Kategorija: Ekonomija

Građani Bosne i Hercegovine rast cijena komunalija, hrane, odjeće i svega drugog što je poskupjelo preživljavaju i dalje uz pomoć dijaspore, a prema podacima Centralne banke BiH, za pola godine u zemlju je iz inostranstva stiglo više od 2,74 milijarde maraka.

Građani BiH sve više zavise od novca iz dijaspore
U prvih šest mjeseci 2025. stiglo više od 2,74 milijarde KM
Najviše novca pristiglo iz zapadne Evrope
Ekonomisti upozoravaju da doznake održavaju standard i socijalni mir
Tako je ove godine oboren prošlogodišnji rekord kada je u istom periodu kroz tekuće transfere u zemlju došlo 2,676 milijardi KM.

Prema podacima Centralne banke Bosne i Hercegovine, u ovoj godini od ukupnih tekućih transfera na novčane doznake u prvih šest mjeseci odnosilo se 2,062 milijarde maraka, te je zabilježen rast priliva novca u odnosu na isti period lani kada je kroz doznake pristiglo 1.959 milijardi maraka.

U drugom kvartalu je stiglo više novca kroz doznake u odnosu na prvi kvartal 2025. godine.

Na ostale tekuće transfere od januara do juna ove godine odnosilo se 678,25 miliona maraka, od čega se 619,25 miliona KM odnosilo na socijalna davanja, dok se u istom periodu lani na ostale tekuće transfere odnosilo 717,3 miliona KM, od čega se 647,93 miliona maraka odnosilo na socijalna davanja.

“Centralna banka Bosne i Hercegovine ne raspolaže podacima iz kojih zemalja BiH prima najviše novčanih doznaka jer još nema zvanične procjene istih po zemljama, ali se može reći da uglavnom dolaze iz zemalja zapadne Evrope, Skandinavije i Sjeverne Amerike, gdje je bh. dijaspora najprisutnija”, naveli su za “Nezavisne novine” iz Centralne banke BiH.

Građani preživljavaju zahvaljujući novcu iz inostranstva.

Jovan Vasilić, predsjednik Udruženja potrošača “Zvono” iz Bijeljine, ističe u razgovoru za “Nezavisne novine” da bez novca iz inostranstva penzioneri ne bi mogli živjeti.

“Da nije tih doznaka iz inostranstva i da nije tog mladog svijeta koji radi tamo, mi penzioneri koji smo ovdje, a i ja sam penzioner, vjerovatno bismo jedva sastavljali kraj s krajem”, kaže on.

Kako dodaje, situacija bi se, prema njegovom mišljenju, u budućnosti mogla promijeniti.

“Problem je što porodice odlaze. Ja mogu to da kažem za prostor oko Bijeljine, ali sigurno nije ništa bolje ni u Banjaluci. To što sad imamo toliki priliv doznaka nije dobro, tj. dobro za ove trenutno, ali šta je perspektiva? Perspektiva je nikakva. Jednostavno, kada mi poumiremo što živimo ovdje, naša djeca se ne vrate, a naši unuci su već tamo, taj priliv će da prestane i šta ćemo onda”, pita se Vasilić u razgovoru za “Nezavisne novine”.

Admir Čavalić, ekonomista, komentarišući ovu temu ranije za “Nezavisne novine” istakao je da dijaspora kroz novac koji šalje zadržava socijalni mir i održava životni standard građana u BiH.

“Uopšteno, Bosna i Hercegovina spada u red zemalja koje značajno ovise o dijaspori. To vidimo po nivou doznaka. Ono što je bitno naglasiti jeste da, pored stare dijaspore, imamo novoformiranu dijasporu i ona se formira iz godine u godinu u kontekstu odlaska mlade radne snage na tržište Zapada, prije svega Njemačke”, rekao je Čavalić za “Nezavisne novine”, dodajući da upravo ti mladi koji odlaze vani vjerovatno svakog mjeseca šalju novac.

On je dodao da upravo sva poskupljenja i troškove života građani pokrivaju doznakama iz inostranstva.

Republika Srpska ima javni dug koji je, procentualno gledajući, duplo manji od onog koji imaju zemlje u regionu i gotovo tri puta manji od prosječnog na prostorima Evropske unije, ali i onog globalnog, koji se kreće oko 100 odsto BDP-a.

