Kategorija: Svijet

Američki predsjednik Donald Tramp razmatrao je mogućnost smanjenja američkog vojnog prisustva u Evropi za jednu trećinu kao “signal” zemljama NATO-a, objavio je Si-En-En, pozivajući se na dva neimenovana informisana izvora.

Si-En-En podsjeća da je Tramp tu ideju iznio otprilike u isto vrijeme kada je Pentagon najavio otkazivanje rotacija američkih trupa u Evropi i povlačenje dijela snaga iz regiona.

Istovremeno, izvori su naglasili da je Tramp bio nezadovoljan nedostatkom podrške Alijanse akcijama SAD protiv Irana.

Pozivajući se na neimenovane izvore, agencija “Blumberg” objavila je prošlog mjeseca da evropske zemlje nisu u mogućnosti da zamijene dio američke vojne imovine i sredstava na svojoj teritoriji koje Vašington planira da smanji.

Rusija će pratiti informacije sa samita NATO-a u Turskoj, jer taj događaj izaziva veliko interesovanje širom svijeta, uključujući u Rusiji, rekao je portparol Kremlja Dmitrij Peskov.

Peskov je naveo da je Moskva, u kontekstu priprema za samit NATO-a, čula brojne izjave u vezi sa Rusijom, ali su one bile prilično konfrontacione prirode.

“Vidjećemo kakvim će dokumentima sve ovo rezultirati, kakve će izjave biti date, koji će dokumenti biti potpisani, šta će biti rečeno na ovim bilateralnim sastancima koji će se održati na marginama”, dodao je Peskov.

Lideri zemalja NATO-a sastaju se u Ankari danas i sutra na godišnjem samitu.

Cilj pojačavanja vojne proizvodnje u članicama NATO-a je da se režim ukrajinskog predsjednika Vladimira Zelenskog snabdijeva oružjem “do kraja”, izjavio je ruski ministar spoljnih poslova Sergej Lavrov.

On je novinarima rekao da je razlog za povećanu proizvodnju oružja da se ono šalje Kijevu da bi, kako brojni predstavnici evropske elite to kažu, Ukrajina umjesto njih mogla da “iscrpi Rusiju”.

Lavrov je istakao da će želja Alijanse da se do krajnjih granica militarizuje na kraju dovesti do poraza NATO-a u toj trci.

On je dodao da Rusija čeka rezultate sastanka NATO-a koji se danas i sutra održava u Ankari.

Generalni sekretar NATO-a Mark Rute poručio je članicama Alijanse da je američki predsjednik Donald Tramp bio u pravu kada je vršio pritisak na zemlje članice da povećaju izdvajanja za odbranu, što ih je navelo da modernizuju svoje vojske i što je pokrenuo rat s Iranom.

“Američki predsjednik je bio u pravu. Jednostavno mi se sviđa taj čovjek. Mislim da je ono što radi za NATO odlična vijest”, rekao je Rute u intervjuu za briselski Politiko.

Prema njegovim riječima, Tramp u osnovi postiže ono što su američki predsjednici, još od vremena Ajzenhauera, pokušavali da ostvare, a to je izjednačavanje vojnih troškova između SAD i Evrope.

Kako je rekao, ovogodišnji samit biće “transformativan” za Alijansu, koja će uložiti dodatne milijarde u ključne odbrambene programe.

“Morate da izgradite NATO koji je održiv, gdje Evropljani i Kanađani zaista pojačavaju svoj doprinos”, smatra Rute.

Kao drugi ključni pokretač većih izdvajanja za odbranu, Rute je izdvojio ruskog predsjednika Vladimira Putina i istakao da su saveznici odlučni da nastave da podržavaju Ukrajinu novcem i oružjem, ali i da izgrade sopstvene odbrambene kapacitete kako bi odvratili mogući ruski napad.

