VRBAS Media

Kategorija: Ekonomija

  • Indija i Evropa otvaraju tržišta za dve milijarde ljudi

    Indija i Evropa otvaraju tržišta za dve milijarde ljudi

    Indija i Evropska unija su u ponedeljak postigle “značajan” sporazum o slobodnoj trgovini, koji se ocenjuje kao najveći do sada, rekao je indijski premijer Narendra Modi.

    Modi je  u obraćanju na Indijskoj nedelji energetike sporazum nazvao “majkom svih sporazuma”, prenosi CNBC.

    On je naveo da će sporazum, koji dopunjuje postojeće sporazume Indije sa Velikom Britanijom i Evropskim udruženjem za slobodnu trgovinu, biti posebno koristan za ključne sektore indijske ekonomije.

    Sporazum će stvoriti tržište od dve milijarde ljudi u vreme kada se trgovinske veze stavljaju na probu usred rastućih geopolitičkih tenzija, navodi CNBC.

    Očekuje se da će Modi i predsednica EU Ursula fon der Lajen kasnije tokom dana dati zajedničko saopštenje na samitu Indije i EU u Nju Delhiju, otkrivajući detalje sporazuma koji je nastajao skoro dve decenije.

    Lajen: Indija i EU stvorili zonu slobodne trgovine

    Evropa i Indija danas stvaraju istoriju, saopštila je predsednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen. Ona je u objavi na X mreži potvrdila da su Indija i EU postigle “značajan” sporazum o slobodnoj trgovini, “majku svih sporazuma”.

    “Stvorili smo zonu slobodne trgovine sa dve milijarde ljudi, od čega će obe strane imati koristi”, napisala je Fon der Lajen.

    Indija i Evropska unija su u ponedeljak postigle “značajan” sporazum o slobodnoj trgovini, koji se ocenjuje kao najveći do sada, rekao je indijski premijer Narendra Modi.

  • Srpska ide u prvo ovogodišnje zaduženje na berzi

    Srpska ide u prvo ovogodišnje zaduženje na berzi

    Republika Srpska ide u prvo ovogodišnje zaduženje na berzi i to trezorskim zapisima putem kojih planira da prikupi 20 miliona KM.

    Ministarstvo finansija RS zakazalo je za 3. februar aukciju trezorskih zapisa sa rokom dospijeća od šest mjeseci.

    Vlada Republike Srpske u ovoj godini planira da se zaduži više od dvije milijarde maraka, prenosi Capital.

    Naime, odlukom o dugoročnom zaduživanju za 2026. godinu predviđeno je da se može zadužiti maksimalno 1.690.900.000 КM, dok je odlukom o kratkoročnom zaduživanju emisijom trezorskih zapisa predviđeno zaduženje do 437,75 miliona КM.

    Srpskoj na naplatu u ovoj godini stiže 1,57 milijardi maraka.

  • MOL kupio vlasnički udio u NIS-u

    MOL kupio vlasnički udio u NIS-u

    Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić rekao je danas da je mađarski MOL kupio većinsko vlasništvo u Naftnoj industriji Srbije /NIS/ od ruskog “Gaspromnjefta” za sumu koja se kreće između 900 miliona i milijarde evra.

    Vučić je odbacio tvrdnje da je MOL otkupio 54 odsto vlasništva u NIS-u za dvije milijarde evra.

    “Mi smo bili spremni da platimo dve milijarde evra”, pojasnio je Vučić za TV Blic.

    Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić rekao je danas da je mađarski MOL kupio većinsko vlasništvo u Naftnoj industriji Srbije /NIS/ od ruskog “Gaspromnjefta” za sumu koja se kreće između 900 miliona i milijarde evra.

    Vučić je odbacio tvrdnje da je MOL otkupio 54 odsto vlasništva u NIS-u za dvije milijarde evra.

    “Mi smo bili spremni da platimo dve milijarde evra”, pojasnio je Vučić za TV Blic.On je naveo da je pogledao preliminarne planove Vlade do 2035. godine i ocijenio da je to “spisak želja”.

    “Video sam koliko je to nekoordinisano, video sam kontradiktorne stvari i zato sam želeo juče da ih upozorim kako da rade i da želim da budem samo član toga”, rekao je Vučić.
    Naglasio je da nema problem da priča o problemima, a da je posao onih koji vode zemlju da te stvari rješavaju.

