VRBAS Media

Kategorija: Ekonomija

  • Pad tehnoloških dionica u SAD, investitori strahuju od ograničenja gradnje data centara

    Pad tehnoloških dionica u SAD, investitori strahuju od ograničenja gradnje data centara

    Dionice tehnoloških kompanija na američkom tržištu zabilježile su snažan pad nakon izborne pobjede demokrata, a investitori strahuju da bi nova politička većina mogla usporiti ili ograničiti izgradnju data centara neophodnih za razvoj vještačke inteligencije.

    Indeks Nasdaq Composite tokom trgovanja u četvrtak pao je i do 5,5 odsto, čime je ušao u zonu korekcije, odnosno spustio se više od 10 odsto u odnosu na rekordnu vrijednost zabilježenu 6. oktobra. Prema podacima koje prenose američki mediji, riječ je o mogućem najtežem dnevnom gubitku ovog indeksa u posljednjih pet mjeseci.

    Kako prenosi Klix, pozivajući se na Bloomberg i druge finansijske izvore, Nasdaq 100 izgubio je oko pet odsto vrijednosti, odnosno približno 1.900 milijardi dolara tržišne kapitalizacije. Fond koji prati američke proizvođače čipova zabilježio je pad od 10 odsto, dok su svi sektori indeksa S&P 500 trgovanje završili u minusu.

    Među kompanijama koje su pretrpjele značajne gubitke našle su se Nvidia, čije su akcije u jednom trenutku bile niže osam odsto, Broadcom sa padom od devet odsto, te Tesla i SpaceX, čije su vrijednosti oslabile po 10 odsto.

    Investitori strahuju da bi izborni uspjeh demokrata mogao dovesti do strožih pravila za razvoj infrastrukture vještačke inteligencije, posebno kada je riječ o izgradnji velikih data centara koji zahtijevaju ogromne količine električne energije i vode.

    Analitičari upozoravaju da tržište već počinje da uračunava mogućnost usporavanja investicija u ovu oblast. Neil Wilson, strateg kompanije Saxo Markets, ocijenio je da je među investitorima prisutan strah od potpunog preokreta dosadašnjeg trenda rasta.

    Jakub Rochlitz, analitičar kompanije eToro, naveo je da investitori ponovo procjenjuju očekivanja o rastu sektora vještačke inteligencije zbog protivljenja demokrata ubrzanoj izgradnji data centara.

    Posebno značajna za ovu industriju je savezna država Teksas, u kojoj je demokratkinja Gina Hinojosa pobijedila republikanskog guvernera Grega Abota i najavila zalaganje za zaustavljanje izgradnje novih data centara.

    Prema procjenama Wells Farga, u Teksasu se nalazi čak 27 odsto planiranih kapaciteta data centara u Sjedinjenim Američkim Državama. Ipak, republikanci i dalje imaju većinu u zakonodavnom tijelu te države, što ograničava mogućnosti nove guvernerke da samostalno promijeni postojeću politiku.

    Tehnološke kompanije posljednjih godina bilježile su snažan rast zahvaljujući velikim ulaganjima u vještačku inteligenciju, proizvodnju čipova i prateću infrastrukturu. Eventualno usporavanje izgradnje data centara moglo bi se odraziti na cijeli lanac industrije, od proizvođača opreme do kompanija koje razvijaju AI tehnologije.

  • Cijene nafte i dalje u padu

    Cijene nafte i dalje u padu

     Cijena nafte na svjetskom tržištu nastavile su danas da padaju, i na najnižem iznosu su u protekla dva mjeseca, piše britanski dnevnik “Fajnenšel tajms”.

    U Londonu je cijena sirove nafte “brent” iz Sjevernog mora manja za 0,4 odsto i sada je 94,23 dolara po barelu.

    Cijena nafte “brent” je od kraja prošle sedmice pala za više od 19 odsto usljed izvještaja o napretku mirovnih pregovora između Vašingtona i Teherana.

    U NJujorku je cijena svijetle sirove nafte pala za 1,1 odsto i iznosi 87,15 dolara po barelu.