“Moramo to da uradimo zbog ruske prijetnje, a vidimo šta Rusi rade u Ukrajini. Cilj je da se odbrani milijarda ljudi u zemljama NATO-a od ruske prijetnje, masovnog kineskog gomilanja naoružanja i činjenice da Rusija, Kina, Sjeverna Koreja i Iran djeluju zajedno”, rekao je on.

Dodao je i da su evropske zemlje bile ključne za kampanju bombardovanja Irana.

“SAD vjerovatno ne bi mogle da izvedu operaciju ‘Epik Fjuri’ bez korišćenja Evrope kao jedinstvene platforme za projekciju moći”, rekao je Rute i podsjetio da je Rumunija zatvorila svoj najveći komercijalni aerodrom kako bi omogućila američkim avionima da slijeću i polijeću, te da je čak 5.000 aviona poletjelo sa evropskih aerodroma ove zime, uprkos Trampovom kontinuiranom insistiranju da saveznici ne pomažu, prenosi Tanjug.

Rute je naglasio da je NATO, uprkos razlikama, i dalje ujedinjen sa SAD kao punopravnim partnerom.

“Mislim da Tramp ima pravo kada kaže da postoje pojedinačni slučajevi u kojima je s razlogom razočaran, ali kada pogledate širu sliku onoga što Evropljani rade, to je ogromno”, zaključio je on.

Naftni tanker pogođen je u ranim jutarnjim časovima neidentifikovanim projektilom u blizini Ormuskog moreuza, jednog od najvažnijih svjetskih pomorskih pravaca za transport nafte i gasa.

Prema podacima britanske agencije United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO), projektil je pogodio lijevi bok broda oko osam nautičkih milja od mjesta Limah u Omanu, nakon čega je izbio požar.

Kapetan broda prijavio je incident u 1.19 časova po lokalnom vremenu, a za sada nema informacija o povrijeđenima niti o zagađenju mora.

Nejasno koji je brod bio meta

Nakon napada, iranska državna televizija objavila je da je meta bio tanker za transport tečnog prirodnog gasa Al Rekayyat, koji plovi pod zastavom Maršalovih Ostrva, navodeći da je brod navodno ignorisao upozorenja Teherana i koristio tzv. “omansku rutu” kroz Ormuski moreuz.

Iranski mediji takođe tvrde da je tanker bio u pratnji američke ratne mornarice, ali britanske vlasti zasad nisu potvrdile identitet pogođenog plovila niti da li je riječ upravo o brodu Al Rekayyat.

Ormuski moreuz ponovo u centru sukoba

Napad dolazi u trenutku kada su pregovori između Sjedinjenih Američkih Država i Irana o bezbjednosti plovidbe i okončanju sukoba ponovo zapali u ćorsokak.

Iako je Iran posljednjih sedmica ublažio blokadu Ormuskog moreuza, i dalje insistira na kontroli plovidbe kroz ovaj strateški prolaz, kojim prolazi približno petina svjetske trgovine naftom.

Teheran je krajem prošlog mjeseca upozorio da ne može garantovati bezbjednost brodovima koji koriste rute koje nisu odobrile iranske vlasti.

Više od 15 napada od početka sukoba

Od izbijanja rata između Irana s jedne te Sjedinjenih Američkih Država i Izraela s druge strane krajem februara, Iran je optuživan za napade na više od 15 trgovačkih brodova u području Ormuskog moreuza.

Američki zvaničnici tvrde da su iranske Revolucionarne garde tokom posljednjeg incidenta ispalile projektile na dva komercijalna broda, dok Teheran nije zvanično preuzeo odgovornost za napad.

Svijet prati razvoj situacije

Napad je izazvao novu zabrinutost zbog mogućih poremećaja u globalnom snabdijevanju energentima, iako tržišta zasad nisu zabilježila dramatične reakcije.

Vlasti u Velikoj Britaniji i međunarodne pomorske organizacije pozvale su sve brodove koji prolaze kroz Ormuski moreuz na pojačan oprez i prijavljivanje svake sumnjive aktivnosti, dok istraga o okolnostima napada i identitetu počinioca još traje, prenosi “Upi“.

