VRBAS Media

Kategorija: Ekonomija

  • Banjaluka rekorder po prodaji stanova, Trebinje najskuplje

    Banjaluka rekorder po prodaji stanova, Trebinje najskuplje

     U periodu januar – septembar ove godine najviše završenih stanova prodato je u Banjaluci – 717, po prosječnoj cijeni od 3.948 KM po metru kvadratnom, pokazuju podaci Zavoda za statistiku Republike Srpske.

    Ukupna vrijednost prodatih novih stanova u Banjaluci iznosila je 153,9 miliona KM.

    Nakon Banjaluke, najviše novih stanova je prodato u Istočnom Sarajevu, 453, po prosječnoj cijeni od 2.649 KM po metru kvadratnom, koji su vrijedni ukupno 60,4 miliona KM.

    Slijedi Bijeljina u kojoj je od početka godine prodato 213 završenih stanova po prosječnoj cijeni od 2.663 KM po metru kvadratnom, a ukupna vrijednost novih stanova iznosila je 29,6 miliona KM.

    U Doboju je prodato 214 stanova po cijeni od 2.829 KM po metru kvadratnom, a ukupna vrijednost tih stanove je 29,1 miliona KM.

    Po prosječnoj cijeni od 4.517 KM po metru kvadratnom u Trebinju je ove godine prodato 167 završenih stanova, te je njihova ukupna vrijednost iznosila 47,5 miliona KM.

  • Neto dobit Centralne banke BiH u devet mjeseci 321,3 miliona KM

    Neto dobit Centralne banke BiH u devet mjeseci 321,3 miliona KM

    Neto dobit Centralne banke BiH u devet mjeseci ove godine iznosila je 321.300.000 KM i veća je za 83,6 miliona KM ili 35,18 odsto u odnosu na isti period prošle godine, navedeno je u nerevidiranom izvještaju Banke.

    Operativni prihodi u prva tri kvartala iznosili su oko 361,6 miliona KM i veći su za 90,2 miliona KM ili 33,24 odsto u odnosu na isti period 2025, dok su operativni troškovi porasli za 6,6 miliona KM ili 19,6 odsto, a iznosili su oko 40,34 miliona KM.

    Neto kamatni prihodi u devet mjeseci iznosili su oko 273,81 milion KM, dok su neto prihodi od naknada i provizija bili oko 17,62 miliona KM.

    Zaključno sa 30. septembrom, ukupna imovina iznosila je nešto više od 20 milijardi KM, a ukupan kapital oko 1,67 milijardi KM.

  • Poznato koliko je Evropska unija izdvojila za Koridor 5C

    Poznato koliko je Evropska unija izdvojila za Koridor 5C

    Evropska unija do sada je izdvojila oko 870 miliona evra bespovratnih sredstava za izgradnju Koridora 5C kroz BiH, čime je postala jedan od najvažnijih finansijskih partnera u realizaciji najvećeg infrastrukturnog projekta u zemlji.

    Ovaj podatak potvrdio je šef Delegacije EU u BiH Luiđi Soreka, tokom nedavne ceremonije obilježavanja završetka radova na četiri poddionice Koridora 5C. Riječ je o sredstvima koja su dodijeljena od 2015. godine putem Investicionog okvira za zapadni Balkan.

    Koridor 5C predstavlja ključnu saobraćajnu vezu koja povezuje BiH sa susjednim državama i omogućava njeno uključivanje u širu evropsku mrežu autoputeva. Trasa kroz BiH dio je panevropskog koridora koji povezuje Budimpeštu i luku Ploče na Jadranskom moru.

    Prema pisanju Nezavisnih, evropska podrška ne ogleda se samo u bespovratnim grantovima, već i u širim mogućnostima finansiranja infrastrukturnih i razvojnih projekata kroz različite evropske instrumente.

    Iz Delegacije EU poručuju da Unija ostaje pouzdan partner BiH u izgradnji infrastrukture koja bi trebalo da donese konkretne koristi građanima i privredi.

    Milioni evra i kroz Plan rasta

    Osim ulaganja u Koridor 5C, BiH ima mogućnost da koristi dodatna sredstva Evropske unije kroz Plan rasta za zapadni Balkan. Ovaj instrument počiva na četiri ključna stuba, među kojima su jačanje ekonomske integracije sa jedinstvenim tržištem EU, unapređenje regionalne saradnje, sprovođenje reformi i dodatna finansijska podrška.

