VRBAS Media

Kategorija: Ekonomija

  • Evrozona: Inflacija skočila na 3,8 odsto, energija za godinu skuplja gotovo 19 odsto

    Evrozona: Inflacija skočila na 3,8 odsto, energija za godinu skuplja gotovo 19 odsto

    Godišnja stopa inflacije u evrozoni u septembru iznosila je 3,8 odsto, nakon 3,2 odsto u avgustu, pokazuje prva procjena Evrostata, statističkog ureda Evropske unije. U septembru prošle godine bila je 2,2 odsto, piše Klix.

    Glavni pokretač i dalje su cijene energije. Na godišnjem nivou porasle su 18,8 odsto, dok je u avgustu rast bio 14,3 odsto. Usluge su skuplje 3,2 odsto (u avgustu 3,0). Hrana, alkohol i duvan poskupjeli su 1,4 odsto (u avgustu 1,1). Industrijski proizvodi bez energije poskupjeli su 1,1 odsto, nakon 1,2 mjesec ranije. Kod hrane se izdvaja neprerađena, čije su cijene za godinu porasle četiri odsto, nakon 2,7 u avgustu.

    Osnovna inflacija, koja isključuje energiju, hranu, alkohol i duvan, ostala je gotovo nepromijenjena i iznosi 2,5 odsto, nakon 2,4 u avgustu. Ubrzanje je uglavnom posljedica skoka cijena energije. Na mjesečnom nivou cijene su u evrozoni porasle 0,6 odsto.

    Najvišu godišnju inflaciju među 21 članicom ima Litvanija, 6,1 odsto. Slijede Bugarska sa 5,6, Kipar i Luksemburg sa po 5,2, Grčka sa 5,1 i Španija sa pet. Najniža je na Malti, 2,4 odsto, zatim u Finskoj, 2,6. U Hrvatskoj je ubrzala na 4,3, sa 3,7 u avgustu. U Sloveniji je 3,7, u Austriji 3,5. Njemačka bilježi 3,3, nakon 2,9. U Italiji je skočila na 4,1, u Francuskoj na 3,4.

    U odnosu na avgust inflacija je u septembru porasla u većini zemalja. Pala je samo u Latviji, a na Kipru, u Portugalu i Slovačkoj ostala je na istom nivou. Evrostat će konačne podatke za septembar objaviti 16. oktobra.

    U Bosni i Hercegovini inflacija je viša nego u evrozoni. Prema Agenciji za statistiku BiH, cijene su u avgustu bile 4,9 odsto više nego u istom mjesecu prošle godine. Evrozona je tada imala 3,2 odsto. U julu je godišnja stopa u BiH bila 3,6, a samo u avgustu cijene su u odnosu na prethodni mjesec porasle 1,1 odsto.

    Kao i u evrozoni, rast najviše pokreću gorivo i energija. Prevoz je u avgustu za godinu poskupio 22,9 odsto, nakon 13 u julu. Stanovanje, voda, struja, gas i ostala goriva poskupjeli su 11,3 odsto, zdravstvo 5,5, restorani i hoteli 4,8. Hrana i bezalkoholna pića jeftiniji su 0,9 odsto nego prije godinu, odjeća i obuća 8,7. Podaci za BiH za septembar biće objavljeni krajem oktobra.

  • Nafta pojeftinila nakon najave G7 o mogućem oslobađanju rezervi

    Nafta pojeftinila nakon najave G7 o mogućem oslobađanju rezervi

    Cijena međunarodno referentne nafte Brent pala je na 101,61 dolar za barel, dok je američka nafta VTI pojeftinila na 92,02 dolara.

    Do toga je došlo nakon što su članice G7 najavile koordinisano oslobađanje 100 miliona barela nafte i goriva iz strateških rezervi, prenio je Trejding ekonomiks.

    Koordinisano oslobađanje rezervi, koje bi nadgledala Međunarodna agencija za energiju, trebalo bi da bude sprovedeno tokom četiri mjeseca, rekao je francuski predsjednik Emanuel Makron.

    On je naveo da je cilj inicijative smanjenje cijena nakon pritiska administracije američkog predsjednika Donalda Trampa da se reaguje na zaoštravanje situacije na tržištu goriva.

