Kategorija: Ekonomija

Direktne strane investicije u Bosnu i Hercegovinu su prošle godine iznosile 1,895 milijardi KM, pokazuju zvanični podaci Centralne banke BiH.

Kako se vidi u ovim podacima, najveći investitor u BiH prethodne godine je bila Ruska Federacija, koja je investirala 376,3 miliona KM.

Slijedi Srbija, čije su investicije u BiH 2023. godine iznosile 355,6 miliona KM, pa Nizozemska, koja je u Bosnu i Hercegovinu investirala 237,7 miliona KM.

Njemačka je u BiH “uložila” u prošloj godini 204,9 miliona KM, a Hrvatska 187,2 miliona KM.

U BiH je Slovenija prošle godine investirala 173,3 miliona KM, a Velika Britanija 149 miliona KM.

Austrija je investirala 87,9 miliona KM, Turska 78,7 miliona KM, dok krug prvih 10 najvećih investitora zatvara Danska, čije su investicije iznosile 35,9 miliona KM.

Što se tiče djelatnosti, najviše je investirano u proizvodnju koksa i rafiniranih naftnih proizvoda i to 362,4 miliona KM.

U finansijske uslužne djelatnosti, osim osiguranja i penzijskih fondova, investirano je 304,3 miliona KM.

U telekomunikacije je investirano 288,9 miliona KM, u proizvodnju i snabdijevanje električnom energijom, plinom, parom i klimatizaciju 224,1 milion KM.

Investicije u trgovinu na veliko su iznosile 151,5 miliona KM, dok je u trgovinu na malo investirano 120,9 miliona KM.

Tokom 2022. godine direktne strane investicije u Bosnu i Hercegovinu su iznosile 1,517 milijardi KM, što znači da su prošle godine DSI bile veće za oko 370 miliona KM.

Ekonomista Admir Čavalić rekao je za “Nezavisne novine” da ovi podaci pokazuju da dolazi do rasta direktnih stranih investicija.

“Međutim, moram naglasiti da je to relativni rast u apsolutnom iznosu. Kada kompariramo Bosnu i Hercegovinu sa drugim zemljama regiona, vidimo da postoji znatan zaostatak po pitanju iznosa direktnih stranih investicija. Ovo se može tumačiti kao jedan trend koji podrazumijeva povećanje. Vidjećemo da li će se nastaviti i dalje rast, ali ne možemo biti zadovoljni ukupnim apsolutnim iznosom, niti to daje neke rezultate u kratkom ili dugom roku”, kazao je Čavalić.

Prema njegovim riječima, svaka investicija je dobrodošla, ali nije baš dobro da je Rusija najveći investitor, jer je pod međunarodnim sankcijama.

“Da su to neke druge godine, to bi se smatralo geopolitički i ekonomski normalno. Ruski investitori najvjerovatnije nastoje izbjeći međunarodne sankcije i u tu svrhu koriste BiH i neke druge zemlje koje se nisu odredile u smislu sankcija prema ovoj zemlji. Možemo očekivati i u ovoj godini da Rusija bude ključni investitor u Bosnu i Hercegovinu”, naglasio je Čavalić.

Slaviša Raković, ekonomski analitičar, kaže da su ovo već standardni pokazatelji za BiH.

“Obim direktnih stranih investicija je nedovoljan da bi se označio kao snažno uticajan na rast i razvoj. Objašnjenje je prilično jednostavno. Ako gledamo regiju, Srbija je konkurentnija u smislu aktivnog privlačenja DSI, a ne treba zaboraviti ni Mađarsku, koja je lider u DSI i pri tome članica EU. Mislim da će to dugoročno ostati tako, jer je teško vjerovati da će BiH ili entiteti formulisati aktivnije politike”, istakao je Raković.

Namjenska industrija u Bosni i Hercegovini je jedina grana privrede u državi koja je ove godine ostvarila rast koji je iznosio 37 odsto.

Prema detaljnim podacima Spoljnotrgovinske komore BiH koji su objavljeni u njihovom Infokomu, namjenska proizvodnja je u šest mjeseci ove godine ostvarila obim razmjene od 309 miliona KM.

