Svijet se suočava sa sve ozbiljnijim problemima u snabdijevanju energentima, a posebno zabrinjava stanje na tržištu dizela, čije su zalihe u pojedinim dijelovima svijeta pale na najniži sezonski nivo u posljednjih 35 godina.
Istovremeno, Evropa ulazi u zimsku sezonu sa najmanje popunjenim skladištima prirodnog gasa od 2013. godine, dok poremećaji u pomorskom transportu i radu rafinerija dodatno otežavaju snabdijevanje.
Iako se na tržištu sirove nafte pojavljuju procjene o mogućem višku ponude, to ne znači da će biti dovoljno gotovih naftnih derivata. Problem je posebno izražen kod dizela, čija dostupnost zavisi ne samo od količine sirove nafte već i od kapaciteta rafinerija i mogućnosti transporta.
Izvršni direktor kompanije ADNOC Sultan al Džaber upozorio je da su globalne zalihe nafte od izbijanja sukoba na Bliskom istoku krajem februara smanjene za gotovo milijardu barela. Istovremeno, troškovi transporta i logistike porasli su sa oko pet na gotovo 30 odsto cijene barela.
Prema energetskim izvještajima, proizvodnja dizela i gasnog ulja u drugom kvartalu bila je za oko 1,5 miliona barela dnevno manja nego godinu ranije, dok je u trećem kvartalu taj manjak dostigao 1,7 miliona barela.
Kako pišu Nezavisne, na smanjenje ponude uticali su poremećaji u radu postrojenja na Bliskom istoku, slabija proizvodnja ruskih rafinerija i problemi u transportu. Pomorski izvoz dizela i gasnog ulja tokom prvih devet mjeseci bio je deset odsto manji nego u istom periodu prošle godine.
Dodatne količine iz Sjedinjenih Američkih Država i drugih izvoznih zemalja nisu uspjele da nadoknade smanjene isporuke iz Rusije i sa Bliskog istoka, dok Kina nastoji da ograniči izvoz kako bi zaštitila potrebe domaćeg tržišta.
Posebno je osjetljiva situacija u Evropi, koja značajan dio dizela obezbjeđuje uvozom. Zalihe u važnom trgovačkom i skladišnom području Amsterdam-Roterdam-Antverpen već su ispod petogodišnjeg prosjeka.
Evropska komisija je krajem oktobra upozorila na ograničene isporuke dizela i avionskog goriva, iako u tom trenutku nije bilo fizičke nestašice na tržištu Evropske unije. Raspoložive količine sve je teže nabaviti, a troškovi nabavke rastu.
Kakvo je stanje u Republici Srpskoj?
Problemi na svjetskom tržištu već se odražavaju i na domaće tržište, ali za sada nema razloga za strah od nestašica, ocijenio je Đorđe Savić, predsjedavajući Grupacije za promet naftom i naftnim derivatima Privredne komore Republike Srpske.
On je ukazao na to da veliki broj rafinerija ne radi, dok dodatne poteškoće predstavljaju transport i problemi u plovidbi kroz Ormuski moreuz.
Određeno olakšanje moglo bi doći od Kine, koja je ponovo pokrenula izvoz dizela, kao i od Rusije, ali Savić smatra da je riječ o ograničenom poboljšanju.
Prema njegovim riječima, najnepovoljniji scenario bio bi otvaranje novog kriznog žarišta ili dodatno širenje sukoba na Bliskom istoku, što bi moglo ugroziti ne samo cijene već i samu dostupnost dizela.
Kada je riječ o Republici Srpskoj, Savić ističe da trenutno nema bojazni od nestašica, a sadašnje cijene goriva na domaćim pumpama ocjenjuje realnim u odnosu na veleprodajne cijene, koje su krajem sedmice u luci Ploče iznosile oko 2,98 KM po litru.
Problemi i sa prirodnim gasom
Pored dizela, sve veću zabrinutost u Evropi izazivaju i zalihe prirodnog gasa. Prema izvještaju Međunarodne agencije za energetiku od 3. novembra, skladišta u Evropskoj uniji ulaze u zimu sa najmanjim zalihama od 2013. godine.
Nakon što su na kraju prethodne sezone grijanja bila popunjena svega 28 odsto, do 21. oktobra dostigla su 75 odsto kapaciteta, što je i dalje ispod uobičajenog nivoa za ovaj period godine.
Problemi u plovidbi kroz Ormuski moreuz posebno su pogodili isporuke tečnog prirodnog gasa iz Katara i Ujedinjenih Arapskih Emirata. Njihovi utovari od marta do oktobra bili su za više od 60 milijardi kubnih metara manji nego u istom periodu prošle godine.
Međunarodna agencija za energetiku procjenjuje da će globalna ponuda tečnog prirodnog gasa ove godine biti manja za tri odsto, odnosno gotovo 20 milijardi kubnih metara.
Evropa je dio nedostajućih količina nadoknadila uvozom iz Sjeverne Amerike i Afrike, ali je time povećala zavisnost od globalnog tržišta i konkurenciju sa azijskim kupcima.
Dodatni izazov predstavlja plan Evropske unije da od početka 2027. godine obustavi uvoz ruskog tečnog prirodnog gasa, zbog čega će Brisel morati da obezbijedi nove dobavljače.
Procjene Međunarodne agencije za energetiku pokazuju da bi, u slučaju hladnije zime od prosjeka i nastavka problema sa isporukama kroz Ormuski moreuz, zalihe u evropskim skladištima do kraja marta 2027. godine mogle pasti ispod deset odsto kapaciteta.
Dizel skuplji od dva evra u većem dijelu Evrope
Razmjere problema pokazuju i cijene na evropskim benzinskim pumpama. Dizel je u većem dijelu Evrope premašio dva evra po litru, a prosječna cijena u Evropskoj uniji za godinu dana porasla je za 39,1 odsto.
Cijenu višu od dva evra bilježi 17 od 27 članica EU. Najskuplji dizel je u Danskoj, gdje litar košta 2,53 evra, dok je najjeftiniji na Malti, sa cijenom od 1,21 evro.
Republika Srpska je sa prosječnom cijenom od blizu dva evra ispod evropskog prosjeka, ali je ona približna cijeni u Sloveniji i viša nego u Poljskoj, Bugarskoj i Španiji.
Komentariši