    Istovremeno, izvoz sirove nafte sa Bliskog istoka vraćen je gotovo do nivoa prije rata, ali neizvjesnost u vezi sa pregovorima između SAD i Irana i dalje opterećuje izglede za snabdjevanje.

    Posebnu zabrinutost izaziva Ormuski moreuz, ključni pravac za transport nafte i gasa, nakon prijavljenih napada na tankere koji ukazuju na nastavak rizika za pomorski saobraćaj, prenosi RTRS.

    SAD su istovremeno pojačale protivvazdušnu odbranu oko energetskih postrojenja u Saudijskoj Arabiji i Kataru.

  • UIO izdala 139 rješenja o povratu PDV-a na prvu nekretninu

    UIO izdala 139 rješenja o povratu PDV-a na prvu nekretninu

    Uprava za indirektno oporezivanje obavještava da je od 17. septembra do 2. oktobra donijela ukupno 139 rješenja o povratu PDV-a na prvu nekretninu, javlja RTRS.

    Za ta rješenja odobren je povrat od 2.207.726,39 KM. Od 139, na Regionalni centar Banjaluka otpada 41, na Sarajevo 48, na Tuzlu 24, a na Mostar 26.

    Uručeno je 86 rješenja i po tom osnovu su izvršene uplate na račune građana. Za preostala 53 u toku je uručenje poštom. UIO podsjeća da dinamika isplate zavisi i od načina preuzimanja. Ko rješenje lično preuzme u nadležnom regionalnom centru, sredstva dobija već narednog dana. Kad ide poštom, isplata je poslije povratnice, koja je zakonski dokaz o uručenju, pa građani mogu očekivati novac nekoliko dana nakon što rješenje stigne.

    Uprava nastavlja obradu pristiglih zahtjeva i nastoji da sredstva budu isplaćena u najkraćem roku. Javnost će sedmično obavještavati o izdatim rješenjima.

  • Indirektni porezi u septembru oborili rekord: 1,208 milijardi KM

    Indirektni porezi u septembru oborili rekord: 1,208 milijardi KM

    Uprava za indirektno oporezivanje BiH u septembru je upisala najveći mjesečni iznos do sada: na račun je leglo 1,208 milijardi KM. Prema podacima koje prenose Nezavisne, neto suma koja je u devet mjeseci 2026. otišla korisnicima — BiH, entitetima i Brčko distriktu — iznosi 7,934 milijarde KM, što je 7,6 odsto više nego u istom periodu 2025.

    „Ostatak prikupljenih prihoda od indirektnih poreza završio je kod entiteta i Brčko distrikta. Tako je Federacija BiH dobila 4,412 milijardi KM, Republika Srpska 2,469 milijardi KM i Brčko distrikt 248 miliona KM“, istakli su iz UIO.

    Od ukupno raspoređenog novca, za finansiranje državnih institucija u prvih devet mjeseci ove godine izdvojeno je 759 miliona KM. Posebna putarina od 0,25 KM, namijenjena auto-putevima i gradnji i rekonstrukciji drugih puteva, donijela je Federaciji BiH dodatnih 185 miliona KM, Republici Srpskoj 122 miliona KM, a Brčko distriktu šest miliona KM.

    Za cijelih devet mjeseci 2026. prihodi od indirektnih poreza dostigli su 9,567 milijardi KM. To je 561 milion KM, odnosno 6,23 odsto, više nego u istom razdoblju 2025, kada je zabilježeno 9,006 milijardi KM.

    „UIO je u devet mjeseci 2026. godine izvršila povrat PDV-a obveznicima koji su ostvarili zakonsko pravo na povrat u iznosu od 1,633 milijarde KM. U iznos povrata uključeno je i 857.077 KM povrata PDV-a građanima BiH na prvu kupljenu nekretninu“, naveli su iz UIO.

  • Stiglo upozorenje iz Banke Engleske: Pitanje je da li puca AI balon

    Stiglo upozorenje iz Banke Engleske: Pitanje je da li puca AI balon

    Guverner Banke Engleske Endru Bejli upozorio je da bi ogromna ulaganja u vještačku inteligenciju (AI) mogla izazvati potrese na finansijskim tržištima. Centralna banka, naveo je, veoma pažljivo prati milijarde koje se ulažu i pozajmljuju kompanijama iz ovog sektora zbog očekivanja velikih budućih prinosa.

