Kategorija: Ekonomija

Uprava irskog niskotarifnog prevoznika Ryanair očekuje značajan rast cijena karata za sljedeće ljeto zbog skuplje nafte izazvane ratom na Bliskom istoku. Istovremeno je smanjila planirani broj letova za narednu godinu.

Izvršni direktor Majkl O'Liri rekao je novinarima u Londonu da cijene letova „idu samo u jednom smjeru, a to je značajno prema gore“. „Vjerujem da će cijene karata za naše putnike i sve ostale putnike značajno porasti do ljeta 2027. zbog znatno viših cijena nafte“, prenose Nezavisne.

Ryanair je već srezao plan letova za sljedeću godinu da smanji potrošnju goriva zimi. „Ove godine imamo cijenu goriva fiksiranu na oko 80 dolara po barelu. Ako sljedeće godine fiksiramo cijenu od 100 dolara po barelu, naši troškovi goriva povećaće se za 25 odsto.“ Godišnji trošak goriva 2027. mogao bi da dođe do oko 7,5 milijardi dolara.

Kompanija je ranije upozoravala da bi konkurenti mogli da imaju problem s kapacitetom ili opstankom ako nafta ostane ovako skupa.

IATA je izračunala da je prosječna globalna cijena avionskog goriva prošle sedmice porasla 7,4 odsto u odnosu na prethodnu, na 194,90 dolara po barelu. Rat na Bliskom istoku već se vidi u rezultatima Ryanaira. Od aprila do juna neto dobit bila je 538 miliona evra, 34 odsto manje nego u istom periodu lani.

„Operativni troškovi porasli su za 11 odsto, na 3,8 milijardi evra, budući da se cijena petine avionskog goriva koje nismo unaprijed osigurali više nego udvostručila u prvom tromjesečju“, naveo je O'Liri u ranijem saopštenju o rezultatima.

Cijena fjučersa za naftu “brent” za isporuku u novembru premašila je 106 dolara po barelu na londonskoj berzi, prvi put od 17. septembra, pokazuju podaci sa tržišta.

Cijena nafte brent bila je rano jutros u porastu od 1,88 odsto, na 105,02 dolara po barelu i nastavila je da raste, dostigavši 106,13 dolara po barelu, što predstavlja rast od 2,96 odsto.

Istovremeno, cijena fjučersa na naftu VTI za isporuku u oktobru porasla je za 2,43 odsto, na 94,4 dolara po barelu.

Prosječna neto plata u Republici Srpskoj isplaćena u avgustu iznosi 1.695 KM i veća je za sedam KM u odnosu na prosječnu neto platu isplaćenu u julu, ali je realno manja za 0,9 odsto, saopšteno je iz Saveza sindikata Srpske.

“Najveća prosječna plata isplaćena je u oblasti stručne, naučne i tehničke djelatnosti i iznosi 2.286 KM, a najmanja u djelatnosti pružanja smještaja, pripreme i posluživanja hrane, hotelijerstva i ugostiteljstva i iznosi 1.286 KM”, istakli su iz Saveza sindikata.

Iz Sindikata navode da je potrošačka korpa za avgust 2026. godine bila 2.936 KM, te da su porodice u Srpskoj najviše novca trošile na prehranu 1.354 KM.

“Za stanovanje i komunalne usluge bilo je potrebno izdvojiti 731 KM, za prevoz 226 KM, nabavka odjeće i obuće koštala je 245 KM, dok je za tekuće održavanje domaćinstva u avgustu bilo potrebno izdvojiti 168 KM”, naveli su, između ostalog, iz Saveza sindikata Republike Srpske.

Pelet je pred sezonu stigao i do 900 KM po toni. Cijena struje zavisi od toga gdje živite i koliko trošite. Toplotna pumpa može višestruko da smanji potrošnju struje, ali traži veće početno ulaganje. Šta se najviše isplati za kuću od 100 kvadrata u BiH? Jednostavnog odgovora nema: dvije iste površine mogu imati sasvim različite račune.

Na potrošnju utiču izolacija, stolarija, klima, temperatura u sobama, kotao i navike. Radi poređenja uzet je model kuće od 100 kvadrata kojoj za sezonu treba 12.000 kWh korisne toplote. Dobro izolovana troši manje, stara više. Taj broj služi samo kao zajednička osnova, pišu Nezavisne.