    Poseban značaj imaju reforme koje bi trebalo da omoguće lakše poslovanje, bolju povezanost tržišta i usklađivanje domaćih propisa sa evropskim standardima.

    Isplata sredstava iz Instrumenta za reforme i rast vezana je za ispunjavanje konkretnih koraka iz reformskih agendi koje su pripremile zemlje zapadnog Balkana, a odobrila Evropska komisija.

    EU jedan od ključnih finansijera infrastrukture

    Podrška Evropske unije izgradnji Koridora 5C dio je dugoročnog angažmana u razvoju saobraćajne infrastrukture u BiH. Projekat se finansira kombinacijom bespovratnih sredstava i kredita međunarodnih finansijskih institucija, prije svega Evropske investicione banke i Evropske banke za obnovu i razvoj.

    Značaj Koridora 5C prevazilazi samu izgradnju autoputa, jer se očekuje da će njegova potpuna realizacija unaprijediti trgovinu, skratiti vrijeme putovanja i olakšati povezivanje domaće privrede sa evropskim tržištem.

  • Sahrane sve veći trošak za porodice: Poznate cijene pogrebne opreme i grobnih mjesta

    Sahrane sve veći trošak za porodice: Poznate cijene pogrebne opreme i grobnih mjesta

    Organizacija sahrane u Republici Srpskoj predstavlja značajan finansijski izdatak za porodice, koje se u trenucima gubitka bliske osobe, osim sa emotivnim teretom, suočavaju i sa nizom troškova. U zavisnosti od pogrebne opreme, prevoza, grobnog mjesta i broja ljudi na posmrtnom ručku, ukupan račun može dostići i nekoliko hiljada maraka.

    Cijene pogrebne opreme nisu značajnije mijenjane, ali su pojedine usluge poskupjele. Posebno se to odnosi na preuzimanje i čuvanje tijela u gradskoj mrtvačnici, što predstavlja jednu od prvih stavki koje porodice moraju izmiriti.

    Iz banjalučkog preduzeća „Duga“ za pogrebne usluge navode da preuzimanje tijela preminulog u bolnici, nakon 24 časa, košta 530 KM, dok se za svaki naredni dan čuvanja cijena povećava za 50 KM. Tako preuzimanje nakon 48 časova iznosi 580 KM.

    Prema podacima koje je objavio BL Portal, cijene pogrebne opreme počinju od oko 500 KM, dok konačan iznos zavisi od izbora proizvoda i dodatnih usluga. Lokalni prevoz u užem gradskom području u pojedinim slučajevima ne naplaćuje se, dok se za udaljenije lokacije cijena obračunava prema kilometraži, počevši od 50 KM.

    Ukoliko porodica već posjeduje grobno mjesto, kompletna organizacija sahrane, bez posmrtnog ručka, može koštati između 1.500 i 1.600 KM. Međutim, ukoliko se organizuje i ručak, troškovi mogu biti uvećani za dodatnih 2.500 do 3.000 KM, zavisno od broja zvanica.

    Grobno mjesto dodatno opterećuje budžet

    Porodice koje nemaju unaprijed obezbijeđeno grobno mjesto suočavaju se sa još većim izdacima. Prema podacima Gradskog groblja Banjaluka, cijena uređenog grobnog mjesta iznosi 2.100 KM, dok je za betonsku grobnicu namijenjenu za dvije osobe potrebno izdvojiti 5.950 KM.

    Značajnu stavku predstavlja i posmrtni ručak, čija cijena, prema podacima jednog od preduzeća koje se bavi organizacijom pogrebnih usluga, iznosi 23 KM po osobi. To znači da bi za 100 zvanica porodica morala izdvojiti 2.300 KM samo za ovu namjenu.

    Dodatni troškovi obuhvataju cvijeće, vijence, smrtovnice i druge usluge. Cijene pogrebnih vijenaca i takozvanih suza počinju od 40 KM, dok se za prevoz pokojnika izdvaja najmanje 50 KM.

    Među izdacima može biti i naknada za izlazak sveštenika na sahranu. Dok pojedini sveštenici nemaju unaprijed utvrđenu cijenu, već porodica daje prilog u skladu sa svojim mogućnostima, kod drugih se ova usluga naplaćuje od 100 KM pa naviše.