    Britanski list navodi da su cijene nafte u padu pošto se pobjedom Demokratske stranke na izborima u Americi vrši dodatni pritisak na predsjednika Donalda Trampa da okonča sukob sa Iranom.

  • UIO: Sarajevski “GRAS” najveći dužnik PDV-a

    UIO: Sarajevski “GRAS” najveći dužnik PDV-a

    Najveći dužnik poreza na dodatnu vrijednost /PDV/ u BiH, zaključno sa oktobrom, je sarajevsko komunalno preduzeće “GRAS”, sa dugom od preko 30 miliona KM.

    Prema podacima Uprave za indirektno oporezivanje /UIO/ BiH, na drugom mjestu je rudnik “Kreka” iz Tuzle sa dugom od 22,9 miliona KM, a na trećem Sarajevska pivara koja je dužna 16,4 miliona KM.

    “Bosmal” iz Sarajeva dužan je 15,3 miliona KM, Radiotelevizija BiH oko osam miliona KM, a preduzeće “Monter end Ko” iz Bijeljine 7,6 miliona KM.

    “Hisar Trejd” iz Brčkog dužan je oko sedam miliona KM za PDV, “Ekstrablat” iz Gradačca 5,8 miliona KM, a “Pro Kar” iz Kotor Varoša oko pet miliona KM.

  • Važan korak za NIS: MOL dobio novu američku licencu, čeka se konačno odobrenje

    Važan korak za NIS: MOL dobio novu američku licencu, čeka se konačno odobrenje

    Američka Kancelarija za kontrolu strane imovine (OFAC) izdala je mađarskoj kompaniji MOL i njenoj povezanoj firmi MOL „Serbia Investment Kft.“ dodatnu licencu u vezi sa potencijalnim preuzimanjem vlasničkog udjela u Naftnoj industriji Srbije (NIS).

    Licenca važi do 28. februara, a kako je saopšteno iz MOL grupe, njome se odobravaju određene transakcije neophodne za prenos hartija od vrijednosti koje je izdala Rusija na kompaniju MOL „Serbia Investment Kft.“, kao i prateće aktivnosti.

    Kako prenosi RTRS, dozvola obuhvata i pribavljanje određenih neophodnih odobrenja ruskih državnih organa.

    Međutim, izdavanje ove licence ne znači da je Vašington dao konačno odobrenje za transakciju kojom bi rusko vlasništvo i kontrola nad NIS-om bili preneseni na mađarsku kompaniju.

    Iz MOL-a je navedeno da će za konačno sprovođenje takve transakcije biti potrebno posebno odobrenje OFAC-a.

    Time je napravljen korak u procesu potencijalnog preuzimanja ruskog vlasničkog udjela u NIS-u, ali konačna realizacija posla i dalje zavisi od dodatnih odluka američkih nadležnih institucija.

  • Ostojić najavio povećanje boračkih primanja u 2027. godini, evo koliko bi moglo iznositi

    Ostojić najavio povećanje boračkih primanja u 2027. godini, evo koliko bi moglo iznositi

    Primanja svih boračkih kategorija u Republici Srpskoj trebalo bi da budu povećana tokom 2027. godine, i to do 10 odsto, najavio je ministar rada i boračko-invalidske zaštite Srpske Radan Ostojić.

    Ostojić je istakao da bi povećanje trebalo da obuhvati sve boračke kategorije i sva prava koja ostvaruju, a govorio je i o sredstvima koja će za te namjene biti potrebno izdvojiti.

    „Sada koristimo zakonska rješenja predviđena izmjenama i dopunama Zakona o pravima boraca. Naime, sada zakon diktira povećanje boračkog dodatka. Podsjetio bih da je osnovica početkom ove godine sa tri povećana na četiri KM, pa tokom godine na pet KM“, rekao je Ostojić za RTRS.

    Prema njegovim riječima, pravo na borački dodatak u Republici Srpskoj trenutno ostvaruje oko 176.000 boraca.

    Za isplatu ovog dodatka, uz sadašnju osnovicu od pet KM, potrebno je oko 360 miliona KM, dok će za narednu godinu biti neophodno izdvojiti gotovo 400 miliona KM.