Pregled Federalnog ministarstva trgovine od 8. septembra 2026. pokazuje da se pelet kod proizvođača kreće od oko 585 do 880 KM po toni, a kod trgovaca 733, 793, 830, 850, pa i 900 KM. Tri tone po 600 KM daju 1.800 KM, po 750 KM 2.250 KM, po 850 KM 2.550 KM. Četiri tone idu na 2.400, 3.000 odnosno 3.400 KM. Samo razlika u nabavci može sezonu pomjeriti za 1.000 KM ili više. Treba dodati servis, struju za kotao i skladište.

Drva je teško staviti u jednu formulu. Bukva nije hrast, prostorni metar nije puni, važno je jesu li cijepana, dovezena i koliko su vlažna. Suvo drvo daje više korisne energije; stara peć i novi kotao ne izvlače isto. Ko već ima sistem i jeftin suv ogrjev, drva ostaju konkurentna, uz slaganje, loženje i pepeo.

Električni kotao iz kilovat-sata struje pravi približno kilovat-sat toplote, pa modelu treba oko 12.000 kWh struje. Jedinstvene cijene struje u BiH nema.

U RS od 1. februara 2026. važe blok-tarife: bijeli do 500 kWh, plavi 501–1.500, crveni iznad 1.500. Ne ide sve po najskupljem bloku. Na 2.000 kWh prvih 500 je bijelo, sljedećih 1.000 plavo, zadnjih 500 crveno. Na račun idu i mreža, snabdijevanje, naknada za obnovljive izvore i PDV.

Kod Elektroprivrede BiH nove cijene važe od 1. septembra 2025. Za 30 dana: zeleni do 350 kWh, plavi 351–1.000, crveni iznad 1.000. Granice se mijenjaju ako period nije tačno 30 dana. Kod dvotarifnog brojila zimi je manja tarifa radnim danima i subotom od 13 do 16 i od 22 do 7, nedjeljom cijeli dan.

Elektroprivreda HZ HB nema iste blokove. Na sajtu i dalje stoje cijene od 1. januara 2020. U višoj sezoni za drugu tarifnu grupu aktivna energija je 19,74 feninga/kWh u većoj i 9,87 u manjoj tarifi, u nižoj sezoni 15,18 i 7,59. Tu su mrežarina, energija i snabdijevanje, ali ne naknada za OIE i PDV.

U Brčkom DERK je 21. januara 2026. donio tarife od 1. februara 2026. Prosječna cijena za domaćinstva u univerzalnoj usluzi porasla je 7,06 odsto, na 23,07 feninga/kWh. To je prosjek, ne tarifa za svaki kilovat-sat.

Toplotna pumpa iz jednog kWh struje tokom sezone može da da nekoliko kWh toplote. Za 12.000 kWh toplote: SCOP 3 znači 4.000 kWh struje, SCOP 3,5 oko 3.429, SCOP 4 oko 3.000. Kotao bi uzeo oko 12.000 kWh — pumpa u ovom modelu troši otprilike tri do četiri puta manje struje. Stvarni SCOP zavisi od vanjske temperature, temperature vode, uređaja, montaže i gubitaka. Najbolje ide u izolovanoj kući s podnim grijanjem ili velikim niskotemperaturnim radijatorima. U staroj kući s vrućim radijatorima potrošnja raste. Treba sabrati i cijenu sistema i godine povrata.

Inverter klima je toplotna pumpa vazduh–vazduh i može da potroši višestruko manje od grijalice ili kotla. Početna investicija je manja nego kod pumpe vazduh–voda. Jedna unutrašnja jedinica teško grije cijelu kuću od 100 kvadrata s odvojenim sobama. Zato je zanimljiva za manje, izolovane objekte ili kao dopuna.

Za isti cilj od 12.000 kWh: električni kotao oko 12.000 kWh struje, pumpa SCOP 3 oko 4.000, SCOP 4 oko 3.000, pelet i drva zavise od kotla, kvaliteta i vlage, klima od SCOP-a i broja uređaja.

