosti našle su se i inženjerske djelatnosti i s njima povezano tehničko savjetovanje, proizvodnja električne energije, posredovanje u trgovini raznovrsnim proizvodima, izgradnja stambenih i nestambenih zgrada, trgovina automobilima i motornim vozilima lake kategorije i trgovina na veliko parfimerijskim i kozmetičkim proizvodima.

Goran Račić, predsjednik Područne privredne komore Banjaluka, kazao je za “Nezavisne novine” da je činjenica da se i ove godine, kao i prethodnih godina, osniva veliki broj kompanija i da su to uglavnom kompanije iz regiona.

“Kompanije koriste određene olakšice koje pruža naš poreski sistem, prije svega niska profitna stopa, i jedan dio svog prometa i poslovanja prebacuju u Republiku Srpsku, što je za nas, u svakom slučaju prihvatljivo, jer oni porez na dobit plaćaju u ovoj državi, samim tim utiču na naš poreski sistem u pozitivnom efektu”, ističe Račić.

Takođe, on navodi da se često mogu čuti kritike na račun firmi s malim brojem radnika da ostvaruju veliki promet i dobit i da se često radi o ovakvim firmama, međutim Račić navodi da je bolje da te firme rade ovdje i plaćaju poreze i doprinose nego u drugim zemljama.

Predrag Mlinarević, profesor na Ekonomskom fakultetu Univerziteta u Istočnom Sarajevu, u razgovoru za “Nezavisne novine” ističe da struktura novoosnovanih firmi pokazuje da one teže korištenju resursa znanja, ali i da će demografski trendovi, koji su nepovoljni, uticati na manji broj stranih firmi koje će težiti masovnom zapošljavanju jeftine radne snage.

“Mi moramo ulagati u obrazovanje i privlačiti paralelno industrije većeg nivoa dodane vrijednosti čiji su proizvodi i usluge intenzivne znanjem. Takve firme su takozvani pobjednici tržišnih niša s obzirom na svoju tržišnu poziciju koja im omogućava dugoročnu održivost. Dakle, zapošljavaju manji broj visokoobrazovanih, a imaju visok profit i zarade”, kaže Mlinarević za “Nezavisne novine”.

Bosna i Hercegovina oko 70 odsto spoljnotrgovinske razmjene ima sa zemljama Evropske unije.

BiH kao mala ekonomija od 1998. godine ima sopstvenu valutu – konvertibilnu marku. Na primjer, Crna Gora već više od 20 godina kao valutu koristi evropsko sredstvo plaćanja, evro.

Pitanje koje se dugo postavlja jeste da li je u Bosni i Hercegovini potrebno uvesti evro i ukinuti domaću valutu.

Domaći stručnjaci su pokušali dati odgovor na ovo i pitanje šta bi bilo potrebno učiniti da se to desi te da li bi narod uopšte želio da koristi evro kao sredstvo plaćanja.

Ekonomista Saša Stevanović smatra, kada se govori o ukidanju sopstvene valute, da je to delikatno pitanje.

“Valuta je odraz državnosti, odraz nekog vremena, istorije, simbola suvereniteta. To nije čisto ekonomsko pitanje. Na primjer, srpski dinar pojavio se prvi put 1214. godine i to je zvanično druga valuta po starosti, prva je britanska funta, koja se pojavila 800 godine. Ako zanemarimo taj istorijski kontekst, ako zanemarimo emociju zbog pitanja da li treba ukinuti valutu, ako to posmatramo kao ekonomsko pitanje, onda treba vidjeti koje su ekonomske koristi. Ako imamo “papir” koji svoju vrijednost crpi i u potpunosti je vezan za evro. Znači, svaka naša domaća konvertibilna marka je papir koji cirkuliše na domaćem tržištu, a njegova vrijednost zavisi od vrijednosti evra. Iskustvo je Crne Gore da nemaju domaću valutu, a pitanje je da li malim ekonomskim sistemima domaća valuta i koristi, kao što je i pitanje da li mali ekonomski sistemi mogu voditi nezavisnu monetarnu politiku”, kaže Stevanović.

Prema njegovim riječima, svi ekonomski šokovi iz Evrope se reflektuju kod nas.

