Kategorija: Svijet

Dogovor koji Sjedinjene Američke Države naprave sa Iranom mora biti dobar i pogodan, izjavio je sinoć američki predsjednik Donald Tramp, ističući da pregovori o sporazumu još nisu privedeni kraju.

– Ako napravim dogovor sa Iranom, to će biti dobar i pogodan dogovor, ne kao onaj koji napravio (bivši predsjednik SAD Barak) Obama, koji je Iranu dao ogromne količine gotovine i čist put ka nuklearnom naoružanju – napisao je Tramp na svom nalogu na mreži Truth Social.

Prema njegovim riječima, sporazum o kojim SAD i Iran sada pregovaraju je suprotan od toga.

– Niko ga nije vidio niti zna šta ima u njemu. Јoš nisu dovršeni pregovori. Tako da nemojte slušati gubitnike koji kritikuju nešto što nisu vidjeli. Za razliku od onih koji nisu riješili ovaj problem prije mnogo godina, ja ne pravim loše dogovore – napisao je Tramp.

Američki predsjednik ranije juče je ocijenio da se pregovori sa Iranom o nuklearnom programu odvijaju “uredno i konstruktivno” i poručio da neće biti žurbe u postizanju dogovora, dodajući da je vrijeme na strani Vašingtona.

– Pregovori se odvijaju na uredan i konstruktivan način i naložio sam svojim predstavnicima da ne žure, jer je vrijeme na našoj strani – naveo je Tramp.

Pozivajući se na visokog zvaničnika Trampove administracije, En-Bi-Si je u nedjelju prenio da sporazum SAD i Irana neće biti postignut do kraja dana.

Američki državni sekretar Marko Rubio izjavio je danas, 25. maja, da će SAD ili imati dobar sporazum sa Iranom, ili će se nositi sa tom zemljom “na drugi način”.

Evropske zemlje oštro su osudile najnoviju upotrebu ruske hipersonične balističke rakete “Orešnik” tokom velikog napada na Ukrajinu, upozoravajući da Moskva nastavlja sa “opasnom i neodgovornom eskalacijom” rata.

Reakcije su uslijedile nakon jednog od najintenzivnijih ruskih udara posljednjih mjeseci, u kojem su korišćene desetine raketa i stotine dronova.

Prema ukrajinskim vlastima, Rusija je tokom noći lansirala oko 90 raketa i više od 600 dronova na različite ciljeve širom zemlje, dok je među korišćenim oružjem prvi put ove godine potvrđena i raketa “Orešnik”.

“Orešnik” ponovo izazvao zabrinutost u Evropi
Raketu “Orešnik” mnogi vojni analitičari smatraju jednim od najopasnijih novih ruskih projektila zbog njene hipersonične brzine i mogućnosti nošenja nuklearnih ili konvencionalnih bojevih glava. Projektil navodno može da razvije brzinu veću od deset maha i izuzetno ga je teško presresti postojećim sistemima protivvazdušne odbrane.

Napad je posebno uznemirio evropske lidere jer je raketa korišćena u blizini granica Evropske unije i NATO saveza. Pojedini zvaničnici ocijenili su da Moskva time šalje političku i vojnu poruku Zapadu.

EU: Rusija koristi strategiju zastrašivanja
Visoki evropski zvaničnici osudili su napad i upozorili da Rusija pokušava da izazove dodatni strah i nestabilnost u Evropi. U Briselu su ocijenili da upotreba rakete “Orešnik” predstavlja “neodgovornu eskalaciju” i dodatno povećava rizik od širenja sukoba.

Evropska unija i pojedine članice NATO-a pozvale su međunarodnu zajednicu da pojača pritisak na Moskvu i nastavi vojnu podršku Ukrajini.

Velika razaranja u Kijevu i okolini
Najveći dio napada bio je usmjeren na Kijev i okolna područja. Ukrajinske vlasti saopštile su da su pogođeni stambeni objekti, škole, pijace, poslovni centri i pojedine državne institucije.