“Izvoz je iznosio 238 miliona KM, što je za 37% više u odnosu na isti period prošle godine ili 64,8 miliona KM. Uvoz je veći za 82% i iznosi 71 milion KM. Pokrivenost uvoza izvozom, iako u padu, i dalje bilježi veliki procenat od 334%”, piše u podacima Spoljnotrgovinske komore BiH.

Dalje se navodi da obim razmjene namjenske proizvodnje BiH bilježi konstantan rast i u posmatranom je periodu zabilježen rast od 45% više u odnosu na isti period prošle godine.

“Najviše se izvozila municija, i to u iznosu od 174 miliona KM (73%), te eksplozivi (24%) i vojno oružje u iznosu od 4,4 miliona KM (1,8%)”, stoji u podacima.

Tako su najveći kupac bh. oružja ove godine bile Sjedinjene Američke Države, i to za 54 miliona KM.

Srbija je kupila naoružanja za 25,5 miliona KM, a Turska za 22,3 miliona KM.

Slijede Slovačka i Bugarska sa nešto više od 20 miliona KM, pa Irak sa oko 17 miliona KM.

Dalje ide Saudijska Arabija sa 12,3 miliona KM, Rumunija 8,2 miliona KM, Bangladeš 6,4 miliona KM.

Prvih 10 najvećih kupaca zatvara Velika Britanija koja je “uzela” oružja za skoro šest miliona KM.

Sa druge strane, najveći uvoz namjenske proizvodnje zabilježen je iz SAD (23,6 miliona KM), Srbije (17,1), Egipta (8,6), Hrvatske (5,6) i Turske, oko četiri miliona KM.

Đuro Kozar, vojno-politički analitičar, rekao je da je namjenska industrija veliki potencijal Bosne i Hercegovine.

“Posebno je to izraženo u Federaciji BiH, gdje je ova grana privrede veoma perspektivna, ali je potrebno još puno ulagati da se ona razvija, posebno ka izvozu. Na primjer, municija iz tvornice “Igman” kod Konjica se može izvoziti u sve države, jer ima kalibre i za NATO standarde i za druge, koji se proizvode u istočnoevropskim zemljama kao što je Rusija. Jako dobar potez radi i Vlada FBiH jer dio dividende koja joj pripada ostavlja za razvoj devet preduzeća u namjenskoj industriji koja su u njenom većinskom vlasništvu”, kazao je Kozar za “Nezavisne novine“.

Prema njegovim riječima, iz BiH se najviše traži municija, ali i vazdušne puške, dalekometni top, upaljači za razne vrste municije i drugi proizvodi.

“Trebalo bi se još više raditi kako bi se poboljšao izvoz jer je veliki potencijal u namjenskoj industriji BiH. Šteta je što nije razvijenija vojna industrija u Republici Srpskoj jer mislim da bi i to doprinijelo većem izvozu. Vojna industrija u BiH je bila jako razvijena u bivšoj Jugoslaviji, ali neke od tvornica koje su tada dobro radile više ne postoje”, naglasio je Kozar.

Bosna i Hercegovina smanjila je spoljni dug za tri mjeseca za više od 200 miliona KM, pokazuju zvanični podaci Ministarstva finansija i trezora BiH.

Kako se navodi u ovim podacima, na kraju drugog kvartala ove godine ukupan spoljni dug iznosio je 8,77 milijardi KM, dok je u prvom kvartalu bio 8,98 milijardi KM.

Tako je ukupan spoljni dug Republike Srpske polovinom ove godine iznosio 3,6 milijardi KM, Federacije BiH 5,078 milijardi KM, distrikta Brčko 43,1 miliona KM, a institucija BiH 43,4 miliona KM.

Država je najviše dužna Evropskoj investicionoj banci, kojoj duguje 2,34 milijarde KM.

Slijedi dug prema Svjetskoj banci od 1,38 milijardi KM kroz IBRD aranžmane, te 1,04 milijarde KM kroz IDA program.

Dalje se duguje Evropskoj banci za obnovu i razvoj (EBRD) i to 872,09 miliona KM.