    Na pitanje da li bi AI balon mogao da pukne, Bejli je za Bi-Bi-Si odgovorio da bi „u nekom trenutku moglo doći do korekcije cijena imovine“. Tehnologija, istakao je, ima veliki potencijal da podstakne ekonomski rast, ali istovremeno donosi značajne rizike, prenosi Nezavisne.

    Ogromna očekivanja investitora podigla su tržišnu vrijednost proizvođača AI čipova Nvidia na oko 5,5 biliona dolara. Alphabet, Meta, Microsoft i Amazon ulažu stotine milijardi dolara u ovu tehnologiju, a Anthropic i OpenAI pripremaju izlazak na američko tržište kapitala.

    „Trenutno su svi vrednovani kao pobjednici“, rekao je Bejli, podsjećajući na Netscape, nekadašnjeg lidera internetske ere koji više ne postoji. Upozorio je da će tržišni šokovi vjerovatno dolaziti i da finansijski sistem mora biti dovoljno otporan da ih podnese.

    Među ostalim rizicima izdvojio je korištenje AI za sajber napade i sve uvjerljivije deepfake sadržaje. Istovremeno je naglasio i koristi tehnologije, uključujući mogućnost ubrzavanja analiza za Komitet za monetarnu politiku Banke Engleske, uz napomenu da AI ne donosi odluke o kamatnim stopama već služi kao alat kreatorima monetarne politike.

  • Zahtjeva za rad u Njemačkoj manje: Motika predlaže platu za zadržavanje medicinara

    Zahtjeva za rad u Njemačkoj manje: Motika predlaže platu za zadržavanje medicinara

    Broj zahtjeva za radne vize za medicinske sestre i tehničare u njemačkoj ambasadi pao je sa 85 u junu prošle godine na 15 u junu ove godine, tvrdi Goran Motika, predsjednik Strukovnog sindikata medicinskih sestara i tehničara Republike Srpske.

    Za njega je to znak da veća primanja mogu zadržati zdravstvene radnike u Srpskoj.

    „Mišljenja sam da je na našim prostorima visina primanja glavni uzrok odlaska. To mogu dokazati činjenicom da je u ambasadi Njemačke u junu prošle godine traženo 85 radnih viza za posao medicinskih sestara i tehničara, dok je ove godine taj broj pao na samo 15“, rekao je Motika za BL portal.

    Prema njegovoj ocjeni, kontinuirano povećanje plata moglo bi potpuno zaustaviti odliv kadra. Kao iznos koji bi u ovom trenutku bio dovoljan navodi početnu platu od 2.500 KM za medicinske sestre i tehničare. Vjeruje da bi takva primanja mogla podstaći i povratak dijela radnika koji su već otišli.

    Plata, međutim, nije jedino pitanje. Motika kaže da se uslovi rada postepeno popravljaju, ali da su zdravstvenim ustanovama potrebna dalja ulaganja u izgradnju i obnovu prostora u kojima zaposleni rade.

    Sindikat upozorava i na problem koji se ne može riješiti samo zadržavanjem postojećih radnika. Prema Motikinim riječima, u pojedinim gradovima i opštinama na evidenciji Zavoda za zapošljavanje nema nezaposlenih medicinara, dok ih zdravstvenim ustanovama nedostaje.

    Zato je Sindikat, zajedno sa strukovnim udruženjima iz Srpske, uputio inicijativu Ministarstvu prosvjete i kulture Republike Srpske.

    „Tražimo da se u sredinama gdje nedostaje naše radne snage poveća broj odjeljenja u srednjim medicinskim školama kako bismo sistemski planirali i školovali budući kadar“, naveo je Motika.

    Pored školovanja novog kadra, otvara se i pitanje prekvalifikacije. Motika priznaje da uvođenje radnika koji su prošli ubrzane programe može dodatno opteretiti iskusne kolege, od kojih se očekuje da ih obučavaju i nadziru.