“Ne raspolažem podatkom koliko se na mjenjačkim poslovima zarađuje te koliko to građane košta. Prelaskom na evro tih troškova ne bi bilo. Takođe, izgubila bi se i potreba da se vrijednost domaće valute “čuva” kapitalom centralne banke, te bi se onda postavilo pitanje: Šta sa tim kapitalom? Izuzetno je složeno pitanje, delikatno, ali osim neke emotivne, suverene koristi, ekonomska računica ukazuje da bi bilo opravdano ukinuti domaću valutu. Na kraju, možda i pitanje za građane da se putem referenduma izjasne šta misle o tome. Takođe i da svaki od čitalaca postavi sebi pitanje da li bi više volio da platu prima u evrima i da plaćanja vrši u evrima”, istakao je Stevanović.

Doktor ekonomske diplomatije Siniša Pepić ističe da Bosna i Hercegovina ima fiksni kurs prema evru zahvaljujući valutnom odboru, što znači da KM ne može slobodno fluktuirati na tržištu i time nema mogućnost monetarne politike koja bi omogućila prilagođavanje kursa u slučaju ekonomskih šokova.

“U tom smislu, moglo bi se tvrditi da prelazak na evro ne bi predstavljao značajnu promjenu u pogledu monetarne fleksibilnosti, jer BiH već praktično koristi evro kao referentnu valutu. Međutim, postoje ključne razlike između trenutnog režima valutnog odbora i potpunog usvajanja evra. Dok je KM formalno vezana za evro, zadržavanje vlastite valute daje BiH određeni nivo autonomije i simboličkog suvereniteta. Uz valutni odbor, BiH i dalje ima kontrolu nad svojim bankarskim sistemom, a iako nema mogućnost prilagođavanja kamatnih stopa ili kursa, zadržava neke instrumente za održavanje finansijske stabilnosti. Ako bi BiH usvojila evro, izgubila bi i preostale mehanizme kontrole, poput mogućnosti kreiranja nekakvog minimuma vlastite monetarne politike kroz Centralnu banku BiH. To znači da bi bila u potpunosti podložna monetarnoj politici Evropske centralne banke (ECB), koja svoje odluke donosi na osnovu stanja i potreba ekonomija evrozone, koje se mogu značajno razlikovati od potreba ekonomije BiH”, objašnjava Pepić.

Prema njegovim riječima, u slučaju ekonomskih kriza specifičnih za BiH, ECB ne bi bila u obavezi da u obzir uzima specifičnosti i potrebe BiH pri donošenju odluka o monetarnoj politici.

“Pored toga, prelazak na evro podrazumijevao bi i ispunjavanje strogih ekonomskih i fiskalnih kriterijuma, uključujući održavanje niskog budžetskog deficita i javnog duga. Bez sprovođenja strukturnih reformi, prelazak na evro mogao bi donijeti više štete nego koristi, ograničavajući mogućnosti za ekonomski rast i razvoj. Da skratim, dok fiksni kurs prema evru zaista ograničava monetarnu fleksibilnost, zadržavanje KM daje BiH određeni nivo kontrole nad sopstvenim ekonomskim i finansijskim okruženjem. Potpuni prelazak na evro bio bi veliki korak koji bi trebalo da bude rezultat sveobuhvatne analize i strateškog razmišljanja, uzimajući u obzir dugoročne ekonomske interese zemlje”, naglasio je Pepić.

Cijene brašna u Srpskoj u narednim danima trebalo bi da porastu za deset odsto, ali to zasad neće uticati na cijene hljeba i pekarskih proizvoda.

Naime, kako su istakli naši sagovornici, do rasta cijene brašna dolazi zato što cijene pšenice rastu na berzama.

Zoran Kos, predsjednik Udruženja mlinara Republike Srpske, ističe za “Nezavisne novine” da je na berzama došlo do skoka cijene pšenice, te da se tona pšenice zavisno od kvaliteta kreće od 190 do 270 evra.

“Tako bi cijene brašna u narednom periodu trebalo da budu više za 10 odsto nego što su sada”, kazao je Kos i istakao da bi vreća brašna od 25 kilograma trebalo da poskupi za dvije marke.

“Do rasta cijene došlo je zato što smo ove godine imali jak loš rod, jako loš kvalitet na domaćem tržištu ove žitarice, tako da kvalitetniju pšenicu moramo uvoziti”, kazao je Kos.

Dodaje da se pšenica koju će građani Srpske jesti u budućnosti ne nalazi u Srpskoj, nego u Mađarskoj i Srbiji, te, kako kaže, uvijek postoji mogućnost rasta cijena.

Ističe da se čeka kakav će ove godine biti rod kukuruza te se pretpostavlja da je više stradao nego pšenica, pa će i to dodatno podići cijenu pšenice.