Univerzalnog pobjednika nema. Ko ima dobar kotao na drva i jeftin ogrjev, skupi prelazak može dugo da se vraća. Ko tek gradi grijanje u izolovanoj kući, pumpa ima bolju startnu poziciju. Pelet je udobniji od drva, ali ovogodišnje cijene mijenjaju račun. Električni kotao je jednostavan za ugradnju, ali velika potrošnja gura u skuplje blokove. Klima nije zamjena za centralno u svakoj kući.

Prije novog kotla ili pumpe isplati se smanjiti gubitke kroz zidove, krov i stolariju. Manje potrebe znače manju potrošnju na drva, pelet ili struju, često i slabiji, jeftiniji uređaj. Najpreciznije je prvo izračunati gubitke konkretnog objekta, pa birati sistem. Model od 12.000 kWh nije procjena svake kuće od 100 kvadrata.

Uvoz mesa u BiH obara rekorde. Za šest godina uvoz svinjetine skočio je skoro 70 odsto. Raste i uvoz junetine, i farmeri su zabrinuti. Domaći svinjari kažu da situacija nije bila gora i da će, ako se uvoz ne zaustavi, i preostali zatvoriti obore.

Prema Spoljnotrgovinskoj komori, 2019. uvezeno je oko 15 miliona kilograma svježeg, rashlađenog i smrznutog svinjskog mesa, a lani 25,3 miliona kilograma. Do prije tri-četiri godine domaća proizvodnja pokrivala je oko 30 odsto potreba, sada tek 15–20 odsto.

Kilogram tovljenika u Srpskoj trenutno je oko 3,3 KM, a kilogram svinjske plećke na akcijama u marketima 3,5 KM. Predsjednik Udruženja uzgajivača svinja Srpske Mišo Maljčić kaže za Srpska Info da su dotjerani do ivice opstanka, a da ih država ne čuje. Godinama traže zaštitne mjere, bez rezultata.

Naglašava da je van pameti što je cijena kilograma mesa iz uvoza skoro ista kao kilogram žive vage domaćih tovljenika. „Ovdje nešto debelo ne štima. Cijena tovljenika je zabrinjavajuće niska, a mi nikada nismo bili ovako nekonkurentni.“ Više puta je rekao da je BiH praktično „kanta za smeće“ za Evropu.

„U BiH se koristi meso zamrznuto i do godinu dana. Problem je što se to meso mora „osvježiti“ raznim aditivima i fosfatima, koji mogu da budu opasni po zdravlje ljudi. Takođe, meso koje je dugo zamrznuto, pa se odmrzne, osjeti se na hladnjaču jer poprimi miris od dugog stajanja. To meso u Evropi daju kućnim ljubimcima.“

Lošu godinu za kukuruz dodatno komplikuje stvar. Dio prinosa stradao je zbog suše, sirovina poskupljuje, a jeftino meso i skupa stočna hrana ne idu zajedno. Pad proizvodnje u EU, kaže, direktno udara i BiH, sve zavisniju od uvoza. Mnogi zbog gubitaka napuštaju selo. „Niko nema taj luksuz da radi sa gubicima. Zato ne čudi što iz godine u godinu bilježimo sve manju proizvodnju, a bojim se da će u budućnosti biti gore.“

Republički zavod za statistiku bilježi da je stočni fond u Srpskoj 2029. brojao oko 515.000 svinja, a lani tek 357.000 — pad za skoro trećinu.

Isto tišti uzgajivače junadi. Marketi kilogram telećih rebara iz uvoza prodaju 14–15 KM, a kilogram žive vage lošije teladi oko 15 KM. Farmeri pitaju kakvo je to evropsko meso kad je cijena u ravni sa živom vagom. Kilogram žive vage teladi ide 15–17 KM, uvozna teletina oko 15 KM. Klaonice, poručuju, radije uzimaju jeftino meso, a domaću robu teško je prodati, pa ljudi odustaju od uzgoja.

Farmeri iz BiH više puta su od državnog nivoa tražili carinu od 10 odsto na svježe i rashlađeno goveđe i svinjsko meso, te taksu od 1,5 KM po kilogramu svinjskog i 2,5 KM po kilogramu uvezenog goveđeg mesa.

Cijene nafte na svjetskom tržištu danas su u padu nakon izjave američkog predsjednika Donalda Trampa da su predstavnici SAD i Irana imali “veoma dobre razgovore” u UN.

Tramp je istakao da je tročasovni sastanak bio “veoma produktivan” i da će se predstavnici dvije države “sastati veoma brzo”.