    Kako prenosi Srpskainfo, i ministarka finansija Republike Srpske Zora Vidović najavila je da će borački dodatak u narednom periodu biti povećavan u skladu sa ekonomskim pokazateljima.

    Ona je pojasnila da će se iznos dodatka automatski usklađivati sa kretanjem prosječne plate.

    Novi Zakon o pravima boraca u Republici Srpskoj, koji je stupio na snagu u julu ove godine, predvidio je automatsko usklađivanje primanja sa rastom prosječne neto plate u Srpskoj iz prethodne godine.

    Za obračun boračkog dodatka zakonom je utvrđen fiksni procenat od 0,327 od prosječne neto plate, što znači da njegovo povećanje više neće zavisiti od posebne odluke Vlade Republike Srpske.

    Podsjećamo, od 1. jula ove godine osnovica za obračun mjesečnog boračkog dodatka povećana je sa četiri na pet KM.

  • Republika Srpska planira veća izdvajanja za boračke kategorije u narednoj godini

    Republika Srpska planira veća izdvajanja za boračke kategorije u narednoj godini

    Boračke kategorije u Republici Srpskoj mogle bi ostvariti povećanje primanja do 10 odsto i u narednoj godini, a za isplatu boračkog dodatka u 2027. godini biće potrebno obezbijediti oko 400 miliona KM, izjavio je ministar rada i boračko-invalidske zaštite Republike Srpske Radan Ostojić.

    Ostojić je istakao da su značajna pitanja položaja boraca riješena tokom maja, usvajanjem izmjena i dopuna Zakona o pravima boraca, ratnih vojnih invalida i porodica poginulih boraca, dok se trenutno prati primjena zakonskih rješenja i nastoje otkloniti eventualni problemi na terenu.

    „Dosta toga smo riješili u maju kroz izmjene i dopune Zakona o pravima boraca. Sada pratimo stanje na terenu i rješavamo eventualne probleme. Bliži se kraj mandata i moramo raditi i realizovati sve što smo planirali“, rekao je Ostojić za RTRS.

    On je naveo da se u narednom periodu očekuje rast budžetskih sredstava potrebnih za ostvarivanje svih prava boračkih kategorija, uz nastavak politike povećanja njihovih primanja.

    „Možemo zaključiti da ćemo imati rast budžeta kako bismo servisirali sva prava. I u narednom periodu smo opredijeljeni da rastu primanja boračkim kategorijama u visini do 10 odsto. Sve prema zakonskim rješenjima“, poručio je Ostojić.

    Govoreći o zapošljavanju djece poginulih boraca, ministar je rekao da je posao do sada pronašlo više od 50 odsto pripadnika ove kategorije, te najavio da će se aktivnosti na rješavanju njihovog radnog statusa nastaviti i tokom naredne godine.

    Ostojić se osvrnuo i na ostvarivanje prava boraca Republike Srpske Krajine na borački dodatak. Kako je naveo, ova kategorija je obuhvaćena rješenjima koja se odnose na borački dodatak, ali je potrebno definisati učešće u ratu i izvršiti odgovarajuću kategorizaciju.

    „Morali smo definisati učešće u ratu, pa kategorizaciju. Treba vremena da se to riješi, a očekujem da će biti brzo“, rekao je Ostojić.

    Ministar je komentarisao i razgovore socijalnih partnera o iznosu najniže plate, ocijenivši ohrabrujućim to što socijalni dijalog traje i što se razgovara o mogućim rješenjima.

    Izrazio je optimizam da bi dogovor o minimalnoj plati mogao biti postignut, prenosi BL Portal.

  • Elektroprivreda BiH planira poskupljenje industrijske struje za 29 odsto u 2027. godini

    Elektroprivreda BiH planira poskupljenje industrijske struje za 29 odsto u 2027. godini

    Elektroprivreda Bosne i Hercegovine (EP BiH) planira povećati cijenu električne energije za industrijske potrošače za 29 odsto u 2027. godini, a kompanijama su već dostavljeni novi ugovori koje treba da potpišu u roku od 15 dana.

    Prema informacijama koje je objavio Klix, ponuđeni ugovori izazvali su nezadovoljstvo među poslodavcima, koji smatraju da bi novo poskupljenje značajno povećalo njihove poslovne troškove.