     

     

     

     

  • Cijena zlata premašila 5.000 dolara prvi put u istoriji

    Cijena zlata premašila 5.000 dolara prvi put u istoriji

    Cijena unce zlata danas je prvi put u istoriji probila nivo od 5.000 dolara, čime je nastavljen trend rasta jer ulagači zbog geopolitičkih napetosti traže sigurnije utočište za svoj kapital.

    Rast napetosti između SAD i EU u vezi sa Grenlandom izazvao je prošloge sedmice nesigurnost na svjetskim financijskim tržištima, pa je cijena zlata snažno porasla.

    Јutros je ojačala dodatnih 0,9 odsto, na 5.029 dolara po unci.

    Prošle je godine cijena tog plemenitog metala skočila 64 posto, zahvaljujući smanjenju kamatnih stopa u SAD, padu korsa, potražnji središnjih banaka i rekordnom prilivu novca u fondove.

    Nezavisni analitičar Ross Norman rekao je da se procjenjuje da bi ove godine cijena unce zlata mogla dostići i 6.400 dolara, dok bi prosječna cijena mogla biti 5.375 dolara, prenosi “Rojters”.

  • Industrijska proizvodnja konstantno pada

    Industrijska proizvodnja konstantno pada

    Industrijska proizvodnja u BiH u padu je već 13 kvartala zaredom, upozoreno je u najnovijem Izvještaju o ekonomskom napretku zemalja u procesu proširenja, koji Evropska komisija objavljuje svakog kvartala.

    Slučajno ili ne, prema ovim podacima Evropske komisije konstantan pad industrijske proizvodnje u BiH započeo je nakon proteklih opštih izbora, odnosno uoči formiranja nove koalicije na nivou BiH, koja se praktično raspala brzo nakon što je formirana.

    Rast realnog BDP opao
    Kako je istaknuto, rast realnog bruto domaćeg proizvoda BiH opao je sa 0,7 na 0,5 odsto, što ukazuje na dugotrajan period slabe ekonomske dinamike.

    “Na strani proizvodnje, glavni pokretači međugodišnjeg rasta u trećem kvartalu ostali su trgovina, javni sektor, odnosno administracija, zdravstvo i obrazovanje, kao i informaciono-komunikacioni sektor”, naglašeno je.

    Istovremeno, dolazi i do usporavanja rasta izvoza na 1,4 odsto u trećem kvartalu prošle godine sa 2,4 odsto u prvom i 3,5 u drugom kvartalu.

    “Ukupno gledano, rast realne proizvodnje iznosio je dva odsto u prva tri kvartala, u poređenju sa 2,8 odsto u istom periodu 2024. godine”, precizirano je u ovom dokumentu Evropske komisije.

    Broj zaposlenih
    Kako je istaknuto, rast registrovane zaposlenosti nastavio je da usporava jer je u trećem kvartalu zabilježen blagi pad od 0,1 odsto u odnosu na isti nivo prethodne godine. Zaposlenost je nastavila da opada u prerađivačkoj industriji za 1,6 odsto, poljoprivredi od 3,6 odsto i rudarstvu od gotovo jedan odsto, takođe u odnosu na prethodnu godinu.

    Rast plata
    “Godišnji rast nominalnih bruto plata dodatno je ubrzan i u trećem kvartalu 2025. godine dostigao je 14,6 odsto, prije nego što je u oktobru usporio na 13,7 odsto u odnosu na prethodnu godinu. Korištenjem ukupne inflacije kao deflatora proizlazi da su realne plate u trećem kvartalu bile 10,2 odsto veće nego godinu ranije, što predstavlja jedan od najvećih porasta u regionu”, dodali su.

    Međutim, da nema razloga za pretjerano radovanje objašnjeno je da je glavni pokretač ovog rasta bilo povećanje plata u sektorima smještaja i ugostiteljstva, trgovine, ali i u prerađivačkoj industriji i građevinarstvu, i to zato što postoji nedostatak radne snage usljed konstantnog iseljavanja stanovništva.

    Četvorokvartalni deficit blago je smanjen, sa 3,3 odsto bruto domaćeg proizvoda u drugom kvartalu na 3,1 odsto u trećem kvartalu. Poboljšanje robnog bilansa, zahvaljujući umjereno snažnijem izvozu, djelimično je neutralisano padom suficita u uslugama, usljed slabijih prihoda od uslužnih poslova poput dorade i reeksporta.

    Rast vrijednosti izvoza robe ubrzao je u trećem kvartalu, ali je krajem godine naglo usporio. U prvih 11 mjeseci 2025. izvoz je bio veći za 5,1 odsto u odnosu na isti period prethodne godine, prije svega zahvaljujući mineralnim i metalnim proizvodima, uz jači izvoz u zemlje regiona, dok je izvoz prema Njemačkoj i Italiji blago smanjen.