“Na više cijene uticali su sama ponuda i potražnja, kao i vremenski uslovi”, kazao je Kos.

Stojan Marinković, predsjednik Saveza udruženja poljoprivrednih proizvođača Republike Srpske, kaže da je pšenica berzanska roba i njena cijena zavisi od kretanja na berzi.

“S obzirom na to da su naši poljoprivredni proizvođači u nedostatku skladišnih prostora nakon žetve riješili svoje zalihe tako da se oni sad ne mogu okoristiti od većih cijena, ali zato ljudi koji su otkupili mogu računati na tu veću cijenu”, kazao je Marinković.

Saša Trivić, potpredsjednik Unije poslodavaca Republike Srpske i vlasnik pekarsko-slastičarskog društva “Krajina klas”, kazao je da više cijene brašna neće uticati na to da dođe do poskupljenja pekarskih proizvoda.

“Ako dođe do skoka cijene brašna za 10 odsto, to neće uticati da u pekarskom sektoru dođe do poskupljenja hljeba i ostalih proizvoda”, kazao je Trivić.

Da još neće biti više cijene hljeba, ali i ostalih peciva zbog rasta cijene brašna, kaže i Radenko Pelemiš, predsjednik Udruženja mlinara i pekara regije Bijeljina.

“Vidjećemo u nekom narednom periodu šta će se dešavati, koliko će uticaja imati rast cijene pšenice na berzama”, kazao je Pelemiš.

Nedeljka Neška Ilijić, izvršna direktorica Udruženja građana “Oaza” Trebinja, ističe za “Nezavisne novine” da je poskupljenje brašna novi udar na džep potrošača.

“Ovo je ogroman udar na džep građana jer poskupljenja ne prate naše plate i penzije. Definitivno je poskupljenje veliki problem za ogroman broj potrošača”, istakla je Ilijićeva.

U svega nekoliko proteklih dana saznali smo da će u BiH poskupjeti brojni proizvodi koje svakodnevno koristimo, ali nismo saznali kako će i hoće li uopšte vlast odgovoriti na najavljeno divljanje cijena.

Poljoprivrednici su nam tako najavili da će duga ljetna suša i veliki uvoz voća i povrća povećati cijene ovih proizvoda.

Istovremeno, proizvođači kafe očekuju rast ovog, za mnoge omiljenog napitka, tako da bi kilogram već od oktobra trebalo da košta od 22 do 23 marke po kilogramu.

Ukoliko vas to poskupljenje ne pogađa, jer umjesto kafe pijete čaj, koji zaslađujete medom, na udaru ćete biti i vi, jer kilogram, kako kažu pčelari, košta i do 30 maraka.

I dok, u iščekivanju novog talasa poskupljenja, građani smatraju da je kap već odavno prelila čašu, nadležni se ne oglašavaju, a kamoli da mrdnu prstom kako bi zaustavili rast cijena.

Borci za zaštitu potrošača podsjećaju da su resorna entitetska ministarstva ove godine ponešto i radila, ali su ozbiljniji rezultati izostali.

U FBiH su, naime, zaključavane cijene, dok je u Srpskoj realizovana kampanja “Društveno odgovorni”, ali je u oba slučaja riječ o dobrovoljnoj osnovi, odnosno prepušteno je dobroj volji trgovaca.

“Vrijeme je pokazalo da su mjere koje su obje entitetske vlade uradile bile dobre, ali nažalost, one su samo kozmetičke prirode. Većina proizvoda koji su ‘zaštićeni’ uglavnom nisu jeftiniji ili kvalitetniji u odnosu na ostale slične proizvode. Zna se često desiti da upravo tih proizvoda trenutno nema, tako da su potrošači prinuđeni da kupuju druge proizvode”, kaže za “Nezavisne novine” Admir Arnautović, predsjednik Udruženja kluba potrošača srednje Bosne Travnik.

Prema njegovim riječima, nažalost, vlasti nemaju strategije da pomognu onima koji su zaista najugroženiji, a to su penzioneri i oni čija su mjesečna primanja daleko ispod prosječnih.

“Mlijeko od dvije KM onome ko ima 4.000 KM mjesečnih primanja ne znači ništa. Ali je to isto mlijeko onome ko ima 300 KM mjesečno nedostižno. Vjerovatno bi jedino rješenje bilo subvencioniranje trgovaca koji bi određenim ugroženim kategorijama potrošača po povlaštenim cijenama prodavali osnovne prehrambene i higijenske proizvode. Nekada smo imali nekoliko takvih prodavnica u BiH, danas, kada su nam potrebnije više nego ikada, nemamo”, primjećuje Arnautović.