Američki predsjednik Donald Tramp izjavio je danas da je rješenje za rat u Ukrajini “bliže nego što ljudi misle” i da će o Ukrajini razgovarati tokom sastanaka na samitu NATO-a u Turskoj ove sedmice.

Tramp je to rekao novinarima u Bijeloj kući, pred odlazak u Ankaru na dvodnevni samit NATO-a, prenosi Rojters.

Sutra u Ankari počinje dvodnevni samit NATO-a na kome će prisutvovati lideri svih 32 države članice Alijanse.

Kako su saopštile turske vlasti, lideri će tokom samita razgovarati o jačanju odvraćanja i odbrambenih kapaciteta NATO-a, evropsko-atlantskoj bezbjednosti, povećanju izdvajanja za odbranu, budućim strateškim ciljevima Alijanse, kao i o regionalnim i globalnim bezbjednosnim izazovima.

Na dnevnom redu samita biće riječi i o ratu u Ukrajini, kao i o razvoju situacije na južnom krilu Alijanse.

Šumski požari koji haraju južnom Evropom primorali su hiljade ljudi da napuste svoje domove, dok se stotine vatrogasaca bore sa vatrenom stihijom koja je zahvatila i uništila gotovo 20.000 hektara zemljišta u Portugalu, Španiji, Francuskoj i Grčkoj.

Istovremeno, prognozira se da će jak vjetar dodatno uticati na širenje požara, a očekuje se i novi rast temperatura tokom ove sedmice, prenosi “Guardian”.

U francuskom departmanu Istočni Pirineji, u blizini granice sa Španijom, 700 vatrogasaca pokušava da stavi pod kontrolu požar koji se nekontrolisano širi, nakon što je izgorjelo 5.000 hektara i evakuisano više od 10.000 ljudi.

“Uslovi se jutros ponovo pogoršavaju”, izjavio je danas francuski ministar unutrašnjih poslova Loran Nunjes, dodajući da požari trenutno bjesne u pet departmana i da je u Francuskoj ove sezone do sada izgorjelo dvostruko više zemljišta nego u istom periodu prošle godine.

Površina zahvaćena požarom u Istočnim Pirinejima gotovo se utrostručila od nedjelje.

Zbog požara u Istočnim Pirinejima današnja etapa Tur de Fransa izmijenjena je i biće održana bez gledalaca i promotivnog karavana.

Predsjednik Francuske Emanuel Makron poručio je da je solidaran sa građanima pogođenim požarima.

“Solidarnost sa našim sunarodnicima u Istočnim Pirinejima, Erou, Garu, Dromu, Odu, Ariježu, Gornjoj Loari i Alpima Gornje Provanse, pogođenim požarima”, napisao je Makron na društvenoj mreži Iks.

On je izrazio i nacionalnu podršku vatrogascima povrijeđenim tokom borbe sa vatrenom stihijom.

Na španskoj strani granice vatra je uništila 2.200 hektara, od čega se 97 odsto površine nalazi u zaštićenom prirodnom području Les Gavare.

Šef katalonske vatrogasne službe Eduard Martinez rekao je da požar zahvata područje prečnika od 40 kilometara, prenosi Tanjug.

Vatrogasci upozoravaju da će im posao otežati rast temperatura i brojna žarišta unutar zahvaćenog područja, ali su juče saopštili da je situacija stabilna i izrazili nadu da će požar biti ugašen tokom sedmice.

Južno od Katalonije, u španskoj istočnoj provinciji Kasteljon, više od 500 ljudi evakuisano je nakon što se šumski požar proširio na Nacionalni park Sijera de Espadan.

U oblasti Vuzela, u centralnom dijelu Portugala, više od 1.200 vatrogasaca, uz podršku gotovo 400 vozila i 15 letjelica, pokušava da ugasi požar koji je izbio u četvrtak i do nedjelje zahvatio površinu od 13.000 hektara.