Cijene nafte pale su i nakon izvještaja da je Saudijska Arabija obnovila operacije na naftovodu “Istok-zapad”.

Američki portal “Blumberg” naveo je da je cilj da se izvoz iz Saudijske Arabije nastavi tokom ove sedmice, prenosi Srna.

U Londonu je cijena sirove nafte “brent” iz Sjevernog mora pala za 0,1 odsto i sada je 99,15 dolara po barelu.

U Njujorku je cijena svjetle sirove nafte manja za 0,9 odsto i iznosi 89,73 dolara po barelu.

Izvoz BiH u prvih osam mjeseci porastao je šest odsto, ali je uvoz rasao brže pa je trgovinski deficit stigao do 9,33 milijarde KM. Ekonomisti to čitaju kao znak slabe domaće privrede, pišu Nezavisne.

Agencija za statistiku BiH bilježi izvoz od 11,8 milijardi KM u periodu januar–avgust, šest odsto više nego lani. Uvoz je skočio 7,5 odsto, na više od 21,1 milijardu KM.

„Takva kretanja rezultirala su vanjskotrgovinskim deficitom od 9,33 milijarde KM, dok je pokrivenost uvoza izvozom iznosila 55,8 odsto“, kazali su iz Agencije.

Ekonomista Igor Gavran kaže da inflacija i skuplje gorivo i plin guraju uvoz, ali da je korijen u slabljenju domaće ekonomije.

„Inflacija i rast cijena goriva i plina imaju uticaja, posebno kada je riječ o uvozu, ali suštinski razlozi su slabost domaće ekonomije i negativni trendovi gašenja strateških industrijskih kapaciteta, poput Koksare, Željezare i rudnika, kao i katastrofalno poslovanje javnih elektroprivrednih preduzeća“, rekao je Gavran.

Spoljnotrgovinska razmjena, po njemu, ogledalo je dubljih problema, a ne problem sama za sebe.

„Vanjskotrgovinska razmjena više je odraz suštinskih ekonomskih problema koji zahtijevaju ne samo zabrinutost, već i aktivno djelovanje kako bi se prevazišli“, istakao je.

Pad industrijske proizvodnje i ulaganja, dodaje, više nagovještavaju pogoršanje nego oporavak, a u izbornoj kampanji ekonomija nije u prvom planu.

Glavni partner i dalje je EU. Izvoz u Uniju porastao je 10,2 odsto, na 9,05 milijardi KM.

„Istovremeno, uvoz iz zemalja članica EU porastao je za 8,2 odsto, na 12,36 milijardi KM, dok je pokrivenost uvoza izvozom iznosila 72,8 odsto“, navodi Agencija.

Sa CEFTA-om je slika slabija: izvoz pao 3,8 odsto na 1,84 milijarde KM, uvoz porastao 0,5 odsto na 2,45 milijardi KM, uz pokrivenost 75,3 odsto.

Dok su vlade u Zagrebu, Beogradu i Podgorici dirnule u akcize da ublaže udar na vozače, institucije BiH nisu pomjerile ništa. Analiza Nezavisnih pokazuje da se komšije odriču dijela prihoda od derivata, a ovdje nema pomjeranja.

Hrvatska vlada u ponedjeljak 21. septembra dodatno je srezala trošarine na dizel za 0,03 evra po litru. Uz saglasnost Evropske komisije ukupno su 0,10 evra ispod minimuma iz EU direktive. To vozačima znači pojeftinjenje do 0,68 KM po litru.

Najviše maloprodajne cijene sada su 1,74 evra za benzin i 1,91 evro za dizel. Bez mjera, tvrde u Zagrebu, bilo bi 1,95 i 2,26 evra. Potpredsjednik vlade i ministar finansija Tomislav Ćorić kaže da neće dozvoliti da litar predje dva evra i da još ima prostora u akcizama i na dizel i na benzin. „Cijene derivata, posebice dizela, prešle su povijesne maksimume, a Vlada intervenira iz tjedna u tjedan.“

Istog dana Crna Gora je srezala akcizu 30 odsto na benzin i 40 odsto na dizel. Maksimumi: eurosuper 98 do 1,78 evra, eurosuper 95 do 1,74, eurodizel 1,95 evra po litru.