    Direktne investicije
    Neto priliv stranih direktnih investicija blago je opao na oko dva odsto BDP-a, pokrivajući približno dvije trećine deficita tekućeg računa, pri čemu je značajan dio činila reinvestirana dobit. Devizne rezerve su blago ojačale, povećavši pokrivenost uvoza sa 6,9 na 7,1 odsto u odnosu na prethodni mjesec.

    Igor Gavran, ekonomski analitičar, smatra da je dio uzroka u tome što je BiH imala 13 kvartala s padom industrijske proizvodnje u slabijoj tražnji stranih partnera, ali da je glavni uzrok ipak domaći.

    “Dobar dio negativnog trenda obilježava poslovanje dvije entitetske elektroprivrede, čiji pad proizvodnje i izvoza drastično pogoršava ukupne performanse privrede, uz dodatno usporavanje u većini drugih sektora uzrokovano kombinacijom pogrešnih mjera vlasti koje su povećale troškove poslovanja privrede, npr. drastično povećanje minimalne plate bez srazmjernog smanjenja doprinosa i odsustva reformi i mjera koje su bile i još uvijek su potrebne ekonomiji”, smatra on.

    Dodaje da je to posebno tragično jer je riječ o periodu koji u funkcionalnim ekonomijama predstavlja period oporavka nakon pandemije.

    Prema njegovom mišljenju, ranije relativne prednosti poput niže cijene električne energije nestaju, poreska politika je izrazito nepredvidiva, naročito u segmentu koji formira cijenu rada, rast troškova života i pad životnog standarda uz praktično vječnu političku nestabilnost i osjećaj beznađa, što sve, kako smatra Gavran, motiviše radno sposobno stanovništvo na iseljavanje.

    “Niti smo atraktivni za strana ulaganja, niti je privrednicima koji su već u BiH omogućeno da imaju povoljne uslove poslovanja, što dugoročno smanjuje potencijal za razvoj ekonomije”, zaključuje Gavran.

  • Trninić: Za mljekarstvo u proteklih pet godina izdvojeno više od 265 miliona KM

    Trninić: Za mljekarstvo u proteklih pet godina izdvojeno više od 265 miliona KM

    Dok slušamo tvrdnje da je mljekarstvo ugroženo, činjenice govore potpuno suprotno, rekao je za RTRS vršilac dužnosti direktora Agencije za agrarna plaćanja Republike Srpske Aleksandar Trninić.

    – Samo od 2020. do danas, mljekari su iz agrarnog budžeta Republike Srpske dobili preko 265 miliona KM, što je više od 40 odsto ukupnih sredstava. Ove godine to znači da od 180 miliona budžeta – 72 miliona ide mljekarima – naveo je Trninić.

    Ali najvažnije, dodaje on, je dok mali proizvođači rade i bore se, vrh Udruženja mljekara se obogatio.

    – Predsjednik udruženja je iz budžeta u posljednjih pet godina dobio 2,4 miliona KM – što je u prosjeku oko 40.000 KM mjesečno, odnosno više od 1.300 KM dnevno. Predsjednik Skupštine udruženja je dobio 2,6 miliona, a bivši predsjednik 1,7 miliona KM. To nisu ugroženi ljudi – to su milioneri iz budžeta koji sada pokušavaju da izvrše politički pritisak. I to je ono što javnost mora da zna – poručio je Trninić.

  • Koliko zaista košta mjesec u Republici Srpskoj?

    Sindikalna potrošačka korpa za decembar 2025. godine iznosi 2.815 KM i prosječna neto plata je pokriva sa 56,12%, objavljeno je iz Saveza sindikata Republike Srpske.

    Podsjetili su da sindikalna potrošačka korpa sadrži troškove za: prehranu, stanovanje i komunalne usluge, tekuće održavanje domaćinstva, odjeću i obuću, higijenu i njegu zdravlja, prevoz, obrazovanje i kulturu.

    – Porodice u Republici Srpskoj su najviše novca trošile na prehranu 1.294 KM. Za stanovanje i komunalne usluge bilo je potrebno izdvojiti 687 KM, za prevoz 226 KM, nabavka odjeće i obuće koštala je 235 KM, dok je za tekuće održavanje domaćinstva u decembru mjesecu bilo potrebno izdvojiti 162 KM – navodi se u saopštenju.