    Privredna komora Federacije BiH i Udruženje poslodavaca FBiH zbog toga namjeravaju pokrenuti pregovore sa Vladom Federacije BiH, koja je većinski vlasnik Elektroprivrede BiH, kako bi pokušali pronaći prihvatljivije rješenje.

    Industrijska struja odnosi se na električnu energiju koju elektroprivredna preduzeća prodaju privrednim subjektima. Za razliku od domaćinstava, čije cijene u okviru javnog snabdijevanja odobrava Regulatorna komisija za energiju u FBiH (FERK), kompanije električnu energiju nabavljaju na tržištu i cijenu utvrđuju ugovorom sa snabdjevačem.

    Krug privrednih subjekata koji se snabdijevaju po tržišnim uslovima proširen je tokom 2025. godine izmjenama Zakona o električnoj energiji FBiH. Pravo na javnu uslugu izgubile su kompanije koje imaju više od 50 zaposlenih, godišnji prihod veći od osam miliona KM ili godišnju potrošnju veću od 50.000 kilovat-sati.

    Iako građani ne plaćaju direktno industrijsku struju, njeno poskupljenje može se odraziti na cijene proizvoda i usluga. Preduzeća povećane troškove energije najčešće nastoje nadoknaditi kroz cijene svojih proizvoda, dok bi dodatni finansijski pritisak mogao posebno pogoditi izvoznike i umanjiti njihovu konkurentnost.

    Cijene električne energije za privredu u Federaciji BiH rastu od početka energetske krize. Krajem 2021. godine Elektroprivreda BiH pojedinim industrijskim kupcima ponudila je povećanje cijena i do 350 odsto, nakon čega su uslijedile zakonske izmjene i ograničavanje poskupljenja.

    Vlada FBiH ograničila je rast cijena za 2022, 2023. i 2024. godinu na najviše 20 odsto godišnje. Za 2025. godinu Elektroprivreda BiH ograničila je povećanje za dugogodišnje kupce na tržišnom snabdijevanju na maksimalno 10 odsto u odnosu na prethodnu godinu.

    Prema podacima Agencije za statistiku BiH, srednje veliki poslovni potrošači u prvoj polovini 2026. godine plaćali su električnu energiju 7,7 odsto skuplje nego u istom periodu prethodne godine. Prosječna cijena za ovu kategoriju, koja obuhvata kompanije sa godišnjom potrošnjom između 500 i 2.000 megavat-sati, iznosila je 23,19 KM za 100 kilovat-sati, bez uračunatog PDV-a.

  • Koje države Evropske unije imaju najveći javni dug?

    Koje države Evropske unije imaju najveći javni dug?

    Grčka, Italija i Francuska nalaze se na vrhu liste najzaduženijih država Evropske unije, dok je u pet članica javni dug premašio vrijednost njihovog godišnjeg bruto domaćeg proizvoda (BDP).

    Prema najnovijim podacima Eurostata za drugi kvartal 2026. godine, prosječan javni dug zemalja EU iznosio je 82,9 odsto BDP-a, a velike razlike među članicama pokazuju koliko se razlikuju njihovi fiskalni položaji, navode Nezavisne.

    Najveći odnos javnog duga i BDP-a zabilježen je u Grčkoj, gdje je dostigao 140,8 odsto. Odmah iza nje nalazi se Italija sa 139,9 odsto, dok je na trećem mjestu Francuska sa 119,1 odsto.

    Belgija zauzima četvrtu poziciju sa dugom od 110,2 odsto BDP-a, a među pet najzaduženijih članica nalazi se i Španija, čiji javni dug iznosi 101,4 odsto vrijednosti godišnje ekonomije.

    Iznad prosjeka Evropske unije nalaze se i Portugal, sa javnim dugom od 92,5 odsto BDP-a, Finska sa 90,2 odsto i Austrija sa 83,6 odsto.

    Mađarska bilježi zaduženost od 75,6 odsto BDP-a, dok je Slovenija na 64,7 odsto. Poljska ima javni dug od 64,5 odsto, a Njemačka 63,4 odsto.

