Kategorija: Društvo

Dabar, najveći evropski glodar, koji dostiže težinu do 35 kilograma, masovno je nastanio rijeke u okolini Gradiške.

Ključne činjenice o dabrovima

Vrhunski graditelji: Grade brane kako bi osigurali minimalnu dubinu vode od oko 30 cm za zaštitu nastambi.

Prilagođeni vodi: Imaju kožice na zadnjim nogama i ljuskav rep koji im pomaže pri plivanju.

Isključivi biljojedi: Hrane se s više od 300 vrsta biljaka.

Monogamni: Par ostaje zajedno cijelog života.

Porodični život: Ženka koti do pet mladih godišnje.

Teritorijalni: Označavaju prostor blatom i kastoreumom.

Ekološki značaj: Vlažna staništa koja stvaraju podstiču bioraznolikost i smanjuju rizik od poplava.

Status populacije: Evropska populacija broji između 600.000 i 650.000 jedinki.

Najveća staništa

Staništa ove životinje najveća su u Vrbaškoj, Lužanima, Čatrnji, Drageljima, Grbavcima i Turjaku, na rijekama Jablanica, Jurkovica, Vrbaška i Lubina.

Mještani Lužana kažu da su se dabrovi u njivom mjestu pojavili prije desetak godina. Od tada su postali stalni stanovnici ovog kraja.

Danju i noću padaju velike jošike

“U početku bilo nam je čudno, nejasno, zbog čega i danju i noću padaju velike jošike pored rijeke Jablanice. Nismo primjećivali ništa sumnjivo. Tek kada smo vidjeli da stabla sijeku tada, za nas nepoznate životinje, zainteresovali smo se, raspitali se. Shvatili smo da su dabrovi naselili i naše mjesto”, kazali su mještani Lužana za “Nezavisne”.

Dabar živi na vodotocima i vodenim površinama obraslim bogatom močvarnom vegetacijom zeljastih i drvenastih vrsta.

Čime se hrani dabar?

Hranu traži uglavnom na udaljenosti do dvadesetak metara od vode. Hrani se korom, lišćem i izdancima drveća, najčešće vrbe, topole, johe, kao i vodenim biljkama.

Može porušiti velika stabla, kao pored rijeke Lubine u Grbavcima, gdje obara hrastove prečnika preko pola metra, mada se češće opredjeljuje za manja i mekša stabla. Masivne je i zdepaste građe, izuzetan plivač i ronilac.

Pravi arhitekta riječnih krajolika

Pravi je arhitekta riječnih krajolika. Pomoću stabala koje obara u rijeku, gradi brane visoke i do dva metra. Tako oblikuje tokove rijeka i stvara nova staništa.

Nakon što je u prošlosti gotovo nestao sa evropskog kontinenta, dabar je, zahvaljujući zaštiti i ponovnom naseljavanju, opet prisutan u slivu Save.

Najveća staništa dabrova

Najveća staništa su Lonjsko polje u Slavoniji, gdje je planski naseljen, te Semešnica kod Donjeg Vakufa i Una u okolini Otoke, u BiH.

Dabrovi su najveći evropski glodari i monogamni biljojedi poznati po gradnji brana, koje su ključne za održavanje vlažnih staništa, pročišćavanje vode i zaštitu od poplava. Grade nastambe u vodi, imaju ljuskav rep za plivanje te se hrane zeljastim i drvenastim biljem.

 

 

U Doboju će sutra biti dan žalosti zbog smrti Borislava Paravca, nekadašnjeg srpskog člana Predsjedništva BiH i senatora Republike Srpske.

Povodom smrti uglednog društveno-političkog radnika i funkcionera Republike Srpske i BiH u 11.00 časova biće održana komemoracija u velikoj sali Pavlović univerziteta.

Sahrana Paravca je u 13.00 časova na lokalnom groblju u Kostajnici kod Doboja.

Odluku o danu žalosti donio je gradonačelnik Doboja Boris Јerinić, saopšteno je iz kabineta gradonačelnika.

Paravac je preminuo juče u Doboju, nakon duže i teške bolesti, prenosi RTRS.

Mladi matematičar Andrej Krčmar, maturant banjalučke Gimnazije, primljen je na Univerzitet Kembridž.

Potvrđeno je ovo na današnjem sastanku predstavnika Centra za nadarenost “Naum” i Naučnog društva “Vladimir Prelog” iz Sarajeva.

Rukovodilac Centra za nadarenost “Naum”, prof. dr Milica Drobac Pavićević, zajedno sa svojim saradnicima, imala je čast i zadovoljstvo ugostiti sjajne mlade predstavnike Naučnog društva “Vladimir Prelog” iz Sarajeva.

Kako navode, ovo je početak saradnje na putu ka izvrsnosti.

“U posjeti su boravili Andrej Madunić, predsjednik Naučnog društva, i Adi Hujić, zamjenik sekretara za matematiku, a posebnu čast svojim prisustvom učinio nam je Andrej Krčmar. Ovom prilikom želimo posebno istaći i pohvaliti Andreja Krčmara, maturanta Gimnazije Banja Luka, koji je istinski ponos naše naučne zajednice”, ističu iz Centra “Naum”.