Ekonomista Milenko Stanić poručuje da bi vlast trebalo da reaguje na seriju poskupljenja, a posebno kada je riječ o hrani.

“Apsolutno je neophodna reakcija, pogotovo kod ključnih proizvoda koji se koriste za ishranu. Znamo da u sindikalnoj potrošačkoj korpi kod nas troškovi za hranu učestvuju sa procentom od 45 odsto. I tu zaista postoje veliki problemi. Recimo, na pijacama vidimo značajna pomjeranja kada su u pitanju cijene povrća, koje svakodnevno rastu”, rekao je Stanić i dodao da se na cijene uvoznih proizvoda može djelovati, s tim što treba fokus staviti na artikle koji su bitni za prehranu, odnosno život stanovništva.

Dosadašnje djelovanje obje entitetske vlade se, podsjetimo, sa tek ponekim izuzetkom, uglavnom svodilo na princip da resorna ministarstva ubjeđuju trgovce i proizvođače da se odreknu marže. Dio trgovačkih lanaca na to je i pristao, ali, prema stavu potrošača, njihovi novčanici to i nisu pretjerano osjetili, pogotovo kada se u obzir uzme da je u međuvremenu mnogo toga poskupjelo.

Podsjetimo, Vlada Srpske usvojila je 4. aprila 2024. godine Uredbu o određivanju marže u prometu proizvoda, kojom su dodatno snižene marže na osnovne životne namirnice, te proširen obuhvat proizvoda na koji su ograničene marže u prometu u Republici Srpskoj, s tim što je ta uredba bila na snazi do 30. juna i nije produžavana, ali je od 1. avgusta nastavljena kampanja “Društveno odgovorni”, kojom nisu obuhvaćeni svi trgovci, a o svim proizvodima da i ne govorimo.

S druge strane, u FBiH je od 20. juna počeo treći krug projekta Federalnog ministarstva trgovine i udruženja poslodavaca, potrošača i sindikata, sa rokom od tri mjeseca, ali su cijene, kako je tada saopšteno, zaključane za samo 50 proizvoda.

Iz Federalnog ministarstva trgovine su nam rekli da će akcija koja se odnosi na zaključavanje cijena biti nastavljena do kraja godine, s tim što će spisak proizvoda koji će time biti obuhvaćeni biti poznat početkom naredne sedmice. Iz Ministarstva trgovine i turizma Republike Srpske na naš upit nisu odgovorili.

Zbog rasta cijene sirove kafe na svjetskim berzama, ali i zbog manjka na tržištu, i u BiH se očekuju više cijene omiljenog napitka stanovnika, ističu naši sagovornici i dodaju da će od oktobra pola kilograma kafe koštati od 11 do 11,5 maraka.

Naime, kako je za “Nezavisne novine” rekao Momčilo Banjac, direktor pržionice kafe “Minea” iz Gradiške, cijene sirove kafe na berzi u proteklom periodu išle su naviše i pred njima je turbulentno vrijeme, te da tona sirove kafe sada košta 5.000 dolara.

“Sirove kafe nema na tržištu zbog suša koje su pogodile Brazil, a cijena je veoma visoka. Svi proizvođači u Srpskoj su za naredni period najavili poskupljenje za 10 odsto”, kazao je Banjac i dodao, ukoliko se nastavi ovakva situacija sa kafom, da se može očekivati dodatni skok cijena.

“U narednim danima, odnosno od oktobra, očekuje se da pola kilograma kafe dostigne cijenu od 11 do 11,5 maraka, zavisno od proizvođača”, ističe Banjac.

Mitar Samardžija, direktor “Bom impeksa”, čiji je najprepoznatljiviji brend OM kafa, kazao je za “Nezavisne novine” da očekuje u narednom mjesecu da cijena kafe od pola kilograma dostigne nivo od 11 do 11,5 maraka, ali i da se cijena kafe određuju pod uticajem mnogih faktora.

“Uključujući ponudu i potražnju, vremenske prilike i špekulacije na tržištu, a za proizvođače kafe, troškove proizvodnje, radne snage i transporta, sve to igra značajnu ulogu u određivanju cijena kafe”, kazao je Samardžija.