    Naknada Fonda PIO iznosi 500 KM

    Konačni troškovi zavise od više okolnosti, uključujući postojanje vlastitog grobnog mjesta, izbor pogrebne opreme, broj zvanica na posmrtnom ručku, ali i udaljenost lokacije na kojoj se sahrana organizuje.

    Ipak, porodice u Republici Srpskoj imaju pravo na određenu finansijsku pomoć nakon smrti korisnika penzije. Fond PIO isplaćuje naknadu pogrebnih troškova u iznosu od 500 KM, a pravo na ovu isplatu ima član porodice ili drugo lice koje je snosilo troškove sahrane.

    Iako ova naknada može djelimično ublažiti finansijski teret, ukupni izdaci za posljednji ispraćaj, posebno kada je potrebno kupiti grobno mjesto i organizovati posmrtni ručak, mogu višestruko premašiti taj iznos.

  • Globalni višak nafte raste, cijene i dalje znatno više nego prošle godine

    Globalni višak nafte raste, cijene i dalje znatno više nego prošle godine

    Cijene nafte na svjetskom tržištu stabilizovale su se na početku nove sedmice, nakon što su tokom prethodne zabilježile najveći sedmični pad još od početka pandemije koronavirusa 2020. godine.

    Barel sirove nafte Brent jutros je dostigao cijenu od 98,35 dolara, što predstavlja blagi rast od tri centa. Istovremeno, američka nafta WTI poskupjela je za 0,5 odsto i njome se trgovalo po cijeni od 91,30 dolara po barelu.

    Ipak, početak trgovanja obilježile su oscilacije. Cijena Brenta u jednom trenutku pala je za 64 centa, na 97,67 dolara, dok je tokom trgovanja nakratko zabilježen i pad veći od jednog dolara.

    Prema podacima koje je objavio Klix, pozivajući se na Reuters, cijena Brenta tokom protekle sedmice smanjena je za čak 16 odsto. Riječ je o najvećem sedmičnom pojeftinjenju od 2020. godine, a jedan od ključnih razloga bila su očekivanja da bi pregovori između Sjedinjenih Američkih Država i Irana mogli doprinijeti smanjenju rizika za snabdijevanje naftom kroz Hormuški moreuz.

    Uprkos značajnom padu, nafta Brent i dalje je približno 54 odsto skuplja nego u istom periodu prošle godine, pokazuju podaci Trading Economicsa.

    Na kretanje cijena utiče i odnos ponude i potražnje na svjetskom tržištu. Prema procjenama banke JPMorgan, globalni višak nafte povećan je sa 1,1 milion barela dnevno u septembru na 1,4 miliona barela u oktobru.

    Takav trend povezuje se sa oporavkom isporuka nafte sa Bliskog istoka, povećanjem proizvodnje u drugim dijelovima svijeta, ali i slabijom potražnjom.

  • Rekordna dobit banaka otvara pitanje: Ko zapravo finansira razvoj domaće privrede?

    Rekordna dobit banaka otvara pitanje: Ko zapravo finansira razvoj domaće privrede?

    Banke u Bosni i Hercegovini ostvaruju rekordnu dobit zahvaljujući poslovima sa javnim sektorom i visokim naknadama, dok domaća preduzeća i građani sve teže dolaze do povoljnog novca. Ekonomski analitičar Igor Gavran upozorava da je takav odnos finansijskog sektora i realne ekonomije postao ozbiljan problem, jer banke sve manje imaju razloga da kreditiraju privredu kada im zaduživanje entitetskih vlada donosi značajnu zaradu.

    Finansijski sektor BiH prošle godine ostvario je dobit od čak milijardu KM, na koju je plaćeno svega 10 odsto poreza na dobit. Istovremeno, privreda se suočava sa stagnacijom, rastom troškova poslovanja i sve skupljim finansiranjem.

    Gavran smatra da veliki dio bankarske zarade ne dolazi iz podrške razvoju domaće ekonomije, već iz visokih naknada koje plaćaju građani i privrednici.

    „Dobit je dobrim dijelom rezultat toga jer su naknade koje banke obračunavaju za svoje usluge apsurdno visoke, regulator ništa ne čini po pitanju njihovog ograničavanja, i jedan ogroman, neprirodno veliki dio ukupne dobiti banaka odnosi se na naknade“, upozorava Gavran.