    Prosječna neto plata u Srpskoj isplaćena u decembru 2025. godine iznosi 1.580 KM i veća je za 17 KM u odnosu na prosječnu neto platu isplaćenu u novembru 2025. godine.

    – Najveća prosječna plata isplaćena je u djelatnosti vađenje ruda i kamena i iznosi 2.008 KM, a najmanja prosječna plata isplaćena je u oblasti poslovanje nekretninama i iznosi 1.191 KM – naveli su iz Saveza sindikata Republike Srpske.

  • BiH želi američke investitore, a daleko je i od evropskih standarda

    BiH želi američke investitore, a daleko je i od evropskih standarda

    Iako se u BiH ovih dana govori o velikim energetskim projektima, posljednji izvještaj Energetske zajednice, evropskog tijela zaduženog za integraciju energetskih tržišta evropskih zemalja van EU s energetskim sistemom EU, pokazuje da je zemlja daleko od ispunjavanja minimuma evropskih standarda.

    Pritom, ne misli se samo na prilagođavanje strogim ekološkim kriterijumima, nego je kontekst mnogo širi i odnosi se i na područja koja nisu direktno vezana za zaštitu životne sredine.

    Tako, na primjer, u oblasti energetske sigurnosti BiH je ispunila samo devet odsto obaveza i samo petinu u oblasti tržišta i integracije. U pogledu dekarbonizacije, ostvareno je samo 27 odsto obaveza, a u zaštiti životne sredine samo trećina.

    Integracija u tržište EU u blokadi

    Napomene radi, EU je počela primjenu naplate taksa na proizvode iz BiH koji se izvoze u EU, a koji su proizvedeni korištenjem energenata sa značajnom emisijom karbon-dioksida, gasa koji izaziva globalno zagrijavanje efektom staklene bašte.

    Iz dokumenata Energetske zajednice vidljivo je da je više od 60 odsto energije u BiH proizvedeno iz fosilnih goriva, što će značajno poskupjeti proizvode iz BiH na evropskim tržištima.

    Kada je riječ o sektoru električne energije, Energetska zajednica tvrdi da je BiH i dalje uglavnom neusklađena s pravilima tržišta električne energije u EU, najviše zbog neusvajanja zakona, nezavršenog odvajanja distributera od proizvođača, kao i konstantne regulacije cijena.

    Sve ovo, kako je upozoreno, blokira efikasnu integraciju s tržištem EU.

    Zakon o regulatoru, prenosu i tržištima električne energije BiH je, prema njihovom mišljenju, trenutno najkritičnija reforma koju je potrebno sprovesti. EZ takođe konstatuje da ne postoji tržište za dan unaprijed, kao ni tržišta unutar dana. Naime, u EU električnom energijom trguje se na način da proizvođači i snabdjevači za svaki sat prvo unaprijed, a zatim i tokom samog dana, prijavljuju količine električne energije koje će proizvoditi ili kupovati. Cijene se formiraju javno, na osnovu ponude i potražnje, a ne kroz bilateralne dogovore. Takav sistem omogućava konkurenciju, stabilno funkcionisanje elektroenergetskog sistema i povezivanje sa tržištima susjednih zemalja. BiH trenutno nema ovakav oblik organizovanog trgovanja, što onemogućava punu integraciju sa evropskim tržištem električne energije, uprkos postojećim interkonekcijama. Jedan od razloga za to je činjenica da elektroenergetskim sektorom u BiH upravljaju političke partije, a promjene cijena električne energije su osjetljivo političko pitanje.

    U sektoru gasa stanje gore nego u sektoru električne energije

    Jedan od problema na koji ukazuju i u EZ-u je da u BiH i dalje nema pravne definicije šta je energetsko siromaštvo. Kako navode, ne postoji ni nacionalna strategija niti pouzdano prikupljanje podataka, što sve dovodi do fragmentacije i nemogućnosti da se ovaj model primijeni u praksi.

    Zbog svih ovih razloga, upozoreno je da BiH i dalje ne može uspostaviti funkcionalno tržište električnom energijom, niti može biti integrisana u jedinstveno EU tržište.

    Kada je u pitanju sektor gasa, situacija je još lošija, a kao i električno, i ono je zatvoreno, fragmentirano i neusklađeno s pravilima EU. Umjesto jedinstvenog tržišta, postoje dva paralelna entitetska sistema, sa po jednim dominantnim veleprodajnim snabdjevačem, dok se trgovina gotovo u potpunosti odvija kroz bilateralne ugovore.

    Regulator postoji, ali nema puna ovlaštenja

    Iako je formalno uspostavljen državni regulator za električnu energiju, mandat mu je ograničen, a pravila na osnovu kojih rade su zastarjela.