Inače, Andrej je 2024. godine osvojio zlatnu medalju na Međunarodnoj matematičkoj olimpijadi održanoj u Bathu (Velika Britanija), a kao kruna njegovog dosadašnjeg rada stigla je i vijest da je primljen na prestižni Univerzitet Kembridž.

“Sastanak je protekao u izuzetno pozitivnom i konstruktivnom tonu. Razmijenjena su dragocjena mišljenja i pozitivni primjeri iz prakse u radu sa darovitim i talentovanim mladim ljudima osnovnoškolskog i srednjoškolskog uzrasta”, navode iz “Nauma”

Dodaju da je fokus razgovora bio na definisanju smjernica i preporuka za dalji rad, te kreiranju okruženja koje će na najbolji način podržati razvoj mladih talenata, prenose Nezavisne.

Konkurs za upis studenata u akademskoj 2026/27. godini na sve cikluse studija na Univerzitet u Banjaluci biće objavljen 10. juna, rečeno je iz Univerziteta.

Čuveni naučnik srpskog porijekla, Ljubomir Đorđević (94) preminuo je u nedjelju, 15. februara.

Prof. dr Ljubomir Đorđević bio je jedan od naših najznačajnijih naučnika u dijaspori, podsjeća Serbian Times.

Njegov revolucionarni rad na polju vještačke krvi (zamene za hemoglobin) decenijama je bio predmet divljenja u svjetskim medicinskim krugovima, a zbog značaja njegovih patenata često je pominjan kao kandidat za Nobelovu nagradu.

Istraživanja koja je proveo u Čikagu direktno su uticala na spasavanje ljudskih života.

“Svjetska naučna zajednica je izgubila velikana, a srpska zajednica u Čikagu, cijeloj Americi i otadžbini jednog od svojih najsvijetlijih predstavnika i ambasadora”, ističe se u tekstu ovog portala.

Sahrana gospodina Đorđevića će se obaviti u subotu, 21. februara 2026. godine u Čikagu.

U porodilištima Republike Srpske u protekla 24 časa rođeno je 27 beba.

U Banjaluci je rođeno osam beba. Doboj je bogatiji za sedam beba.

U Zvorniku su rođene 3 bebe dok su po dvije bebe rođene u Foči, Bijeljini i Trebinju.

Po jedna beba rođena je u Istočnom Sarajevu, Nevesinju i Gradišci.

Za muslimane danas počinje Ramazan, najvažniji i najsvetiji mjesec islamske vjere.

Post se smatra jednim od stubova islama, a podrazumijeva potpuno uzdržavanje od hrane, pića i tjelesnih zadovoljstava od zore do zalaska sunca, i to 30 dana.

Ramazanski bajram vjernici islamske vjere proslaviće 20. marta.

 

U pet privatnih srednjih škola u Republici Srpskoj u školsku 2025/2026. godinu upisano je 677 učenika, što je 1,9 odsto od ukupnog broja srednjoškolaca.

Raspodjela učenika u privatnim srednjim školama RS

Gimnazije – 232 učenika (34,3%)

Stručne tehničke škole – 377 učenika (55,7%)

Vjerske škole – 68 učenika (10%)

Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku, od navedenog broja u gimnaziju su upisana 232 učenika, dok je stručne tehničke škole upisalo 377 učenika, a vjerske škole 68.

“Od pomenutih 677 učenika, u gimnaziju je upisano 34,3 odsto, u stručne tehničke škole 55,7 odsto, a vjerske škole 10 odsto učenika”, pojasnili su iz Republičkog zavoda za statistiku.

Dodaju da u Republici Srpskoj nema privatnih stručnih škola, umjetničkih i škola za djecu sa smetnjama u razvoju.

Koliko iznosi cijena školarine

Naime, u Srpskoj trenutno ima 96 srednjih škola, od čega 90 javnih, pet privatnih i jedna srednja škola unutrašnjih poslova, koja funkcioniše u okviru Ministarstva unutrašnjih poslova Srpske.

Kada je u pitanju cijena školarine u privatnim srednjim školama, uzeli smo primjer jedne privatne škole u Banjaluci, na kojoj su javno dostupne sve informacije koje se tiču upisa, školovanja te cijena.

U pomenutoj školi cijena školarine iznosi od 3.200 do 3.900 KM, u zavisnosti od toga za koji smjer se odluče učenici, s tim da se ona može platiti u nekoliko rata tokom godine.

Time je, između ostalog, obuhvaćena nastava, praksa, udžbenici, izleti, pozorište, osiguranje itd.

Prema njihovim informacijama, iz godine u godinu je u porastu broj učenika koji upisuju tu školu.

Jedna privatna osnovna škola

S druge strane, kada je u pitanju osnovno obrazovanje, u Republici Srpskoj, odnosno u Banjaluci postoji jedna privatna osnovna škola.

U pomenutoj privatnoj školi imaju dvije opcije školovanja, i to cjelodnevni boravak koji uključuje, između ostalog, nastavu, dopunsku i dodatnu, te ručak i aktivan odmor itd.