Španija i Italija poslale su vatrogasce i avione u pomoć Portugalu, a službe za hitne slučajeve saopštile su danas da je 80 odsto požara pod kontrolom.

Portugalski ministar unutrašnjih poslova Luis Neveš opisao je situaciju kao “bure baruta”.

Veliki požari uništili su stotine hektara šuma, vinograda i niskog rastinja i u Hrvatskoj, na ostrvu Hvar, kao i u Taleu u Albaniji.

U Grčkoj, koja je uglavnom bila pošteđena prošlomjesečnog toplotnog talasa, u požaru su izgorjele dvije fabrike u blizini Soluna, nakon što se do njih proširio šumski požar.

Grčke vlasti izdale su upozorenja na evakuaciju za tri predgrađa i pozvale stanovnike Soluna da ostanu u zatvorenom prostoru, te da zatvore prozore i vrata zbog toksičnog dima iz jednog postrojenja za reciklažu.

Još jedan veliki šumski požar izbio je u nedjelju popodne zapadno od Atine, a 210 vatrogasaca, uz podršku volontera, specijalizovanih timova i 29 aviona, raspoređeno je u borbi protiv vatre koja je zahvatila borovu šumu u oblasti Mandra.

Rusija je ovih dana rasporedila fregatu Admiral Kasatonov i tanker Akademik Pašin u alžirsku luku Oran, čime je ponovo uspostavila vidljivo pomorsko prisustvo na zapadnom Mediteranu, u neposrednoj blizini Gibraltarskog moreuza. Iako je riječ o zvaničnoj vojnoj posjeti, analitičari ocjenjuju da ovaj potez ima mnogo šire geopolitičko značenje.

Raspoređivanje fregate Admiral Kasatonov u Alžir prevazilazi okvir rutinske vojne posjete i može se posmatrati kao dio šire ruske strategije očuvanja pomorskog prisustva na Mediteranu nakon značajnog slabljenja njenog položaja u Siriji.

Iako dolazak jednog ratnog broda sam po sebi ne mijenja vojni balans u regionu, njegova geopolitička simbolika i operativne mogućnosti izazivaju pojačanu pažnju članica NATO-a, posebno država koje nadziru zapadni Mediteran i Gibraltarski moreuz.

Moderna fregata s moćnim naoružanjem
Admiral Kasatonov druga je fregata klase Admiral Gorškov. Izgrađena je u Sankt Peterburgu, a u operativnu upotrebu ruske mornarice uvedena je 2020. godine.

Duga je oko 135 metara, ima deplasman od približno 5.000 tona, razvija maksimalnu brzinu od 29 čvorova i ima posadu od više od 170 članova.

Riječ je o brodu dovoljno kompaktnom za dugotrajna raspoređivanja daleko od matičnih baza, ali opremljenom naoružanjem koje se obično povezuje s mnogo većim ratnim brodovima.

Glavno udarno oružje čini vertikalni lanser 3S14 UKSK sa 16 lansirnih ćelija iz kojih se mogu ispaljivati krstareće rakete Kalibr za napade na kopnene ciljeve, protivbrodske rakete Kalibr, nadzvučne rakete P-800 Oniks i hipersonične rakete Cirkon.

Prema javno dostupnim podacima, rakete Kalibr za gađanje kopnenih ciljeva imaju domet između 1.500 i 2.500 kilometara, dok protivbrodska verzija može pogađati ciljeve na udaljenosti od 220 do 300 kilometara. Rakete Oniks imaju domet do oko 300 kilometara.

Sposobna za samostalna borbena dejstva
Protivvazdušnu odbranu broda obezbjeđuje sistem Poliment-Redut, koji kombinuje radar s aktivnom faznom rešetkom i 32 vertikalne lansirne ćelije za rakete različitog dometa.

U zavisnosti od vrste projektila, sistem može presretati ciljeve na udaljenosti do 150 kilometara i visini do 30 kilometara.