S ciljem dodatnog jačanja domaćeg bankarskog sektora Agencija za bankarstvo RS donijela je set mjera koje donose olakšice za građane koji imaju poteškoće prilikom otplate kredita, dok s druge strane finansijskim institucijama ograničavaju ulaganja na ino-tržištu i uskraćuju isplatu dobiti bez saglasnosti regulatora.

Naime, Upravni odbor Agencije za bankarstvo RS usvojio je na jučerašnjoj sjednici privremene mjere u vidu tri odluke. Prva se odnosi na odobravanje olakšica fizičkim licima prilikom izmirenja kreditnih obaveza, a donesena je s ciljem ublažavanja negativnih posljedica uzrokovanih otežanim poslovanjem privrednih društava koja su pogođena teškom ekonomskom situacijom i kojima je ograničen rad.

– Odlukom su definisane posebne mjere koje se mogu odobriti fizičkim licima kao što su moratorijum, odnosno odgoda u otplati kreditnih obaveza na definisani period, te uvođenje grejs perioda za otplatu glavnice u slučaju kredita koji se otplaćuje anuitetno. Tu je i produženje roka za otplatu, kao i prilagođavanje plana otplate srazmjerno smanjenju izvora za otplatu – istakli su iz Agencije za bankarstvo.

Cilj druge odluke je očuvanje kapitala banke, a kojom, kako navode u Agenciji, idu u pravcu jačanja kapitalne osnove banaka u uslovima ekonomske nestabilnosti.

– Uvodi se obaveza podnošenja zahtjeva od strane banke i davanja saglasnosti Agencije za isplatu dobiti ostvarene u prethodnoj poslovnoj godini, sa glavnim ciljem povećanja otpornosti banke na finansijske šokove, očuvanja stabilnosti bankarskog sektora te održavanja ukupne stabilnosti finansijskog sistema Srpske – obrazložili su u Agenciji.

Izmijenjena je i Odluka o privremenim mjerama za ograničavanje izloženosti, a s ciljem ublažavanja rizika koji proističe iz izloženosti prema stranim centralnim vladama i centralnim bankama usljed poremećaja na globalnim finansijskim tržištima.

Iz Agencije su saopštili da su kroz praćenje primjene i efekata ove odluke prepoznali potrebu za dodatnim ograničavanjem ulaganja banaka iz Srpske na globalnim finansijskim tržištima kako bi banke, u slučaju potencijalnih rizika, nastavile nesmetano i u kontinuitetu da finansiraju rast privredne aktivnosti Srpske.

Komentarišući ove odluke ekonomista Marko Đogo za “Glas Srpske” navodi da je domaći bankarski sektor stabilan, ako je suditi po poslovnim izvještajima, zbog čega ga pojedini potezi iznenađuju.

– Banke u Srpskoj iskazuju visoku dobit i nije najjasnije iz čega proističe odluka o odobravanju olakšica građanima u procesu izmirenja kredita jer opšti ambijent nije takav da postoji potreba za tim. Istina je da ekonomska situacija nije jednostavna, ali u javnom sektoru za sada nema kašnjenja u isplati plata da bi radnici imali poteškoće kod otplate kredita. U izvozno orijentisanim preduzećima je bilo otpuštanja, ali većina radnika radi u drugim sektorima pa je stvarni efekat toga mali. U Srpskoj nisu vidljivi znaci opšte depresije – rekao je Đogo.

On takođe ne vidi osnov za postavljanje uslova bankama prilikom isplate njihove dobiti.

– Agencija ima mandat da postavlja kapitalne standarde, a koliko mi je poznato, banke u Srpskoj nemaju problem sa adekvatnosti kapitala. U slučajevima kada banke ne ispunjavaju kapitalne zahtjeve ili su uočeni drugi problemi u poslovanju, Agencija im može uvesti plan za stabilizaciju poslovanja i ukoliko ne ispune zadate planove, može im zabraniti isplatu dobiti. Međutim, ne vidim osnov za nametanje toga profitabilnim, likvidnim bankama, čija je kapitalizovanost iznad zakonom definisane – kazao je Đogo.

Ipak, kako kaže, ova odluka ima opravdanje ukoliko Agencija za bankarstvo ima projekcije da će doći do negativnih kretanja u ekonomiji.

– Ukoliko može doći do akumulacije gubitaka, možemo zaključiti da je bolje pripremiti se za šok dok banke stvaraju dobit. Tada bi odluka o zabrani isplate dobiti bez saglasnosti regulatora donekle bila logična – rekao je Đogo.