Republika Srpska za euroobveznice koje je izdala duguje 586 miliona KM, dok se Međunarodnom monetarnom fondu duguje 484 miliona KM.

“U drugom kvartalu ukupno je servisirano 352,66 miliona KM duga, a u prvom kvartalu 367,26 miliona KM. Za otplatu obaveza u prethodnoj godini ukupno je plaćeno 1.685 milijardi KM”, piše u podacima Ministarstva finansija i trezora.

Predrag Mlinarević, profesor na Ekonomskom fakultetu Univerziteta u Istočnom Sarajevu, rekao je za “Nezavisne novine” da je smanjivanje apsolutnog iznosa spoljnog duga rezultat veće otplate u posmatranoj godini u odnosu na novo zaduživanje.

“Ovaj podatak za BiH je posljedica toga što su u ovoj godini dospjele veće rate za ranije dugoročne kredite. Usljed toga je otplata duga veća od novog zaduživanja i rezultanta je smanjenje apsolutnog iznosa spoljnog duga”, naveo je Mlinarević.

Ekonomista Igor Gavran smatra da je u ovom slučaju primarno riječ o tajmingu, odnosno da su određeni dugovi došli u fazu otplate i nije bilo drugog izlaza nego da budu isplaćeni.

“Ipak, trendovi zaduživanja nisu pozitivni, jer se stvara sve više obaveza, posebno na entitetskom nivou, pa i na nižim nivoima vlasti. Možda su i krupne razlike uticale na vrijednost nekih dugova, a svakako se isticala i nemogućnost vlasti da se dogovore o bilo čemu pa čak i o zajedničkom zaduživanju”, istakao je Gavran.

Po njegovom mišljenju, ipak je najvažniji razlog veoma negativan, a to je da se domaće vlasti, pogotovo one u Republici Srpskoj, sve teže uopšte mogu zadužiti izvan zemlje i zadužuju se na domaćem tržištu.

“Sa druge strane, pribavljanje entitetskog kreditnog rejtinga Federacije BiH ukazuje na namjeru obimnog vanjskog zaduženja u budućnosti. Ukratko, riječ je dijelom o zatišju pred nova zaduženja, a dijelom prelasku na domaće tržište, a nikako ne pametnom korištenju povećanih budžetskih prihoda. Nažalost, ti veći prihodi su samo doveli do još većeg i neracionalnijeg trošenja u iluziji da će takav trend većeg priliva vječno trajati”, zaključio je Gavran.

Odjeća, cigarete, aroma za nargilu, lijekovi i to najčešće za potenciju, sunčane naočale i nakit, samo su neke od stvari koje su zaplijenjene ove godine, te je tako od januara do juna u Bosni i Hercegovini privremeno oduzeta roba u vrijednost od 6.185.819 KM.

Pokazuju to podaci Uprave za indirektno oporezivanje BiH, a kako iz ove institucije ističu za “Nezavisne novine”, odranije pomenute cifre na carinskim ispostavama i graničnim prelazima prilikom unosa u carinsko područje BiH oduzeta je roba vrijednosti od 2.215.410,95 KM.

“Sva roba stranog porijekla koja se oduzme u unutrašnjosti BiH, privremeno se oduzima, jer ista ne posjeduje dokumentaciju o porijeklu robe, odnosno ista je bez akciznih markica kada se radi o akciznoj robi”, podsjećaju oni.

Kako dodaju, otkrivene su i nepravilnosti iz nadležnosti drugih organizacionih jedinica UIO, odnosno drugih organa za sprovođenje zakona, te su istim i ustupljene na nadležno postupanje, pri čemu vrijednost ustupljene robe iznosi oko 4.548.948 KM.

“UIO sa robom koja je oduzeta u krivičnom i prekršajnom postupku, zaplijenjena u carinsko-upravnom postupku i ustupljena u korist države Bosne i Hercegovine postupa u skladu sa Uputstvom o postupanju s robom oduzetom u krivičnom i prekršajnom postupku, zaplijenjenom u upravnom postupku i ustupljenom u korist BiH, Odlukom o prodaji carinske robe i Uputstvom o uništenju i ustupanju carinske robe”, pojašnjavaju oni i dodaju da je u toku izrada novog uputstva o postupanju sa oduzetom robom.