Fregata je dodatno naoružana topom kalibra 130 milimetara, sistemom bliske odbrane Palaš, protivpodmorničkim i protivtorpednim sistemom Paket-NK, sonarima Zarja M i Vinjetka, a na krmi nosi i protivpodmornički helikopter Ka-27.

Takve sposobnosti omogućavaju brodu da samostalno izvršava širok spektar zadataka – od protivvazdušne i protivpodmorničke odbrane do napada na površinske i kopnene ciljeve.

Važnu ulogu ima i tanker
Posebnu pažnju privlači i raspoređivanje tankera Akademik Pašin.

Riječ je o savremenom logističkom brodu dometa oko 8.000 nautičkih milja, koji tokom plovidbe može istovremeno snabdijevati gorivom do tri ratna broda.

Njegovo prisustvo znatno povećava autonomiju ruskih pomorskih snaga i omogućava im dugotrajnije operacije daleko od matičnih luka, bez oslanjanja na infrastrukturu drugih država.

Alžir postaje važna tačka ruske strategije
Od početka ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine mogućnosti djelovanja ruske mornarice na Mediteranu postale su ograničenije, dok je slabljenje ruskog položaja u Siriji dodatno povećalo značaj odnosa s državama poput Alžira.

Alžir je jedan od najvećih kupaca ruskog naoružanja i jedan od ključnih bezbjednosnih partnera Moskve u Africi.

Posjeta Oranu zato se može tumačiti kao pokušaj Rusije da očuva strateški uticaj na južnoj obali Mediterana.

Šta posebno zabrinjava NATO?
Iz perspektive NATO-a najveći značaj ima geografski položaj Alžira.

Zapadni Mediteran predstavlja ključni pomorski koridor između Atlantskog okeana i Sredozemnog mora, dok je Gibraltarski moreuz jedno od najvažnijih svjetskih pomorskih uskih grla.

Svako povećanje ruske pomorske aktivnosti u neposrednoj blizini tog područja zahtijeva pojačano praćenje savezničkih pomorskih i vazdušnih snaga.

Italijanski i drugi NATO izviđački letovi, kao i praćenje ruske fregate tokom prolaska kroz centralni Mediteran, pokazuju da Savez ovakva raspoređivanja shvata ozbiljno, iako ih za sada ne smatra neposrednom vojnom prijetnjom.

Obavještajni potencijal
Dodatni razlog za pažnju predstavljaju savremeni radarski i sistemi elektronskog izviđanja kojima je fregata opremljena.

Oni mogu prikupljati podatke o aktivnostima NATO brodova, aviona i komunikacionih mreža, što Rusiji omogućava detaljniji uvid u obrasce djelovanja Alijanse na Mediteranu.

Takvi podaci mogu imati značajnu vrijednost u eventualnim budućim kriznim ili ratnim scenarijima.

Ipak, analitičari upozoravaju da ne treba precjenjivati značaj dolaska jednog ratnog broda.

Alžir ne dozvoljava uspostavljanje stranih vojnih baza na svojoj teritoriji, a istovremeno održava dijalog i određene oblike saradnje s NATO-om kroz Mediteranski dijalog, nastojeći da balansira između odnosa sa Zapadom i tradicionalnog partnerstva s Moskvom.

Na političkom planu, ovaj potez ima snažnu simboliku. Moskva želi da pokaže da, uprkos ratu u Ukrajini, zapadnim sankcijama i gubitku dijela regionalnog uticaja, i dalje može da projektuje pomorsku moć daleko od svojih obala i zadrži bezbjednosna partnerstva van postsovjetskog prostora.

Istovremeno šalje poruku da ostaje važan akter u sjevernoj Africi, regionu čiji značaj za evropske članice NATO-a kontinuirano raste zbog energetike, migracionih ruta i bezbjednosti pomorskih komunikacija, prenosi tportal.

Suvereno pravo Kine je da testira svoje projektile, istakao je portparol Kremlja Dmitrij Peskov.