    „Tim kolegama se mogu dodijeliti manje odgovorna radna mjesta, može im se povećati broj dodatnih edukacija i uvesti obavezna periodična interna provjera znanja. S druge strane, iskusnijem kolegama koji ih obučavaju treba povećati platni koeficijent ili obezbijediti adekvatnu stimulaciju“, smatra Motika.

    Sindikat, dodaje, još čeka zvanične detalje najavljenih planova prekvalifikacije. Ako je riječ o prelasku iz jednog medicinskog profila u drugi u okviru medicinske škole, Motika ne očekuje veće probleme u radu ustanova, piše BL portal.

  • Inspektorat objavio brojke: Koliko je žalbi na trgovce bilo opravdano

    Inspektorat objavio brojke: Koliko je žalbi na trgovce bilo opravdano

    U prvoj polovini 2026. godine Republička tržišna inspekcija razmotrila je 142 reklamacije. Od toga je 102 ocijenjeno kao opravdano, što znači da su kupci bili u pravu u više od sedam od deset slučajeva.

    Tokom samog nadzora uvaženo je 90 zahtjeva, a još 12 riješeno je nakon što su inspektori trgovcima naložili mjere. Preostalih 40 prijava ocijenjeno je kao neosnovano, pokazuju podaci Inspektorata Republike Srpske koje je dobio BL portal.

    Građani su se najčešće javljali zbog toga što trgovci nisu prihvatali reklamacije tehničkih proizvoda i obuće. Rjeđe su prijavljivali probleme s odjećom i uslugama od opšteg ekonomskog interesa.

    Kada proizvod ima nedostatak, potrošač bira način rješavanja. Prema Zakonu o zaštiti potrošača Republike Srpske može da zatraži besplatnu popravku, zamjenu bez dodatnih troškova, povrat novca ili sniženje cijene, ako je to prihvatljivo i trgovcu. Ako trgovac prihvati reklamaciju i kupac odabere povrat novca, dužan je da u roku do sedam dana vrati uplaćeni iznos i nadoknadi trošak vraćanja neispravnog proizvoda.

    „Trgovac je dužan da popravku ili zamjenu izvrši u primjerenom roku, ne dužem od 30 dana od podnošenja zahtjeva, te da snosi sve prateće troškove poput rada, materijala, preuzimanja i dostave“, objašnjavaju iz Inspektorata.

    Taj rok može biti produžen samo jednom, najviše za 15 dana, ako za to postoje objektivni razlozi i potrošač izričito pristane. Trgovac za nedostatke na proizvodu odgovara do dvije godine, a za polovnu robu može biti ugovoren kraći rok, ali ne kraći od godinu dana. Nedostatak originalne ambalaže nije razlog da trgovac odbije reklamaciju.

    Ako je proizvod ispravan, a kupac se nakon kupovine u prodavnici predomisli, trgovac nema zakonsku obavezu da ga zamijeni ili vrati novac.

    „Mnogi trgovci izlaze u susret i dozvoljavaju zamjenu ispravne robe, ali to je stvar njihove dobre poslovne prakse, a ne zakonska obaveza“, navode iz Inspektorata.

    Kod kupovine na daljinu pravilo je drugačije. Potrošač, uz zakonom propisane izuzetke, može da odustane od ugovora bez obrazloženja u roku od 14 dana od prijema proizvoda. Trgovcu treba da pošalje pisano obavještenje, a sam snosi trošak vraćanja robe. Trgovac je dužan da mu vrati uplaćeni novac najkasnije 14 dana od prijema obavještenja. Izuzeci se, između ostalog, odnose na proizvode izrađene po narudžbi kupca i robu koja se brzo kvari.

    Prvi korak je obraćanje trgovcu. Prigovor se može upisati u knjigu reklamacija, ali se može poslati i pisanim ili elektronskim putem. Trgovac mora da potvrdi prijem prigovora i da na reklamaciju odgovori pisano u roku od osam dana. Uz zahtjev treba priložiti kopiju računa ili drugi dokaz o kupovini, poput potvrde o plaćanju karticom ili izvoda sa računa.