    Prema njegovim riječima, posebno je problematično to što banke privrednim subjektima naplaćuju čak i pojedine osnovne usluge, poput polaganja gotovine i podizanja sopstvenog novca. Smatra da su troškovi takvih usluga neprihvatljivo visoki i da pokazuju nedostatak stvarne konkurencije na domaćem tržištu.

    Dodatni problem predstavlja činjenica da profitabilnost banaka sve manje prati rezultate domaće privrede. Dok industrijska proizvodnja bilježi pad, a brojna preduzeća posluju na granici rentabilnosti ili sa gubicima, bankarski sektor nastavlja da povećava zaradu.

    „Normalno je da banke budu profitabilne, ali je isto tako normalno da ta profitabilnost ima dodirnih tačaka sa privredom. Znači, ako je privreda u ekspanziji, ako raste i većina privrednih subjekata ima dobit, logično je da onda i banke imaju veću dobit, i obratno“, ističe Gavran.

    Jedan od razloga zbog kojih banke sve manje novca usmjeravaju prema privredi jeste mogućnost ostvarivanja značajne zarade kroz kupovinu državnih obveznica i drugih hartija od vrijednosti kojima se finansiraju budžetske potrebe.

    „S jedne strane logično je da banke, kao i svako drugi, biraju manje rizične, a profitabilnije aranžmane. Njihova je odgovornost što koriste priliku koja im se pruža i što zanemaruju privredu jer im uslovno rečeno ne treba kada imaju druge izvore zarade. Ipak, veća je odgovornost na vlastima i sistemu koji im omogućava visokoprofitabilno finansiranje putem obveznica, dok istovremeno toleriše kamate i naknade neusklađene sa tržištem“, objašnjava Gavran.

    O problemu sve većeg oslanjanja banaka na javni sektor, ali i posljedicama takve prakse po domaću ekonomiju, detaljnije govori Srpskainfo, prenoseći upozorenja ekonomskog analitičara Igora Gavrana.

    Upravo se u zaduživanju entitetskih vlada krije dio odgovora na pitanje zašto banke nemaju veći interes za finansiranje domaćih preduzeća. Kupovinom državnih obveznica finansijske institucije dobijaju relativno siguran plasman novca, dok kreditiranje privrede podrazumijeva procjenu poslovnih rizika i mogućnost da dužnik ne izmiri svoje obaveze.

    Gavran smatra da bi se situacija promijenila kada bi vlasti odgovornije upravljale javnim finansijama i smanjile potrebu za zaduživanjem.

    „Kada bi entitetske vlade počele odgovornije upravljati javnim finansijama, ne bi bilo tih nevjerovatno unosnih prilika na tržištu obveznica jer se entiteti ne bi toliko zaduživali. Tada bi banke morale da se okrenu privredi i razmisle o plasiranju novca u domaće poslovne projekte“, naveo je on.

    Posebno je ukazao i na zaostajanje domaćeg bankarskog sektora u ponudi savremenih usluga, ali i na visoke troškove koje snose privrednici.

    „Činjenica je da je način na koji banke kod nas posluju u dobroj mjeri, da ne kažem primitivan, ali prilično pojednostavljen. Mnogo je sofisticiranijih usluga, aranžmana i paketa kakvi se uveliko nude u svijetu, a kojih kod nas uopšte nema. Čak ni usluge poput Apple Paya i Google Paya još uvijek nisu uvele sve domaće banke, i to se sa ogromnim zakašnjenjem tek sada dešava. S druge strane, kada pogledamo troškove osnovnih usluga za privredu, to je sramotno“, rekao je Gavran.

    Kao jednu od mogućnosti za promjenu postojećeg odnosa prema bankarskom sektoru naveo je dodatno oporezivanje ekstraprofita. Podsjetio je da je Mađarska uvela porez na ekstraprofit banaka od 50 odsto, te da slične mjere postoje i u pojedinim drugim državama Evropske unije.

    Prema njegovoj ocjeni, takve mjere ne predstavljaju odstupanje od tržišnih principa, već način da se reaguje kada određeni sektor ostvaruje izuzetno visoke zarade, dok istovremeno izostaje odgovarajuća korist za privredu i građane.

    Dodatno spornim smatra i način na koji domaće banke obrazlažu rast kamatnih stopa pozivajući se na kretanja euribora i evropskog tržišta, iako značajan dio novca kojim raspolažu potiče upravo iz domaćih depozita.