On je naglasio da rusko-kineske mornaričke vježbe nisu usmjerene protiv bilo koga, te da je saradnja Rusije i Kine faktor koji doprinosi stabilnosti tog regiona.

Posada kineske ratne podmornice izvršila je ranije probno lansiranje strateškog projektila sa lažnom bojevom glavom.

Lideri 32 NATO članice okupljaju se ove sedmice u Ankari na jednom od najvažnijih samita posljednjih godina, a u centru razgovora biće sve izraženiji zahtjevi Sjedinjenih Američkih Država da evropske članice preuzmu znatno veću odgovornost za sopstvenu odbranu.

Administracija predsjednika Donalda Trampa poručuje da želi “uravnoteženiji NATO”, u kojem će Evropa biti nosilac bezbjednosti na kontinentu, dok će se Vašington više usmjeriti na druge dijelove svijeta.

Amerika smanjuje vojno prisustvo

Od Trampovog povratka u Bijelu kuću američka administracija više puta je naglasila da Evropa mora da smanji zavisnost od američke vojne zaštite.

Pentagon je već najavio reviziju rasporeda američkih snaga u Evropi i smanjenje dijela vojnih kapaciteta koje SAD stavljaju na raspolaganje NATO-u, što je izazvalo zabrinutost među evropskim saveznicima.

Američki ministar odbrane Pit Hegset izjavio je da Vašington želi da NATO postane savez u kojem Evropa predvodi odbranu sopstvenog kontinenta.

Istovremeno, predsjednik Tramp posljednjih mjeseci više puta je dovodio u pitanje dosadašnji način funkcionisanja Alijanse, smatrajući da evropske države ne izdvajaju dovoljno za odbranu i da se previše oslanjaju na američke vojne kapacitete.

Uprkos tome, prema nacrtu završne deklaracije samita, lideri NATO-a trebalo bi ponovo da potvrde čvrstu privrženost članu 5 Vašingtonskog sporazuma, koji predviđa kolektivnu odbranu u slučaju napada na bilo koju članicu.

Evropa povećava izdvajanja za vojsku

Rat u Ukrajini i promjena američke politike podstakli su evropske članice da ubrzano povećavaju ulaganja u odbranu.

Na prošlogodišnjem samitu NATO-a dogovoreno je da članice do 2035. godine izdvajaju pet odsto bruto domaćeg proizvoda za odbranu i bezbjednost, čime bi Evropa postepeno preuzela veći dio finansijskog tereta unutar Alijanse.

Posebno se ističe Njemačka, koja je posljednjih godina značajno povećala vojni budžet, dok su Poljska i baltičke države već među najvećim ulagačima u odbranu u odnosu na veličinu svojih ekonomija.

Ipak, stručnjaci upozoravaju da će Evropi biti potrebne godine kako bi razvila sposobnosti koje trenutno obezbjeđuju Sjedinjene Države, poput sistema dugog dometa, strateškog transporta, satelitske podrške i nuklearnog odvraćanja.

Iako SAD i dalje imaju oko 80.000 vojnika raspoređenih širom Evrope, među evropskim diplomatama raste uvjerenje da se promjena američke uloge neće završiti odlaskom Trampa s vlasti, već predstavlja dugoročan strateški zaokret.

NATO ostaje, ali uz novu raspodjelu uloga

Uprkos sve glasnijim pozivima na veću evropsku samostalnost, u NATO-u za sada niko ozbiljno ne razmatra zamjenu Alijanse ili potpuno povlačenje SAD iz evropske bezbjednosti.

Naprotiv, cilj samita u Ankari je da se potvrdi koncept “jače Evrope u jačem NATO-u”, uz očuvanje snažnog američkog angažmana.

Istovremeno, evropske zemlje nastavljaju da traže načine za dublju bezbjednosnu saradnju s Ukrajinom, iako je njeno članstvo u NATO-u i dalje van domašaja zbog protivljenja pojedinih saveznika i nastavka sukoba s Rusijom, navodi “KyivPost”.