Prema posljednjim informacijama, najmanje četiri osobe su poginule, dok je više od 80 ljudi povrijeđeno. Vatrogasne i spasilačke ekipe satima su gasile požare i izvlačile ljude iz ruševina.

Ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski opisao je napad kao “teror nad civilima” i pozvao saveznike da ubrzaju isporuku sistema protivvazdušne odbrane, posebno američkih sistema “Patriot”.

Moskva tvrdi da je gađala vojne ciljeve
Rusko Ministarstvo odbrane saopštilo je da su mete napada bile ukrajinske vojne i obavještajne strukture, kao i infrastrukturni objekti povezani sa ukrajinskom vojskom, navodi “EuroNews”. Moskva tvrdi da je riječ o odgovoru na prethodne ukrajinske napade na teritorije pod ruskom kontrolom.

Ukrajina odbacuje te tvrdnje i navodi da su ponovo stradala civilna područja, upozoravajući da Rusija sve češće koristi raketne sisteme namijenjene strateškom zastrašivanju.

Strah od daljeg širenja sukoba
Analitičari upozoravaju da bi sve češća upotreba hipersoničnog i nuklearno sposobnog oružja mogla dodatno povećati tenzije između Rusije i Zapada. Posebnu zabrinutost izaziva činjenica da je dio raketnih sistema “Orešnik” već raspoređen i u Bjelorusiji, saveznici Moskve.

Vojni stručnjaci smatraju da “Orešnik” trenutno ima više psihološki i politički efekat nego stvarni uticaj na frontu, ali upozoravaju da Kremlj njegovom upotrebom pokušava demonstrirati spremnost na dalju eskalaciju sukoba.

Bivši američki ambasador u BiH Majkl Marfi iznio je tvrdnje o detaljima pregovora o ustavnoj reformi u BiH vođenih tokom 2021. i 2022. godine, navodeći da je lider SDA Bakir Izetbegović tada američkim zvaničnicima rekao da bi mogao da prihvati podjelu BiH ukoliko bi dio kojim bi upravljali Bošnjaci bio „veličine Slovenije“.

Marfi se oglasio povodom izvještaja o Zapadnom Balkanu koji je administracija američkog predsjednika Donalda Trampa dostavila Kongresu, ocjenjujući da je politika Vašingtona prema BiH „zbrkana“ i puna kontradiktornosti.

Govoreći o političkim odnosima i pregovorima u BiH, Marfi je naveo da su pojedini etnonacionalistički lideri ohrabreni potezima američke administracije, te dodao da je moguće da je i Izetbegović slao slične signale aktuelnoj administraciji u Vašingtonu.

„Možda čak i gospodin Izetbegović, koji je tokom pregovora o ustavnoj reformi 2021-2022. američkim zvaničnicima rekao da bi mogao živjeti s podjelom BiH jer bi njegov dio bio veličine Slovenije“, naveo je Marfi.

On smatra da izvještaj američke administracije nije otklonio sumnje o tome šta je Vašington spreman da toleriše kada je riječ o političkim odnosima i budućnosti BiH.

Slovački premijer Robert Fico pozvao je na dijalog između Evropske unije i Rusije s ciljem rješavanja sukoba u Ukrajini i očuvanja mira u Evropi.

– Moramo da se uključimo u dijalog sa Rusijom, jer bez njega jedan zalutali dron, a ima ih mnogo u posljednje vrijeme, uglavnom su ukrajinski, može izazvati treći svjetski rat – rekao je Fico.

Dodao je da se pnekad osjeća kao da postoji neko ko čeka da se dogodi slučajan provokativni čin ili neko ko direktno planira takav čin.

On smatra da inicijativa njemačkog kancelara Fridriha Merca da Ukrajini dodijeli status “pridruženog člana” može biti pokušaj da se EU učini stranom za pregovaračkim stolom o Ukrajini.

Istakao je da je svima jasno da Ukrajina nije spremna za članstvo u EU, te da su drugi kandidati, uključujući države južnog Balkana, spremniji.

On se nada da će lideri bloka biti otvoreniji za razgovor tokom samita EU – zapadni Balkan u Crnoj Gori 5. juna.