    Gavran je ukazao da Centralna banka BiH objavljuje ponderisani prosječni trošak finansiranja banaka, koji bi mogao poslužiti kao domaća referentna stopa, ali njena primjena nije obavezujuća.

    Smatra da se promjene ne mogu očekivati isključivo na osnovu dobre volje banaka, već da su potrebne konkretne mjere regulatora i zakonodavaca.

    „Očekivati da se bilo šta promijeni pukom dobrom voljom banaka potpuno je iluzorno. To je isto kao kada bismo očekivali da nam trgovački lanci u BiH preko noći sami spuste cijene samo zato što su previsoke. Naravno da to neće uraditi sve dok ih neko zakonima i mjerama na to ne natjera, a slično je i sa bankama“, zaključio je Igor Gavran.

  • Građani BiH bankama duguju skoro 16 milijardi KM, dug za godinu porastao za 1,73 milijarde

    Građani BiH bankama duguju skoro 16 milijardi KM, dug za godinu porastao za 1,73 milijarde

    Građani Bosne i Hercegovine bankama duguju čak 15,68 milijardi KM, a zaduženost stanovništva nastavlja da raste, pokazuju najnoviji podaci Centralne banke BiH.

    U odnosu na isti period prošle godine, dug građana povećan je za 1,73 milijarde KM, odnosno 12,4 odsto. Samo tokom avgusta ove godine zabilježen je rast kreditnih obaveza stanovništva od 125,8 miliona KM.

    Najveći dio zaduživanja odnosi se na potrošačke kredite, koje građani koriste za različite potrebe, od kupovine namještaja i automobila do renoviranja stanova i pokrivanja svakodnevnih troškova.

    Podaci pokazuju da se kreditiranje sve više koristi ne samo za veće investicije, nego i za održavanje životnog standarda, što dodatno opterećuje kućne budžete.

    Posebno je zanimljiva struktura zaduženosti u Federaciji BiH. Prema podacima Agencije za bankarstvo FBiH, građani su na kraju juna dugovali bankama 11,39 milijardi KM, od čega se čak 6,73 milijarde KM odnosilo na nenamjenske potrošačke kredite.

    To znači da najveći dio kreditnih obaveza stanovništva nije vezan za kupovinu nekretnina, već za opštu potrošnju i druge potrebe domaćinstava.

    O razmjerama zaduživanja i sve većem oslanjanju stanovništva na bankarske kredite izvijestio je i ATV.

    Dodatni problem predstavljaju kamatne stope, koje povećavaju ukupnu cijenu pozajmljenog novca. Prema ranijim podacima Centralne banke BiH, prosječna kamatna stopa na novoodobrene kredite stanovništvu tokom prvih osam mjeseci 2025. godine iznosila je 5,4 odsto.

    Koliko to može opteretiti kućni budžet pokazuje primjer kredita od 10.000 KM na pet godina. Uz godišnju kamatu od 5,4 odsto, mjesečna rata iznosila bi približno 191 KM, dok bi ukupan iznos za vraćanje dostigao oko 11.431 KM, bez eventualnih dodatnih bankarskih naknada.

    Ipak, podaci pokazuju da građani BiH kao cjelina u bankama imaju više novca nego što iznosi njihov kreditni dug. Međutim, kontinuirani rast zaduženosti ukazuje na sve značajniju ulogu pozajmljenog novca u finansiranju domaćinstava.

    Gotovo 16 milijardi KM duga tako otvara pitanje koliko je kreditiranje postalo sastavni dio svakodnevnog života građana, ali i koliko će rastuće obaveze dugoročno opterećivati njihove prihode.

  • Naftna kriza steže svijet: Zalihe dizela na najnižem nivou u posljednjih 35 godina

    Naftna kriza steže svijet: Zalihe dizela na najnižem nivou u posljednjih 35 godina

    Svijet se suočava sa sve ozbiljnijim problemima u snabdijevanju energentima, a posebno zabrinjava stanje na tržištu dizela, čije su zalihe u pojedinim dijelovima svijeta pale na najniži sezonski nivo u posljednjih 35 godina.

    Istovremeno, Evropa ulazi u zimsku sezonu sa najmanje popunjenim skladištima prirodnog gasa od 2013. godine, dok poremećaji u pomorskom transportu i radu rafinerija dodatno otežavaju snabdijevanje.