    Među državama sa nižim nivoom zaduženosti nalaze se Slovačka, sa 60,6 odsto BDP-a, i Rumunija sa 59,4 odsto.

    Na suprotnom kraju liste nalazi se Estonija, sa javnim dugom od svega 26,1 odsto BDP-a. Danska i Luksemburg takođe spadaju među najmanje zadužene članice, sa udjelom duga manjim od 30 odsto.

    Zašto Grčka prednjači po zaduženosti?

    Visok javni dug Grčke posljedica je dugogodišnjih budžetskih deficita, strukturnih ekonomskih problema i dužničke krize koja je izbila 2009. godine.

    Nakon izbijanja krize, Grčka je dobila međunarodne pakete finansijske pomoći, ali uz obavezu sprovođenja mjera štednje i ekonomskih reformi. Dugotrajna recesija dodatno je pogoršala stanje, jer je pad BDP-a povećao odnos javnog duga prema veličini ekonomije.

    Iako je i dalje najzaduženija članica EU, Grčka posljednjih godina bilježi smanjenje tereta duga. Prema podacima Eurostata, odnos javnog duga i BDP-a u ovoj zemlji manji je za 11,2 procentna poena u poređenju sa istim periodom prethodne godine.

    Šta utiče na rast javnog duga u Evropi?

    Visoka zaduženost evropskih država rezultat je višedecenijskog nagomilavanja budžetskih obaveza, izdvajanja za socijalnu zaštitu i penzione sisteme, ali i državnih intervencija tokom velikih ekonomskih kriza.

    Značajan uticaj imale su svjetska finansijska kriza iz 2008. godine i pandemija kovida-19, kada su vlade izdvajale velika sredstva za pomoć privredi, zdravstvenim sistemima i stanovništvu.

    Dodatno opterećenje predstavljaju rast kamatnih stopa, povećana izdvajanja za odbranu i ulaganja u infrastrukturu.

    Fiskalna pravila Evropske unije predviđaju da javni dug ne bi trebalo da prelazi 60 odsto BDP-a, dok je referentna granica godišnjeg budžetskog deficita tri odsto BDP-a. Ipak, veliki broj članica premašuje ove vrijednosti, zbog čega se suočava sa pojačanim fiskalnim nadzorom i obavezom postepenog smanjenja duga i deficita.

    Visok javni dug u odnosu na BDP ne z

  • HE na Drini povećale minus na 3,18 miliona KM, prihodi ne mogu pratiti rast rashoda

    HE na Drini povećale minus na 3,18 miliona KM, prihodi ne mogu pratiti rast rashoda

    Gubitak preduzeća „Hidroelektrane na Drini“ nastavio je da raste, pa je sa prošlogodišnjih 2,5 miliona KM dostigao 3,18 miliona maraka na kraju trećeg kvartala ove godine. Uprkos sve lošijim finansijskim rezultatima, ovo javno preduzeće nastavilo je da izdvaja značajna sredstva za reklamiranje i medijsku promociju.

    Prema finansijskom izvještaju, koji obuhvata i preduzeća HE „Bistrica“ i hotel „Komsar“ iz Rudog, ukupni prihodi iznosili su 29,1 milion KM, dok su rashodi dostigli 32,3 miliona maraka.

    U odnosu na isti period prošle godine, prihodi su povećani sa oko 27 miliona KM, ali su rashodi porasli još više, sa 29,5 miliona KM, što je dovelo do povećanja ukupnog gubitka za gotovo 700.000 KM.

    Kako prenosi RTV BN, pozivajući se na podatke iz finansijskih izvještaja, samo preduzeće „Hidroelektrane na Drini“ povećalo je gubitak za 618.989 KM, što ukazuje da je najveći dio negativnog rezultata ostvaren u njegovom poslovanju.

    U posmatranom periodu smanjen je i broj zaposlenih, sa 437 radnika koliko ih je bilo prošle godine na 428.

    Posebnu pažnju privlače izdvajanja za reklamiranje i propagandu. Za te namjene preduzeće je izdvojilo gotovo milion maraka, iako posluje u uslovima monopolskog položaja na tržištu.