Otkrivaju ovo zvanični podaci prema kojima je javni dug Republike Srpske, ako u njega uračunamo i zaduženja javnih preduzeća, krajem prošle godine iznosio 6,64 milijarde maraka, odnosno 38,75 odsto BDP-a. Prema najnovijem izvještaju Fiskalnog savjeta Republike Srpske, on je daleko manji od zakonski propisanog maksimuma – da ne može biti veći od 55 odsto BDP-a. Ukoliko ove podatke uporedimo sa globalnim rang-listama državnog duga, a koje periodično prave Međunarodni monetarni fond (MMF) i Svjetska banka, Republika Srpska bi se našla u gornjem dijelu ove globalne rang-liste, među 40-50 uslovno rečeno najboljih, odnosno u kategoriji zemalja sa niskim dugom, slično kao Estonija ili recimo Bugarska. Na “mapi svijeta” bila bi u zelenom polju, što označava nizak rizik od bankrota, daleko od crvenih zona u kojima se nalaze države čiji javni dug prelazi 100 BDP-a.

Ako bi bila napravljena nešto detaljnija analiza, Republika Srpska je sa visinom svog procentualnog duga bolja od 80 do 85 odsto zemalja svijeta. Ista priča je i kada je u pitanju region. Javni dug Srbije krajem prošle godine iznosio je oko 47 odsto BDP-a, Albanije 55, Hrvatske 58, Crne Gore 61, Sjeverne Makedonije 62. Kada je u pitanju Evropa prosjek iznosi 81 odsto BDP-a, dok je u slučaju evrozone, odnosno zemlja članica Evropske unije, on oko 87 odsto. U najgoroj poziciji su Grčka (154 odsto) i Italija (135 odsto), piše Glas.

Iz dokumenta Fiskalnog savjeta, koji je upućen na adresu Narodne skupštine Republike Srpske, vidljivo je i da je rast javnog duga bio postepen i uglavnom kontrolisan, sa fokusom na finansiranje infrastrukture, socijalnih programa i lokalnih investicija. On je čak tokom prošle godine u jedno vrijeme bio na istorijskom minimumu.

Inače najzaduženija zemlja svijeta je Sudan (272 odsto), zbog raznih kriza i ratova. Na drugom mjestu je Japan (237), a na trećem Singapur (174). Slijede Venecuela i Liban, a iza njih su SAD. Gledano po obimu novca Amerika je najzaduženija zemlja svijeta, ali ako taj dug stavimo u kontekst BDP-a, ona je na šestom mjestu ove globalne rang-liste. Interesantno, pozitivni rekorderi su Kuvajt i Brunej, čiji se jasni dug kreće oko sedam, odnosno pet odsto BDP-a. To mogu zahvaliti velikim zalihama nafte.

Američki dug se tokom ove godine popeo na više od 38 biliona dolara, što predstavlja 130 odsto BDP-a. U posljednjih pet godina povećao se za 10,3 biliona, a ako ga uporedimo sa 2000. godinom – za čak 32 biliona. Prije 25 godina javni dug SAD iznosio je tek oko 55 odsto BDP-a.

A koliko je to po glavi stanovnika? Matematika otkriva da je svaki građanin, s obzirom na visinu duga države, danas u minusu oko 110.000 dolara. Gledano po domaćinstvima, to iznosi oko 286.000 dolara.

Pojedini američki mediji čak su napravili zanimljiva poređenja. Kao primjer su naveli Drugi svjetski rat koji je Ameriku na kraju koštao oko četiri biliona dolara. Kada ovaj iznos bude provučen kroz kalkulator inflacije, današnji američki dug je ekvivalentan finansiranju Drugog svjetskog rata 9,5 puta. Drugi primjer – SAD su 1867. kupile Aljasku od Rusije za 7,2 miliona dolara, što je danas oko 150 miliona. Sa 38 biliona SAD bi danas mogle kupiti Aljasku 253.000 puta, odnosno pola planete Zemlje.

Ako bismo pomenutu bilionsku svotu novca pretvorili u novčanice od 100 dolara, bila bi napravljena hrpa od 380 milijardi novčanica. Pošto je težina ovih novčanica jedan gram, pomenuta gomila bi bila teška čak 380.000 tona. Ako bismo ovaj novac pokušali složiti, kako navode ovi američki mediji, bio bi napravljen zid koji bi se protezao od Zemlje do 400 kilometara uvis unutar dubokog kosmosa.

Novac i glad

Prema podacima Ujedinjenih nacija potrebno je oko 40 milijardi dolara godišnje da bude iskorijenjena globalna glad do 2030. godine. Sa 38 biliona dolara duga, koliko on trenutno iznosi u SAD, ova država bi mogla finansirati 950 godina borbe protiv gladi za sve ljude na Zemlji.