    Iako se na tržištu sirove nafte pojavljuju procjene o mogućem višku ponude, to ne znači da će biti dovoljno gotovih naftnih derivata. Problem je posebno izražen kod dizela, čija dostupnost zavisi ne samo od količine sirove nafte već i od kapaciteta rafinerija i mogućnosti transporta.

    Izvršni direktor kompanije ADNOC Sultan al Džaber upozorio je da su globalne zalihe nafte od izbijanja sukoba na Bliskom istoku krajem februara smanjene za gotovo milijardu barela. Istovremeno, troškovi transporta i logistike porasli su sa oko pet na gotovo 30 odsto cijene barela.

    Prema energetskim izvještajima, proizvodnja dizela i gasnog ulja u drugom kvartalu bila je za oko 1,5 miliona barela dnevno manja nego godinu ranije, dok je u trećem kvartalu taj manjak dostigao 1,7 miliona barela.

    Kako pišu Nezavisne, na smanjenje ponude uticali su poremećaji u radu postrojenja na Bliskom istoku, slabija proizvodnja ruskih rafinerija i problemi u transportu. Pomorski izvoz dizela i gasnog ulja tokom prvih devet mjeseci bio je deset odsto manji nego u istom periodu prošle godine.

    Dodatne količine iz Sjedinjenih Američkih Država i drugih izvoznih zemalja nisu uspjele da nadoknade smanjene isporuke iz Rusije i sa Bliskog istoka, dok Kina nastoji da ograniči izvoz kako bi zaštitila potrebe domaćeg tržišta.

    Posebno je osjetljiva situacija u Evropi, koja značajan dio dizela obezbjeđuje uvozom. Zalihe u važnom trgovačkom i skladišnom području Amsterdam-Roterdam-Antverpen već su ispod petogodišnjeg prosjeka.

    Evropska komisija je krajem oktobra upozorila na ograničene isporuke dizela i avionskog goriva, iako u tom trenutku nije bilo fizičke nestašice na tržištu Evropske unije. Raspoložive količine sve je teže nabaviti, a troškovi nabavke rastu.

    Kakvo je stanje u Republici Srpskoj?

    Problemi na svjetskom tržištu već se odražavaju i na domaće tržište, ali za sada nema razloga za strah od nestašica, ocijenio je Đorđe Savić, predsjedavajući Grupacije za promet naftom i naftnim derivatima Privredne komore Republike Srpske.

    On je ukazao na to da veliki broj rafinerija ne radi, dok dodatne poteškoće predstavljaju transport i problemi u plovidbi kroz Ormuski moreuz.

    Određeno olakšanje moglo bi doći od Kine, koja je ponovo pokrenula izvoz dizela, kao i od Rusije, ali Savić smatra da je riječ o ograničenom poboljšanju.

    Prema njegovim riječima, najnepovoljniji scenario bio bi otvaranje novog kriznog žarišta ili dodatno širenje sukoba na Bliskom istoku, što bi moglo ugroziti ne samo cijene već i samu dostupnost dizela.

    Kada je riječ o Republici Srpskoj, Savić ističe da trenutno nema bojazni od nestašica, a sadašnje cijene goriva na domaćim pumpama ocjenjuje realnim u odnosu na veleprodajne cijene, koje su krajem sedmice u luci Ploče iznosile oko 2,98 KM po litru.

    Problemi i sa prirodnim gasom

    Pored dizela, sve veću zabrinutost u Evropi izazivaju i zalihe prirodnog gasa. Prema izvještaju Međunarodne agencije za energetiku od 3. novembra, skladišta u Evropskoj uniji ulaze u zimu sa najmanjim zalihama od 2013. godine.

    Nakon što su na kraju prethodne sezone grijanja bila popunjena svega 28 odsto, do 21. oktobra dostigla su 75 odsto kapaciteta, što je i dalje ispod uobičajenog nivoa za ovaj period godine.

    Problemi u plovidbi kroz Ormuski moreuz posebno su pogodili isporuke tečnog prirodnog gasa iz Katara i Ujedinjenih Arapskih Emirata. Njihovi utovari od marta do oktobra bili su za više od 60 milijardi kubnih metara manji nego u istom periodu prošle godine.

    Međunarodna agencija za energetiku procjenjuje da će globalna ponuda tečnog prirodnog gasa ove godine biti manja za tri odsto, odnosno gotovo 20 milijardi kubnih metara.