    Za razliku od „Hidroelektrana na Drini“, Hidroelektrane na Vrbasu ostvarile su pozitivan finansijski rezultat. Njihova dobit na kraju trećeg kvartala iznosila je 4,93 miliona KM, u odnosu na 4,8 miliona maraka u istom periodu prošle godine.

    Prihodi ovog preduzeća povećani su sa 17,8 na 18,1 milion KM, dok su rashodi porasli sa 12,9 na 13,2 miliona maraka.

    U međuvremenu, Hidroelektrane na Trebišnjici nisu dostavile finansijski izvještaj za treći kvartal, iako su tu obavezu imale do kraja oktobra. Prema njihovom polugodišnjem izvještaju, dobit je povećana sa prošlogodišnjih 1,3 miliona na 5,5 miliona KM.

  • BiH korak bliže SEPA području: Šta će građanima donijeti jeftiniji transferi novca?

    BiH korak bliže SEPA području: Šta će građanima donijeti jeftiniji transferi novca?

    Bosna i Hercegovina napravila je važan korak ka pristupanju jedinstvenom evropskom platnom području SEPA, nakon što je Evropsko platno vijeće (EPC) potvrdilo da je ispunjen dio ključnih uslova, ali je istovremeno zatražilo dodatna pojašnjenja i dopunu dokumentacije.

    Ovakav razvoj događaja znači da aplikacija BiH nije odbijena, već da se proces nastavlja kroz dodatne konsultacije i tehničko usaglašavanje sa evropskim institucijama.

    Iz Evropskog platnog vijeća pohvalili su dosadašnji rad na pripremi aplikacije, uz dostavljanje konkretnih smjernica o dokumentaciji i pitanjima koja je potrebno dodatno razjasniti.

    Centralna banka BiH ima ključnu ulogu u koordinaciji ovog procesa, odnosno u povezivanju domaćih institucija i komunikaciji sa EPC-om.

    Kako pišu Nezavisne, Centralna banka BiH zvaničnu aplikaciju za pristupanje SEPA području podnijela je 6. avgusta 2026. godine, nakon što su potrebni zakoni usvojeni na nivou oba entiteta. Pripreme su počele još 2024. godine, dok je nacrt aplikacije evropskim institucijama dostavljen u decembru 2025.

    Značaj pristupanja posebno je izražen zbog ekonomskih i demografskih veza BiH sa evropskim tržištem. Više od 80 odsto spoljnTrgovinske razmjene zemlje odvija se sa državama koje pripadaju SEPA području, a u tim zemljama živi i najveći dio bh. dijaspore.

    Ekonomista Igor Gavran ocjenjuje da je pozitivno što aplikacija nije odbijena i što je potvrđeno ispunjavanje dijela kriterijuma, ali upozorava da još nije moguće procijeniti koliko bi mogle trajati naredne faze.

    Prema njegovim riječima, dodatni zahtjevi mogli bi se odnositi na relativno jednostavna pojašnjenja, ali postoji mogućnost da će biti potrebno i ozbiljnije usklađivanje propisa, što bi moglo značajno produžiti proces.

    Ulazak u SEPA područje građanima i privredi trebalo bi da donese niže troškove međunarodnih transakcija u evrima, brži prenos novca i jednostavnije poslovanje sa evropskim zemljama.

    Gavran ističe da bi troškovi transakcija mogli biti značajno smanjeni, dok bi novac u pojedinim slučajevima mogao stizati gotovo trenutno. Pristupanje bi, prema njegovoj ocjeni, moglo omogućiti i korištenje određenih međunarodnih servisa za prenos novca koji trenutno nisu dostupni na tržištu BiH.

    Ipak, upozorava da bi korist za građane mogla biti ograničena ukoliko se istovremeno ne riješi pitanje visokih bankarskih naknada u BiH.

    On smatra da bi regulatori trebalo da obezbijede da banke svoje naknade usklade sa stvarnim troškovima pružanja usluga, jer bi tek takav pristup omogućio da građani i privreda u potpunosti osjete prednosti pristupanja evropskom platnom području.

    SEPA predstavlja jedinstveno evropsko platno područje koje obuhvata više od 40 zemalja, a u kojem se prekogranična plaćanja u evrima obavljaju pod uslovima koji važe i za domaće transakcije.