Praksa u krizi

Ograničenja koja se odnose na ulaganja na globalnim finansijskim tržištima su, pojašnjava Marko Đogo, mjera za kojom su posezale i druge zemlje tokom ekonomskih kriza.

– Evropska centralna banka je u jednom trenutku tokom 2009. i 2010. godine zabranila matičnim bankama da finansiraju svoje banke u zemljama u razvoju kako bi potrebni kapital bankarskog sektora zadržali u evrozoni. I Hrvatska je u to vrijeme posezala sa sličnim mjerama – pojasnio je Đogo.

Robna razmjena Republike Srpske je u avgustu ove godine na najgorem nivou od početka godine, pokazuju zvanični podaci Zavoda za statistiku RS.

Tako je u avgustu ove godine izvoz iz Republike Srpske iznosio 352.625.000 KM, dok je uvoz bio 592.881.000 KM, što znači da je ukupan deficit u prethodnom mjesecu iznosio 240.256.000 KM.

 

 

Prema podacima Zavoda za statistiku Republike Srpske, ukupan izvoz u osam mjeseci ove godine iznosio je 3.244.574.000 KM, a uvoz 4.809.946.000 KM, što znači da je spoljnotrgovinski deficit ove godine -1.565.372.000 KM.

Tako se u ovim podacima vidi da je u svakom mjesecu bio deficit u spoljnotrgovinskoj razmjeni.

U januaru je iznosio 86.802.000 KM, februaru 179.770.000 KM, martu 234.880.000 KM, aprilu 186.105.000 KM, maju 189.728.000 KM, junu 224.693.000 KM i julu 223.138.000 KM.

Pokrivenost uvoza izvozom je bila najveća u februaru kada je iznosila 80,1 odsto, dok je u avgustu bila najmanja i iznosila je svega 59,5 odsto.

 

 

“Izvoz je u periodu januar – avgust 2024. godine smanjen za 6,2% u odnosu na period januar – avgust 2023. godine, dok je uvoz povećan za 4,6%”, piše u podacima Zavoda za statistiku Republike Srpske.

Sa druge strane, Federacija BiH je u avgustu ove godine ostvarila izvoz u vrijednosti od 782.950.000 KM, što je za 7.287.000 KM ili 0,9% više u odnosu na avgust prethodne godine.

Ekonomista Milenko Stanić rekao je za “Nezavisne novine” da se, za razliku od FBiH, koja je u avgustu prvi put ove godine ostvarila veći izvoz nego prošle, Republika Srpska razlikuje po strukturi privrede.

“Kada je riječ o izvozu, glavni izvozni proizvodi su električna energija, tekstilna industrija, koža i obuća i drvna industrija. Riječ je o izvozu koji najvećim obimom ide u Evropsku uniju. Stagnacijom u EU došlo je do značajnog pada izvoza ka tamo. Federacija BiH nema taj problem zbog strukture te proizvodnje. Njihovi proizvodi su drugačijeg kapaciteta, jer se radi o proizvodima metalskog sektora, tako da su manje trpjeli te posljedice pada i zaustavljanja proizvodnje. Podatak da je Federacija BiH imala porast izvoza u avgustu je pokazatelj da bi se u narednom periodu moglo očekivati popravljanje ovakve situacije u Republici Srpskoj kada je u pitanju izvoz, i odnos između izvoza i uvoza. Izlaz iz ove situacije je u promjeni strukture proizvodnje Republike Srpske”, naglasio je Stanić.

 

 

Na pitanje da li su ovi podaci zabrinjavajući za privredu Republike Srpske, znajući da cijele ove godine imamo problem sa manjim izvozom i povećanjem deficita, Stanić odgovara da jeste izuzetno zabrinjavajuće i da to svakodnevno govore i sami privrednici.

“Pa u sektoru obuće imamo pad proizvodnje od 30 odsto. Postavlja se pitanje održivosti tog sektora. Ako se ne nađu tržišta van EU, dovodi se u pitanje ukupna proizvodnja. U drvnoj industriji javno preduzeće ima ozbiljne gubitke u poslovanju, tako da, ako se to dešava u ovoj branši, onda je jasno da ne mogu opstati industrije koje se baziraju na preradi drveta. Pitanje je šta će od domaće industrije da opstane, a sigurno je da će značajan dio biti ugašen, prije svega zbog globalnih odnosa i kretanja privredne aktivnosti”, zaključio je Stanić.