– Hajde da učinimo sve što možemo da pokrenemo dijalog o rješavanju ukrajinskog sukoba. EU je pogođena nezamislivim licemjerjem. U stvari, jedini sam u EU u ovom trenutku koji je u kontaktu sa objema stranama u sukobu u Ukrajini – rekao je Fico u video-obraćanju objavljenom na Fejsbuku.

Ruske snage pokrenule su tokom noći stravičan napad na Kijev i okolni region. U napadu raketama i dronovima, pogođene su stambene zgrade i druga infrastruktura širom prijestonice Ukrajine. Najmanje jedna osoba je poginula, a 24 su povrijeđene u napadu, saopštili su zvaničnici.
Monitoring grupe izvijestile su da je više od 50 ruskih raketa i najmanje 700 dronova lansirano prema Ukrajini, gotovo u potpunosti ciljajući Kijev, što predstavlja jedan od najvećih masovnih napada tokom posljednjih godinu dana.

Novinari Kyiv Independenta na terenu izvijestili su da su čuli ono što su opisali kao ogroman niz raketnih udara na ukrajinsku prijestonicu koji su počeli oko 1 sat po lokalnom vremenu, a zatim ponovo više puta između 3 i 5 sati ujutru.Uzbune za vazdušnu opasnost izdate su za sve regione zemlje nakon što je ukrajinsko ratno vazduhoplovstvo saopštilo da desetine raketa i stotine dronova lete prema prijestonici oko 00.30 po lokalnom vremenu.

Nedugo zatim, vazduhoplovstvo je izdalo upozorenje o mogućem ruskom lansiranju balističke rakete srednjeg dometa Orešnik prema Ukrajini u 00.55 po lokalnom vremenu, iako Kyiv Independent ne može odmah da potvrdi da li je to oružje korišćeno u napadu.

Gradonačelnik Kijeva Vitali Kličko rekao je da je šteta zabilježena u svakom okrugu grada. Zvaničnici su saopštili da je najmanje jedna osoba poginula, a 21 povrijeđena širom grada, dok je 13 žrtava hospitalizovano u Kijevu. Još tri osobe povrijeđene su u okolnoj Kijevskoj oblasti, izvijestio je regionalni guverner Mikola Kalašnjik, prenosi Telegraf.

Šteta je prijavljena na najmanje sedam višespratnih stambenih zgrada u okruzima Obolonski, Ševčenkovski, Dnjeprovski, Holosijevski, Solomjanski i Pečerski u Kijevu, rekao je Kličko.

Ukrajinska državna služba za vanredne situacije saopštila je da je došlo do „strukturnog urušavanja“ od prvog do petog sprata jedne zgrade u Ševčenkovskom okrugu. Nekoliko kuća širom grada takođe je pogođeno ruskim projektilima.
Među ostalom štetom na infrastrukturi u Kijevu, ruske rakete i dronovi pogodili su supermarket i tržni centar, poslovni centar, studentski dom, servisnu stanicu, garažu, parkirana vozila i više skladišta u različitim dijelovima grada, prenosi Kyiv Independent. Novinar ovog lista takođe je prijavio veliki požar u blizini metro stanice Kontraktova plošča nakon raketnog udara.

Igor Smeljanski, izvršni direktor Ukrpošte – ukrajinske nacionalne poštanske službe – rekao je da je sjedište agencije na centralnom Trgu nezavisnosti u Kijevu oštećeno u napadu.

U Kijevskoj oblasti, ruski projektili pogodili su zajednice Fastiv, Buča, Brovari, Bela Crkva, Višgorod i Borispilj, rekao je Kalašnjik, pogađajući stambene zgrade, kuće, garaže i pomoćne objekte, kao i jedno skladište.

U drugim dijelovima Ukrajine, eksplozije su se takođe čule u gradovima Čerkasi i Kropivnicki, kao i u Hmeljničkoj oblasti tokom napada, izvijestio je javni servis Suspilne.

Kao odgovor na napad, poljsko ratno vazduhoplovstvo saopštilo je da je podiglo poljske i savezničke borbene avione u pokušaju zaštite poljskog vazdušnog prostora.