    Evropa je dio nedostajućih količina nadoknadila uvozom iz Sjeverne Amerike i Afrike, ali je time povećala zavisnost od globalnog tržišta i konkurenciju sa azijskim kupcima.

    Dodatni izazov predstavlja plan Evropske unije da od početka 2027. godine obustavi uvoz ruskog tečnog prirodnog gasa, zbog čega će Brisel morati da obezbijedi nove dobavljače.

    Procjene Međunarodne agencije za energetiku pokazuju da bi, u slučaju hladnije zime od prosjeka i nastavka problema sa isporukama kroz Ormuski moreuz, zalihe u evropskim skladištima do kraja marta 2027. godine mogle pasti ispod deset odsto kapaciteta.

    Dizel skuplji od dva evra u većem dijelu Evrope

    Razmjere problema pokazuju i cijene na evropskim benzinskim pumpama. Dizel je u većem dijelu Evrope premašio dva evra po litru, a prosječna cijena u Evropskoj uniji za godinu dana porasla je za 39,1 odsto.

    Cijenu višu od dva evra bilježi 17 od 27 članica EU. Najskuplji dizel je u Danskoj, gdje litar košta 2,53 evra, dok je najjeftiniji na Malti, sa cijenom od 1,21 evro.

    Republika Srpska je sa prosječnom cijenom od blizu dva evra ispod evropskog prosjeka, ali je ona približna cijeni u Sloveniji i viša nego u Poljskoj, Bugarskoj i Španiji.

  • Milionska zaduženja javnih preduzeća: Šume traže 55, a Elektroprivreda 50 miliona KM

    Milionska zaduženja javnih preduzeća: Šume traže 55, a Elektroprivreda 50 miliona KM

    Dok zvaničnici Republike Srpske već godinama najavljuju reforme, reorganizaciju i odgovornost u javnim preduzećima, finansijski pokazatelji ukazuju na nastavak problema i nova zaduženja koja se mjere desetinama miliona maraka.

    Među posljednjim primjerima su „Šume Republike Srpske“, koje će se kreditno zadužiti za 55 miliona KM, dok je „Elektroprivreda Republike Srpske“ pokrenula inicijativu za novo zaduženje od 50 miliona KM uz garanciju Republike Srpske.

    Prema podacima koje su objavile Nezavisne, „Šume Republike Srpske“ prošlu godinu završile su sa gubitkom od gotovo devet miliona KM, dok je „Elektroprivreda“ zabilježila minus od 27,8 miliona KM, što je njen najlošiji rezultat u prethodnim godinama.

    Problemi nisu ograničeni samo na ova dva preduzeća. „Željeznice Republike Srpske“ prošlu godinu završile su sa gubitkom od 32 miliona KM, dok su obaveze Olimpijskog centra „Jahorina“ iznosile čak 145 miliona KM. Vlada Republike Srpske je u maju preuzela obavezu izmirenja milionskih dugovanja ovog centra nastalih po osnovu dvije emisije obveznica.

    Uprkos takvim pokazateljima, najave o ozbiljnim promjenama u poslovanju javnih preduzeća traju godinama.

    Još u aprilu 2022. godine tadašnji premijer Radovan Višković najavio je uspostavljanje posebne jedinice za nadzor nad radom javnih preduzeća, o čemu je razgovarao i sa predstavnicima Evropske banke za obnovu i razvoj.

    U junu 2023. godine tadašnji predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik govorio je o ozbiljnom procesu rekonstrukcije javnih preduzeća, ističući da cilj nije prikrivanje problema, već njihovo rješavanje.

    Nakon toga, u oktobru 2024. godine, Višković je upozorio na loše stanje u „Šumama Republike Srpske“ i drugim preduzećima, najavljujući da će biti zatražena odgovornost.

    Dodik je u februaru 2025. godine ponovo najavio čistku u javnim preduzećima, poručujući da niko neće biti zaštićen. Slične poruke stigle su i od premijera Save Minića u decembru iste godine, kada je najavio reformu javnih preduzeća i tematsku sjednicu Vlade posvećenu stanju u „Elektroprivredi“ i „Željeznicama“.

    Profesor Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu Predrag Mlinarević smatra da je za dugoročnu održivost ovih preduzeća neophodno napraviti plan konsolidacije i reorganizacije.