Prelaskom na zimsko računanje vremena od nedjelje, 26. oktobra, došlo je do promjene u primjeni većih i manjih dnevnih tarifnih stavova (perioda tzv. jeftinije i skuplje struje) za kupce koje električnom energijom snabdijeva JP Elektroprivreda BiH (EPBiH).

“Za domaćinstva koja posjeduju dvotarifna brojila, manji dnevni tarifni stavovi primjenjivaće se radnim danima i subotom u periodima od 13.00 do 16.00 i od 22.00 do 7.00 sati, a nedjeljom cijeli dan”, naveli su iz EPBiH.

Za ostale kategorije kupaca JP Elektroprivreda BiH (kupci koji struju preuzimaju na 110 kV naponu, kupci koji struju preuzimaju na 35 i 10 (20) kV naponu, ostala potrošnja na 0,4 kV naponu) utrošena električna energija obračunavaće se prema manjoj tarifi (MT) radnim danima u periodu od 22.00 do 7.00 sati, a subotom i nedjeljom cijeli dan.Kupci informacije mogu pronaći na veb stranici JP Elektroprivreda BiH www.epbih.ba, dobiti putem besplatnih brojeva telefona u informativnim centrima i na šalterima informacija u elektrodistributivnim dijelovima JP Elektroprivreda BiH, objavila je EPBiH.

Farmeri u BiH već neko vrijeme upozoravaju da bi, ukoliko se stanje u sektoru ne stabilizuje, moglo doći do novog poskupljenja mlijeka. Ono bi tad u marketima moglo da košta i oko tri KM po litru.

Sve veći raskorak između troškova proizvodnje i otkupnih cijena predstavlja sve veći problem koji mnoge farme u BiH dovodi na rub opstanka. Situaciju dodatno usložnjava i nelojalna konkurencija te pretjeran uvoz.

Područje Tuzlanskog kantona nalazi se među onim regijama s najvećim količinama proizvedenog mlijeka, a tamošnji farmeri su tokom ove godine zabilježili cifru od tri miliona litara. Međutim, zbog nagomilanih problema, upozoravaju da je poskupljenje mlijeka u narednom periodu neminovno.

Većina farmera u TK, ali i šire koristi koncentrovane smjese koje dolaze iz zemalja okruženja, a shodno našim lošim prinosima kukuruza koji predstavlja glavnu žitaricu u pravljenju stočne hrane, u krajnosti ćemo imati značajno poskupljenje mlijeka – upozorava Eldin Glibanović, predsjednik Udruženja mljekara TK.

Godina na izmaku je bila prilično turbulentna u oblasti proizvodnje mlijeka, a Glibanović navodi da je posebno problematično bilo proljeće, praćeno ozbiljnim padavinama, što je u velikoj mjeri uticalo na sjetvu, a samim tim i kvalitet silažnog i kukuruza u zrnu.

– Mi smo u određenim dijelovima BiH imali oštećenja na parcelama i do 70 odsto. Na tim parcelama, odnosno kod tih farmera ćemo sada imati stanje da će morati kupovati veće količine smjese za prehranu, ali svi oni neće biti u stanju opstanka, shodno povećanju cijena prehrane. Zbog toga ćemo se naći u situaciji u kojoj ćemo sigurno ostvariti pad u proizvodnji sirovog mlijeka – dodaje Glibanović.

On navodi da se unazad nekoliko godina u Tuzlanskom kantonu, kao i u svim ostalim regijama BiH bilježi pad u proizvodnji mlijeka, iako su farmeri pristupili drugačijem načinu proizvodnje i poticaja stočnih grla, kao što je zasađivanje novih ratarskih kultura i djetelinsko-travnih smjesa.

– Međutim, država mora stati uz proizvođače, kako bi se trenutna situacija popravila jer manji urod i prinos kabaste hrane utiče na funkcionisanje farmera. Proizvodnje mlijeka koje mi imamo moraju biti zadržane jer je BiH veliki uvoznik mliječnih proizvoda, kao i proizvoda od mesa – naglašava Glibanović.

A upravo uvoz mlijeka i mliječnih proizvoda dodatno komplikuje situaciju. Naime, samo u 2024. godini su uvezeni mlijeko i mliječni proizvodi u vrijednosti od okvirno 267 miliona KM, dok je izvoz bio 145 miliona maraka.

Taj trgovinski disbalans pokazuje koliko je domaća proizvodnja ugrožena, posebno zbog nižih cijena uvoznih proizvoda koji preplavljuju tržište.

Iz mljekarske industrije poručuju da se zasad trude zadržati stabilnost, ali upozoravaju da su mogućnosti ograničene.