    Ako trgovac ne odgovori u roku, onemogući podnošenje prigovora ili odbije opravdanu reklamaciju, potrošač može da se obrati Tržišnoj inspekciji. U prijavi treba da navede naziv trgovca, mjesto kupovine, vrstu proizvoda i svoje kontakt podatke, te da priloži dokaz o kupovini, pojašnjavaju iz Inspektorata.

    Inspektori, osim postupanja po prijavama, redovno provjeravaju izdavanje računa, isticanje cijena, deklaracije, garancije, uputstva i oglašavanje. Iz Inspektorata poručuju da građani prijavama mogu pomoći da se propusti trgovaca otkriju i otklone.

  • Sudužnik na kreditu može odgovarati za cijeli dug

    Sudužnik na kreditu može odgovarati za cijeli dug

    Kad banka od supružnika, partnera ili člana porodice zatraži da postane sudužnik, taj potpis nije puka formalnost. Može značiti preuzimanje odgovornosti za kompletan dug.

    U praksi je često samo jedna osoba formalni korisnik kredita, a druga finansijski sudužnik, čija se primanja koriste za kreditnu sposobnost, ili nefinansijski sudužnik kojeg banka želi kao ugovornu stranu.

    Kod solidarnog sudužništva svaki solidarni dužnik može odgovarati za cjelokupnu obavezu. Kod kredita od 200.000 evra status „drugog“ sudužnika ne znači automatski polovinu iznosa. Banka neće naplatiti dug dva puta, ali može zahtijevati ispunjenje od bilo kojeg solidarnog dužnika dok obaveza ne bude izmirena.

    Potpis nije samo potvrda da je osoba upoznata s kreditom, već konkretna finansijska obaveza.

    Kod dugoročnih stambenih kredita tokom 20 ili 30 godina mogu se promijeniti posao, prihodi i bračni odnos. Razvod sam po sebi ne briše potpis. Međusobni dogovor bivših supružnika da će samo jedan plaćati kredit ne oslobađa drugog prema banci. Banci je važno ko se ugovorom obavezao.

    Vlasništvo nad nekretninom i obaveza vraćanja kredita nisu isto. Moguće je biti dužnik iako stan nije u vašem vlasništvu, ili založiti sopstvenu nekretninu za tuđi dug. Argument da sudužnik „nije dobio ništa od kredita“ ne mora imati značaj ako iz ugovora proizlazi obaveza.

    Sudužnik i žirant nisu isto. Žirant garantuje za tuđu obavezu, sudužnik je i sam dužnik i pri solidarnoj obavezi može odgovarati za cijeli iznos. Postoji i žirant platac, od kojeg vjerovnik može zahtijevati cijelu obavezu.

    Bankama sudužnici smanjuju kreditni rizik: više osoba od kojih se može tražiti novac ako otplata stane. Dok rate stižu, razlika izgleda nevažna. Posljedice se vide kad nastane problem.

    Ako jedan solidarni sudužnik plati više nego što bi prema međusobnom odnosu trebalo, može od drugih tražiti povrat dijela, ali to često ide preko suda.

    Prije potpisa treba utvrditi za koji iznos se odgovara, da li je odgovornost solidarna, koliko traje, pod kojim uslovima se može izaći iz odnosa, šta ako glavni korisnik prestane plaćati i kakva su prava na nekretnini. Ključno pitanje: da li bi isti ugovor potpisali da unaprijed znate da ćete možda sami otplaćivati kredit, prenose Nezavisne.

  • Status više sile za katarski LNG zbog krize u Ormuskom moreuzu

    Status više sile za katarski LNG zbog krize u Ormuskom moreuzu

    Katarska državna energetska kompanija Katar enerdži produžila je za još mjesec dana status više sile za isporuke tečnog prirodnog gasa kupcima u Aziji i Evropi, zbog poremećaja u transportu kroz Ormuski moreuz.

    Kupce u Bangladešu i Pakistanu, kao i najmanje jednog kupca u Indiji, obavijestila je da će otkazivanje isporuka biti produženo do kraja novembra, prema izvorima upoznatim sa situacijom.

    Italijanska energetska kompanija Edison saopštila je da joj katarski LNG neće biti isporučivan do početka decembra.