Takođe, na listi krijumčarenih stvari našli su se i medicinska oprema, kreme, parfemi, ali i bijela tehnika, mobiteli i računari.

Krajem jula UIO BiH privremeno je oduzeo mašinu za punjenje cigareta i određenu količinu sitno rezanog duvana i duvana u listu čija se ukupna vrijednost procjenjuje na iznos od oko 80.000 KM.

“Tom prilikom su pronašli i privremeno oduzeli mašinu za punjenje cigareta, 51 kg sitno rezanog duvana i 302 kg duvana u listu. Mašina je korištena za ilegalnu proizvodnju cigareta koje su bile pripremljene za dalju distribuciju i prometovanje”, istakli su tada iz UIO BiH.

Kada se radi o prekršajnom zakonodavstvu, iz Uprave za indirektno oporezivanje BiH pojašnjavaju da se novčane kazne kreću u rasponu od 200 KM do 200.000 KM, u zavisnosti od vrste prekršaja i lica koje je počinilo prekršaj.

“Uglavnom za sve učinjene prekršaje propisi predviđaju i zaštitnu mjeru oduzimanja robe”, ističu iz UIO BiH za “Nezavisne novine”.

Sa druge strane, krivično zakonodavstvo, propisuje kaznu zatvora za krivično djelo krijumčarenje od šest mjeseci do 10 godina uz zaštitnu mjeru oduzimanja robe, dok se za krivično djelo organizovanje grupe ljudi ili udruženja za krijumčarenje ili rasturanje neocarinjene robe propisuje kaznu zatvora od najmanje tri godine, odnosno jednu.

“Zatim, ukoliko se krše propisi iz oblasti Zakona o akcizama u BiH, Krivični zakon BiH propisuje kaznu zatvora za krivično djelo nedozvoljen promet akciznim proizvodima od šest mjeseci do pet godina uz oduzimanje robe, a za krivično djelo nedozvoljeno skladištenja robe propisuje novčanu kaznu ili kaznu zatvora do tri godine”, pojašnjavaju iz UIO BiH.

Blokada protoka gasa iz Rusije prema Evropi preko Ukrajine i vojna akcija ukrajinskih snaga u Rusiji gurnule su berzovne cijene plina na Starom kontinentu na najviše nivoe od početka godine.

Trgovanje na najvećoj evropskoj berzi gasa u Nizozemskoj u petak je zaključeno cijenom od 41 evro za megavatsat, što je rast od početka sedmice za 14 odsto.

“Rano zaustavljanje tranzitnih isporuka plina preko Ukrajine, u svjetlu upada ukrajinskih trupa ove sedmice u jugozapadnu Rusiju, moglo bi dovesti do skoka zimskih cijena za dodatnih 17 odsto sa sadašnjih nivoa na oko 50 evra za megavatsat “, ocijenio je analitičar Energy Aspectsa za portal Montelnews, prenosi Jutarnji list.

Tržište definitivno reaguje na prijetnju i to nije zanemarivo, podvlači portal.

Pažnju dioničara na evropskom gasnom tržištu privukla je i informacija da su ukrajinske snage u pohodu u ruskoj Kurskoj oblasti zauzele postrojenje za kompresiju gasa Sudža u blizini istoimenog grada.

Montelnews prenosi informacije ukrajinske kompanije koja upravlja gasovodima da nemaju saznanja o zauzimanju Sudže te da nije došlo do prekida protoka gasa iz unutrašnjosti prema Sudži.

Šomenuti portal podsjeća da postoje informacije i videosnimci objavljene na platformi za geolociranje Geoconfirmed koji pokazuju ruske ratne zarobljenike van objekta u Sudži. Dodaje kako je savjetnik ukrajinskog predsjednika Volodimira Zelenskog potvrdio akciju zauzimanja Sudže Washington Postu, pod uslovom anonimnosti.

“Vidimo scenario prema kojem bi Gazprom mogao odlučiti da ne transportuje gas kroz Sudžu s obzirom na izvještaj o okupaciji mjerne stanice od strane Ukrajine ili bi borbe u blizini stanice mogle prouzrokovati štetu i prekinuti protok”, ocijenio je za Montelnews analitčar Džejms Vadel.