Trenutno se u maloprodaji litar mlijeka može kupiti u prosjeku za 2,40 KM, ali ukoliko se trend rasta troškova nastavi, cijena bi, prema najavama, mogla dostići i tri marke.

Projekcija rasta bruto domaćeg proizvoda (BDP) u ovoj godini korigovana je naniže, dok je inflacija revidirana naviše u odnosu na prethodne podatke, stoji u objavi Centralne banke BiH.

U ovim podacima piše da je projekcija rasta ekonomske aktivnosti u BiH u 2025. godini korigovana naniže, do nivoa od 2,0%, zbog slabljenja domaće i vanjske potražnje, koja se odrazila na ličnu potrošnju, investicije, uvoz i izvoz.

“Djelimično ove komponente nacionalnih računa su i pod uticajem baznog efekta iz 2024. godine. I dalje najznačajniji doprinos ekonomskom rastu u kratkom roku očekuje se od lične potrošnje, kao najvećeg makroekonomskog agregata. Do kraja projekcijskog horizonta, trenutno, očekujemo postepeno intenziviranje ekonomske aktivnosti i postepeno slabljenje inflatornih pritisaka. Zbog nedostatka službenih podataka o BDP-u prema rashodnom obračunu za drugi kvartal tekuće godine, korištena je posljednja brza procjena rasta realnog BDP-a za drugi kvartal (1,9%). U toku je detaljna revizija zvaničnih statističkih podataka o BDP-u prema potrošnom pristupu, te su revizije projekcija u proljetnom krugu 2026. godine moguće i po ovom osnovu”, naveli su iz Centralne banke BiH.

Inflatorni pritisci ojačali
Dodali su da su se domaći inflatorni pritisci znatno pojačali od početka godine.

“U 2025. godini projiciramo inflaciju od 4,1%, što je revidirano naviše za 0,6 procentnih poena u odnosu na proljetni krug srednjoročnih makroekonomskih projekcija, i konzistentna je s posljednjim brzim procjenama inflacije u kratkom roku. U projekcijskom horizontu se očekuje postepeno slabljenje domaćih inflatornih pritisaka. Procijenjene vrijednosti realnog BDP-a, njegovih komponenti i ostalih makroekonomskih varijabli izložene su izuzetno visokom stepenu neizvjesnosti vezanih za ekonomsku aktivnost u zemljama glavnim trgovinskim partnerima, političke prilike na globalnom i lokalnom nivou, ali i moguće značajne efekte promjena na domaćem tržištu rada na cjenovnu konkurentnost domaćih proizvoda i usluga”, objasnili su iz Centralne banke BiH.

Ekonomista Admir Čavalić rekao je za “Nezavisne novine” da podaci pokazuju da još imamo značajnu inflaciju, te da ne treba isključiti uticaj domaćih faktora, te nekih loših ekonomskih politika.

“Vidimo da se projicira niža stopa ekonomskog rasta, to znači usporavanje ekonomske aktivnosti. BiH će ipak imati određenu stopu ekonomskog rasta, ali projekcije su pale, što znači da ima pesimizma u predviđanjima Centralne banke BiH. Krivac je niz faktora, kako unutrašnjih, tako i vanjskih. Ugrožavaju se globalni lanci snabdijevanja, te slabljenje njemačke ekonomije”, naveo je Čavalić.

Prema njegovim riječima, idealno bi bilo da imamo faktor ekonomske diplomatije, odnosno da se otvaraju nova tržišta za bh. kompanije.

“Već dugi niz godina stagniramo u tražnji novih tržišta. Sa druge strane, i EU traži nova tržišta na područjima Afrike i Južne Amerike. Ključno je da tražimo nova tržišta za naše kompanije. Kada je riječ o domaćoj ekonomiji, potrebno je rasteretiti privredu, naročito kada govorimo o doprinosima na radnika i unapređenju konkurencije”, istakao je Čavalić.

Cijene goriva na svjetskim berzama su porastu, a taj trend rasta odraziće se i na naše prostore, pa se tako u narednim danima očekuju veće cijene naftnih derivata za pet do sedam feninga po litri, kazao je za “Nezavisne novine” Đorđe Savić, predsjedavajući Grupacije za promet naftom i naftnim derivatima Privredne komore Republike Srpske.

“Berza je ta koja diktira cijene i ako se ovakav trend kao što je sada nastavi, građane očekuje veće cijene”, kazao je Savić.

Ističe da je jako teško prognozirati šta će se dešavati u narednom periodu, jer se na svjetskim tržištima konstantno mijenjaju cijene.