Srbija je još 16. jula privremeno smanjila akcize za ukupno 20 odsto. Odluku je 19. septembra produžila do 27. septembra, kao mjeru zaštite snabdijevanja i domaćeg tržišta.

U BiH se ukidanje akciza više ne spominje. Inicijativa nije prošla u parlamentu. Entiteti su reagirali samo na marže: FBiH je prošle sedmice za još 90 dana produžila plafon 0,06 KM u veleprodaji i 0,25 KM u maloprodaji. Ista ograničenja u Republici Srpskoj važe od aprila 2021, uz mogućnost umanjena 0,10 KM po litru na pumpama koje uđu u mjeru, pišu Nezavisne.

Redžo Omerbašić, potpredsjednik Kluba potrošača Posavskog kantona, kaže da je čaša puna. „Ja sam vozač i sreća pa sam penzioner, pa puno ne putujem. Ali imate ljude koji rade, putuju 50 kilometara, koji moraju natočiti gorivo bez obzira na to kolika je cijena. Ti ljudi su pogođeni, ali i svi mi. Osim toga, cijene energenata vuku sve druge cijene. Ovo sa energentima pogodilo je cijeli svijet i svi nalaze moduse da cijene smanje, dok kod nas nema konsenzusa da se to riješi.“

Na pojedinim pumpama u Srpskoj dizel je stigao i do 4 KM. Na ostalim je nešto niži, ali s ozbiljnom tendencijom da brzo stigne tu cijenu.

Iz Grupacije za promet naftom i naftnim derivatima pri Privrednoj komori Srpske kažu da, prema njihovim podacima, cijena ide do 3,85 KM. Upozoravaju da dizel može još da poskupi zbog zaoštravanja na Bliskom istoku i rasta derivata na svjetskoj berzi.

Od početka septembra litar je u Srpskoj išao do 3,49 KM, a prije krize na Bliskom istoku koštao je oko 2,3 KM. U jednom trenutku bio je i 4 KM.

Trenutno je cijena nafte u padu, barel brenta oko 100 dolara.

Profesor ekonomije Predrag Mlinarević kaže da novi rast na domaćem tržištu nema ekonomsko opravdanje. Ta cijena goriva bila bi opravdana samo da je barel između 110 i 120 dolara.

Poskupljenja ostalih roba i usluga kao odraz skoka nafte, tvrdi, ne bi trebalo da bude. Što ne znači da neće.

„Robe široke potrošnje i usluge u čijoj cijeni gorivo participira, već su poskupili. To se desilo po izbijanju krize na Bliskom istoku, kada je gorivo kod nas, praktično, bilo na sadašnjem iznosu. U međuvremenu, i kada je cijena goriva padala, nije došlo ni do kakvih drugih pojeftinjenja“, kaže za Srpska Info.

Ne treba isključiti nova poskupljenja. „Tada bismo imali inflaciju pohlepe, jer razumno opravdanje za poskupljenja ne postoji. Međutim, kod nas sve ide na štetu građana, pa bi tako moglo da bude i ovaj put.“

Trgovci su tokom prethodnih skokova formirali inflatorne rezerve i ekstra profit jer cijene nisu snižavane kad je gorivo pojeftinilo.

„Novi talas poskupljenja mogla bi spriječiti inspekcija oštrijim kontrolama marži i rigoroznijim sankcijama. Naime, ovdje, očigledno, nisu dovoljne novčane kazne, pa treba uvesti privremeno zatvaranje objekata koji zloupotrebljavaju situaciju“, poručuje Mlinarević, piše Srpska Info.

Potpredsjednik Unije udruženja poslodavaca Srpske Saša Trivić kaže da će kriza na Bliskom istoku vjerovatno potrajati i dovesti do rasta cijena roba s visokim učešćem transporta i energenata.

Udruženje poslodavaca saobraćaja i veza Srpske poručuje da je rast cijene gradskog prevoza neminovan. Predsjednik Dejan Mijić kaže da će, ako ostane ovako, obnoviti zahtjev koji su Gradskoj upravi poslali krajem prošle godine. Gorivo je na nivou na kojem gradska vlast treba da reaguje.

Država je u međuvremenu pomogla s 10 feninga po litru, bilo je i pomoći grada, ali je to, kaže, malo uz sadašnje cijene.