    Teoretski, tijelo je nezavisno, članove imenuje parlament i na njegov rad vlasti nemaju uticaja, ali u praksi, kako je upozoreno, ovlaštenja su ograničena uglavnom na prenos energije, dok puna ovlaštenja ima samo u distriktu Brčko. Iako mu je primarna svrha, kako je istaknuto, implementacija evropskih normi, ovo tijelo to jednostavno ne može učiniti, jer nema ovlaštenja nad entitetskim dijelom sistema.

  • Tramp najavio carine od 100 odsto Kanadi ako sklopi trgovinski sporazum sa Kinom

    Tramp najavio carine od 100 odsto Kanadi ako sklopi trgovinski sporazum sa Kinom

    Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Donald Tramp izjavio je danas da će SAD uvesti carinu od 100 odsto na sav kanadski uvoz ukoliko Kanada sklopi trgovinski sporazum sa Kinom.

    Tramp je na društvenoj mreži Truth Social naveo da se kanadski premijer Mak Karni, koga je nazvao “guvernerom”, jako vara “ako misli da će od Kanade napraviti tranzitnu luku za Kinu da šalje robu i proizvode u Sjedinjene Američke Države”.

    – Kina bi u tom slučaju u potpunosti progutala Kanadu, uključujući “uništenje njihovih preduzeća, društvenog tkiva i opšteg načina života – napisao je Tramp.

    Karni je u ponedjeljak u Pekingu potpisao sporazum sa kineskim predsjednikom Si Đinpingom, kojim se smanjuju carine na električna vozila, poljoprivredne proizvode i druge sektore.

    Karni je tokom razgovora sa Sijem, u okviru prve posjete jednog kanadskog lidera Kini u posljednjih osam godina, rekao da bi angažovanje i saradnja trebalo da budu temelj novog partnerstva, ističući oblasti poput poljoprivrede, energetike i finansija kao sektore u kojima je moguć najbrži napredak.

  • MMF: Vještačka inteligencija će kao cunami pogoditi mlade na tržištu rada

    MMF: Vještačka inteligencija će kao cunami pogoditi mlade na tržištu rada

    Vještačka inteligencija će kao cunami pogoditi tržište rada, a mladi će biti najviše na udaru, upozorila je direktorka Međunarodnog monetarnog fonda (MMF) Kristalina Georgijeva na zatvaranju Svjetskog ekonomskog foruma u Davosu.

    MMF očekuje da će u narednim godinama u razvijenim ekonomijama 60 odsto radnih mjesta biti poboljšano, eliminisano ili transformisano zahvaljujući AI, a ovaj proces će pogoditi 40 odsto poslova na globalnom nivou.

    Georgijeva je sugerisala da je u razvijenim ekonomijama jedno od 10 radnih mjesta već na neki način promijenjeno pod uticajem vještačke inteligencije, što će vjerovatno dovesti do pritisaka na rast plata ovih radnika.

    Ona je upozorila da će AI izbrisati mnoge poslovne pozicije koje su tradicionalno zauzimali mlađi radnici.

    Ljudi čiji poslovi nisu direktno promijenjeni vještačkom inteligencijom takođe će osjetiti posljedice, pošto bi njihove plate mogle da padnu ako njihova produktivnost ne bude povećana.

    „Srednja klasa će, neizbježno, biti pogođena“, napomenula je Georgijeva.

    Izvršni direktor kompanije za razvoj vještačke inteligencije Antropik Dario Amodei je ranije u Davosu upozorio da nakon jedne do pet godina tržište rada više neće moći da se prilagođava eksponencijalnom rastu sposobnosti AI modela.

    Amodei je ocijenio i da vlade i ekonomski kreatori politika još uvijek ne shvataju u dovoljnoj mjeri razmjere promjena koje dolaze, dodajući da je iznenađen koliko se malo ozbiljne ekonomske analize trenutno sprovodi čak i među vodećim ekspertima.

    Direktor kompanije Gugl dipmajnd Demis Hasabis je takođe u Davosu izjavio da će u narednim godinama pojedini poslovi, posebno na početnim pozicijama, vjerovatno biti pogođeni automatizacijom, ali će istovremeno nastajati novi, često vrijedniji i kreativniji oblici rada.

    Hasabis smatra da današnji AI alati predstavljaju izuzetnu priliku za studente i mlade profesionalce i naglašava da ovladavanje tim tehnologijama može biti vrijednije čak i od klasičnih pripravničkih programa.