S druge strane, imaju i opciju redovne nastave, koja traje nekoliko časova, te ne obuhvata ručak niti boravak u drugom dijelu dana.

Koliko je potrebno imati odjeljenja

Kada su u pitanju privatne osnovne škole, prema Zakonu o osnovnom obrazovanju i vaspitanju RS, za osnivanje i početak rada škole kao privatne ustanove potrebno je da ima najmanje devet odjeljenja od prvog do devetog razreda, kao i odobren godišnji program rada od Ministarstva.

Inače, privatne škole nastavu organizuju u skladu sa Nastavnim planom i programom Ministarstva prosvjete i kulture Republike Srpske, prenose Nezavisne.

Ključni regioni u kojima se uzgaja kafa svake godine doživljavaju sve više vrućih dana izazvanih klimatskim promjenama, što smanjuje prinose i povećava cijenu, navedeno je u najnovijoj studiji istraživačke grupe “Klajmat sentral”.

Temperatura iznad 30 stepeni Celzijusa je “izuzetno štetna” za biljke arabike, dominantne sorte koja čini oko 60-70 odsto globalne proizvodnje, dok su “suboptimalne” za sortu robusta koja mahom čini ostatak.

Prema analizi ove nezavisne istraživačke grupe, 25 zemalja koje proizvode gotovo svu kafu na svijetu su u periodu od 2021. do 2025. godina imale u prosjeku 47 dana više vrućine koja šteti kafi.

Pet zemalja koje čine 75 odsto globalne proizvodnje kafe, Brazil, Vijetnam, Etiopija i Indonezija, imale su visoke temperature 57 dana.

Kristina Dal, potpredsjednik za nauku u grupi “Klajmat sentral”, rekla je da klimatske promjene predstavljaju ozbiljnu prijetnju proizvodnji kafe, prenosi “Dojče vele”.

“Gotovo svaka veća zemlja proizvođač kafe sada doživljava više dana ekstremne vrućine koja može naštetiti biljkama kafe, smanjiti prinose i uticati na kvalitet. Vremenom, ovi uticaji mogu se proširiti sa farmi na potrošače, direktno na kvalitet i cijenu vaše dnevne kafe”, rekla je ona.

Prema podacima grupe “Klajmat senctral”, nedavni porast cijena kafe širom svijeta “barem djelimično” uzrokovan je ekstremnim vremenskim uslovima u regionima u kojima se uzgaja kafa, a američke tarife na uvoz iz Brazila takođe igraju ulogu.

 

Sve češće humanitarne akcije za liječenje teško oboljelih građana BiH postaju jedina šansa za nastavak terapija koje mnogi ne mogu sami finansirati. Ishod tih apela nerijetko direktno određuje dalji tok liječenja, posebno u situacijama kada su iscrpljene sve druge mogućnosti.

Udruženje Pomozi.ba je tokom prošle godine pokrenulo 143 apela, zahvaljujući kojima je za liječenje prikupljeno ukupno 11.724.042 KM. Iz organizacije ističu da prikupljeni novac nije u cijelosti utrošen tokom 2025. godine, jer se u najvećem broju slučajeva radi o dugotrajnim terapijama, pa se sredstva isplaćuju postepeno, u skladu sa medicinskim potrebama pacijenata.

Naglašavaju i da većina korisnika ima zdravstveno osiguranje, ali da se suočavaju sa dugim čekanjima na dijagnostičke preglede ili terapije, poput imunoterapija. Zbog toga su primorani da potraže dodatnu podršku. Pomoć se, kako navode, obezbjeđuje i onima koji su iscrpili mogućnosti liječenja u BiH, a iz različitih razloga ne mogu ostvariti pravo na terapiju u inostranstvu putem Fonda solidarnosti.

Apeli se najvećim dijelom odnose na odrasle pacijente, ali značajan broj akcija pokrenut je i za teško oboljelu djecu, naročito kada su iscrpljene sve opcije dostupne u domaćem zdravstvenom sistemu.

Najveći pojedinačni iznos u protekloj godini prikupljen je za Irnelu Stošić, oboljelu od karcinoma, za koju je sakupljeno 205.923 KM. Iz udruženja navode da su sredstva u potpunosti obezbijeđena zahvaljujući donatorima, te da ona i dalje prima potrebne terapije.

U Pomozi.ba ističu da su najčešći donatori građani, koji redovno pokazuju solidarnost i spremnost da pomognu. Najveći broj uplata realizuje se putem humanitarnih telefonskih linija, gdje se pozivom doniraju dvije marke. Pored toga, kompanije i pojedinci sa većim finansijskim mogućnostima uplaćuju veće iznose putem internet platforme ili direktno na račune udruženja, a upravo spoj manjih i većih donacija omogućava realizaciju velikog broja akcija.

Posebno izdvajaju jednog anonimnog donatora koji je u više navrata pomogao zatvaranje finansijskih konstrukcija za liječenje korisnika, a do sada je ukupno uplatio 497.691,02 KM. Iz udruženja poručuju da u potpunosti poštuju njegovu želju da ostane anoniman i da neće iznositi dodatne detalje.