Najnoviji napad dolazi nekoliko sati nakon što je predsjednik Ukrajine Volodimir Zelenski upozorio da Rusija priprema širi napad širom zemlje, uključujući moguću upotrebu svoje rakete srednjeg dometa Orešnik protiv Ukrajine.

„Vidimo znakove priprema za kombinovani udar na ukrajinsku teritoriju, uključujući Kijev, uz korišćenje različitih vrsta oružja. Navedeno oružje srednjeg dometa moglo bi biti upotrijebljeno u takvom napadu“, rekao je Zelenski, upozoravajući građane da ostanu oprezni.

Rusija je prvi put upotrijebila Orešnik protiv Ukrajine u novembru 2024. godine u napadu na grad Dnjepar. Raketa je posljednji put korišćena u napadu na zapadnu Lavovsku oblast 9. januara.

Ambasada SAD u Kijevu izdala je slično upozorenje „u vezi sa potencijalno značajnim vazdušnim napadom“ koji bi mogao da se dogodi u periodu od 24 sata. Upozorenje ambasade nije preciziralo koje vrste oružja bi mogle biti korišćene.

Ranije tokom noći, u ruskim napadima povrijeđeni su civili na jugu i istoku Ukrajine, uključujući Odesku i Harkovsku oblast. Eksplozije su se takođe čule u Kijevu dok su ruski dronovi gađali prijestonicu, prema navodima Tkačenka.

Na osnovu eksplicitnog teksta mirovnog sporazuma, ako bude finalizovan, Sjedinjene Države i njihovi saveznici se obavezuju da neće napadati Iran ili njegove saveznike ni na koji način, prenosi danas iranski Fars.

Na šta se Iran obavezuje?

Sa druge strane, kako se navodi, Iran se takođe obavezuje da ni on ni njegovi saveznici neće izvršiti nikakav preventivni vojni napad na Sjedinjene Države i njihove saveznike.

Fars navodi i da nije tačna tvrdnja “Njujork tajmsa” da je predsednik SAD Donald Tramp “izuzeo” izraelski režim od obaveza iz sporazuma sa Iranom.

Produžetak primirja za 60 dana

Ranije danas, Aksios je objavio, pozivajući se na neimenovanog američkog zvaničnika, da su SAD i Iran na korak od potpisivanja sporazuma koji uključuje produžetak primirja za 60 dana, otvaranje Ormuskog moreuza i mogućnost da Iran ponovo slobodno prodaje naftu.

Nuklearni program

Predviđeno je, kako se navodi, i da se pokrenu sveobuhvatni pregovori o ograničavanju iranskog nuklearnog programa.

Nema naplate taksi

Tokom 60-dnevnog perioda primirja obuhvaćenog Memorandumom o razumijevanju, Ormuski moreuz bi bio otvoren bez naplate taksi, a Iran bi pristao da ukloni mine koje su postavljene u vodama moreuza kako bi brodovi mogli slobodno da plove.

U zamjenu za ove obaveze Irana, SAD bi ukinule blokadu iranskih luka i primenile određena izuzeća od sankcija kako bi Iran mogao slobodno da prodaje naftu.

Nacrt sporazuma, takođe, uključuje obavezu Irana da nikada ne pokuša da proizvede nuklearno oružje i da će pregovarati o obustavi svog programa obogaćivanja uranijuma i uklanjanju zaliha visoko obogaćenog uranijuma, navodi američki portal.

Iran je preko posrednika dao SAD-u verbalne garancije o obimu ustupaka koje je spreman da napravi po pitanju obustave obogaćivanja i predaje nuklearnog materijala.

Prilika za reset

Navodi se da ako Teheran bude spreman da ispuni Trampove zahtjeve po pitanju nuklearnog programa, postoji prilika da se odnosi između dve zemlje “resetuju” i da Iran pokuša da ostvari svoj puni ekonomski potencijal.

U memorandumu se navodi i da će Izraelu biti dozvoljeno da napadne libansku militantnu grupu Hezbolah ako ta grupa pokrene ili izvrši napade na jevrejsku državu.