    Proglašenje više sile, odnosno privremeno oslobađanje od ugovornih obaveza zbog okolnosti koje kompanija nije mogla da kontroliše, prvi put je uvedeno u aprilu nakon poremećaja izazvanih ratom između SAD i Irana. Katar je od tada više puta produžavao ovu mjeru.

    Arapska zemlja, koja je prije rata bila drugi najveći svjetski izvoznik LNG-a, prema proračunima Rojtersa pretrpjela je pad izvoza od oko 96 odsto. Do kraja avgusta izvezeno je svega 18 LNG tereta, naspram 509 u istom periodu prethodne godine.

    Neki tereti iz Katara i UAE ovog mjeseca uspjeli su da prođu kroz Ormuski moreuz ili da budu prebačeni s broda na brod kod Omana, ali je obim i dalje samo dio predratnog nivoa. Za razliku od nafte, LNG je znatno teže prevoziti alternativnim metodama jer zahtijeva specifične brodove i infrastrukturu, prenosi B92.

  • Trećina finansijske imovine evrozone u gotovini i bankama

    Trećina finansijske imovine evrozone u gotovini i bankama

    Evropska centralna banka povećala je u septembru ključne kamatne stope, a njeni podaci pokazuju da domaćinstva evrozone drže gotovo 10 biliona evra u gotovini i niskoprinosnim bankarskim depozitima.

    Oko 80 odsto domaćinstava nema akcije niti druge tržišne finansijske instrumente, što otvara pitanje kako tu štednju snažnije usmjeriti prema investicijama.

    Privreda evrozone pokazuje veću otpornost nego što se očekivalo, ali je inflacija ponovo pod pritiskom zbog energenata. Veliki dio finansijske imovine domaćinstava ostaje u gotovini i depozitima.

    ECB je 10. septembra povećao sve tri ključne kamatne stope za 25 baznih poena. Od 16. septembra depozitna stopa iznosi 2,50 odsto, stopa na glavne operacije refinansiranja 2,65 odsto, a marginalna kreditna stopa 2,90 odsto.

    U novim projekcijama predviđena je prosječna inflacija od 3,0 odsto u 2026, 2,5 odsto u 2027. i 2,1 odsto u 2028. Rast se očekuje 0,9 odsto ove godine, 1,4 odsto u 2027. i 1,5 odsto u 2028.

    Odluku je obrazložio inflatornim pritiscima povezanim s ratom na Bliskom istoku i energijom. Pretpostavke o cijenama gasa i struje značajno su povećane: za treći kvartal 2026. cijena gasa bila je oko 20 odsto viša nego u junskim projekcijama, a električne energije oko 50 odsto.

    Viši troškovi energije povećavaju troškove kompanija, proizvodnje i transporta, pa se mogu preliti na cijene roba i usluga. ECB nastoji da inflaciju vrati prema cilju od dva odsto u srednjem roku, a sljedeće poteze ne najavljuje unaprijed.

    Analiza od 15. septembra pokazuje da je gotovo 10 biliona evra u gotovini i niskoprinosnim depozitima približno trećina finansijske imovine domaćinstava evrozone. Oko 80 odsto ne posjeduje akcije niti druge tržišne instrumente.

    Domaćinstva evrozone u prosjeku drže oko trećine finansijske imovine u depozitima, u SAD oko 11 odsto. Među najbogatijih 20 odsto domaćinstava u SAD više od 65 odsto posjeduje akcije, obveznice ili fondove, u evrozoni manje od 45 odsto.

    Razlika se ne objašnjava samo količinom novca, već i investicionim navikama, dostupnošću proizvoda i penzionim sistemima.

    Štednja usmjerena prema tržištima kapitala može finansirati inovacije, produktivnost i dugoročni rast. ECB ne poziva građane da novac iz depozita prebace u akcije, već želi da razumije zašto je učešće na tržištu kapitala nisko.

    Više kamate mogu donijeti veće prinose štedišama, zavisno od toga koliko banke prenesu na klijente, a krediti mogu poskupjeti. Pitanje više nije samo koliko Evropljani štede, već gdje završava njihov novac, prenose Nezavisne.