Pražnjenje zaliha

Iako se, podsjeća portal, očekivalo da će ruski protok gasa kroz Ukrajinu prestati do kraja godine, trenutni gubitak ruskog snabdijevanja tom rutom smanjio bi očekivane zalihe gasa u evropskim skladištima na kraju oktobra. Pritom procjenjuje kako pražnjenje zaliha mimo očekivanog tempa vjerovatno ne bi bio problem za predstojeću sezonu grijanja, ali ponovo punjenje 2025. bilo bi, zaključuje Montelnews, “vrlo teško”.

“Ako bi došlo do trenutnog smanjenja ruskog snabdijevanja, očekivali bi da će cijene na nizozemskoj TTF berzi za zimu 2024-25. na 50 evra za megavatsat, uz opciju raširene zamjene gasa ugljom”, komentarisao je Vadel.

Montelnews prenosi uvjeravanja dioničara na tržištu gasa da je tržište trenutno dobro snabdijeveno, a situacija sa skladištenjem prilično relaksirana.

Zalihe gasa u Evropskoj uniji prema posljednjim mjerenjima udruženja evropskih gasnih operatera Gas Infrastructure Europe, su na 87 odsto popunjenosti kapaciteta, popunjenost je u stalnom porastu i nadomak cilja od 90 odsto.

“Blagi početak zime mogao bi ograničiti dalji rast cijene gasa”, ocijenio je za Montelnews analitičar komunalne kompanije iz Njemačke.

Situacija na berzama se postepeno stabilizuje. Brojke jesu porasle, ali to nije dovoljno da nadoknade pad od ponedjeljka. Prepalo je investitore da je američka centralna banka zakasnila sa smanjenjem kamatnih stopa, pa su krajem prošle nedjelje počeli masovno da rasprodaju akcije. Paniku su izazvali i skok stope nezaposlenosti u SAD-u i inflacija. To je odvelo ka krahu berzi.

Ipak, nisu samo loši ekonomski pokazatelji u pitanju, već i politička nestabilnost. To je najbolja opomena da se opredijele za vrijednosti koje su baštinili sedamdesetih godina i predstavljali ozbiljnu ekonomsku silu, ocjena je ekonomista.

“I ono što je ozbiljan problem SAD-a – postavlja se pitanje održivosti javnog duga. On je već više od 120-130 odsto BDP-a i ono što su očekivanja jeste da do 2030. godine, ukoliko bude nastavio da raste ovim tempom, da to neće biti održivo. Dovoljno je da znate samo jedan podatak da SAD na troškove kamata izdvoje koliki je američki budžet kada je u pitanju Ministarstvo odbrane SAD-a“, kaže profesor na Еkonomskom fakultetu Univerziteta u Banjaluci Srđan Amidžić.

To su stvari koje investitori prepoznaju. Njih interesuje stabilnost. SAD je više ne pokazuju. Potresi u Americi zaljuljali su i druge zemlje. Zatresu i mediji, poruka je struke. Došlo se u situaciju da kompanije, uglavnom male, propadaju, a pojedinci, koji se kriju iza toga, se bogate.

“Imamo nelogičnosti koje se dešavaju, da vam je referentna kamatna stopa toliko porasla da je teško sada i kreditnim sredstvima, pogotovo kada je u pitanju obrtni kapital za kompanije, to je karakteristika Zapadne Еvrope, da oni nemaju dovoljno obrtnih sredstava da krenu u nove cikluse, a da ne spominjemo investicije. Ako vi nemate na berzama stabilnost, gdje će doći do ulaganja u pojedine kompanije, u njihov tehnološki razvoj, automatski dovodite pojedine industrije, pojedine države u problem“, smatra ekonomista Aleksandar Ljuboja.

Američka ekonomija se još drži. Neće propasti, mada ima dosta rupa. Jedna od njih je raspodjela nacionalnog bogatstva. Neadekvatna je i pravi socijalne razlike koje mogu biti problem, kažu ekonomisti.