    Prema njegovom mišljenju, potrebno je definisati profitne centre, optimizovati organizacionu strukturu i broj zaposlenih, dok bi plan razvoja trebalo da bude osnova za buduća zaduženja i investicije koje mogu donijeti dodatne prihode.

    Da problem nije samo finansijske prirode, već i načina upravljanja, ukazuje Srđan Traljić, menadžer za odnose sa javnošću u Transparency Internationalu BiH.

    On smatra da su dosadašnje najave o postavljanju stručnih rukovodilaca i kažnjavanju odgovornih ostale uglavnom bez konkretnih rezultata.

    Traljić upozorava da se javna preduzeća i dalje posmatraju kao politički plijen, te da se njihovi resursi koriste za stranačke interese i obezbjeđivanje političke podrške.

    Finansijski rezultati tako ponovo otvaraju pitanje kada će najavljene reforme biti sprovedene i da li će javna preduzeća konačno dobiti održiv model poslovanja umjesto da se problemi rješavaju novim kreditima.

  • Na prodaju udjeli u 53 preduzeća u Srpskoj: Među njima Prijedorčanka, Swisslion i vodovodi

    Na prodaju udjeli u 53 preduzeća u Srpskoj: Među njima Prijedorčanka, Swisslion i vodovodi

    Investiciono-razvojna banka Republike Srpske i Penzijski rezervni fond ponudili su na prodaju vlasničke udjele u 53 preduzeća u Republici Srpskoj, a ukupna vrijednost ponuđenih paketa akcija iznosi oko 7,41 milion KM.

    Među preduzećima koja su obuhvaćena prodajom nalaze se poznate kompanije poput Prijedorčanke, Swisslion Industrije alata Trebinje, Sana-linee iz Kostajnice, Romanijaputeva iz Sokoca, ali i više komunalnih preduzeća i vodovoda.

    Prodaja će biti organizovana putem Banjalučke berze, u periodu od 13. novembra do 3. decembra 2026. godine, odnosno do realizacije prodajnih naloga.

    Kako pišu Nezavisne, riječ je o ukupno 54 paketa akcija u 53 preduzeća, koje prodaju Fond za restituciju Republike Srpske i Penzijski rezervni fond. Ne prodaju se cijela preduzeća, već manjinski vlasnički udjeli koje ova dva fonda imaju u njima.

    Najveću pojedinačnu vrijednost ima paket od 14,44 odsto akcija Vodovoda Gradiška, za koji je traženo oko 707.580 KM. Slijedi deset odsto akcija kompanije IGM Drina iz Bijeljine, procijenjenih na približno 549.660 KM.

    Na prodaju je i 15 odsto akcija preduzeća Vodovod i kanalizacija Bijeljina, čija je vrijednost oko 405.388 KM, kao i 5,76 odsto akcija banjalučke Veleprehrane, za koje se traži približno 404.718 KM.

    Među ponuđenim udjelima u industrijskim kompanijama izdvaja se 9,89 odsto akcija Swisslion Industrije alata Trebinje, čija je ukupna vrijednost oko 188.786 KM, te 10,16 odsto akcija tekstilne kompanije Sana-linea iz Kostajnice, procijenjenih na 134.360 KM.

    Fond za restituciju ponudio je i približno pet odsto akcija Romanijaputeva iz Sokoca, vrijednih oko 318.257 KM, kao i gotovo pet odsto akcija preduzeća Zrak-optoelektronika iz Teslića, za približno 10.750 KM.

    U ponudi se nalazi i 0,0073 odsto akcija Rafinerije nafte Brod, odnosno 19.186 akcija, čija je ukupna vrijednost oko 2.245 KM.

    Posebno je zanimljiv slučaj Prijedorčanke, u kojoj oba fonda prodaju svoje vlasničke udjele kroz odvojene pakete. Penzijski rezervni fond nudi 7,07 odsto akcija za oko 480.338 KM, dok Fond za restituciju prodaje dodatnih 3,537 odsto za 228.732 KM.

    Tako je ukupno ponuđeno oko 10,61 odsto akcija ovog preduzeća, čija je zbirna vrijednost približno 709.070 KM.

    Svi ponuđeni paketi prodaju se metodom „sve ili ništa“, što znači da zainteresovani kupci moraju preuzeti cjelokupan ponuđeni paket, a ne samo njegov dio. Plaćanje će se vršiti u konvertibilnim markama, u skladu sa pravilima Banjalučke berze.