U Prebilovcima kod Čapljine danas, 6. avgusta, od devet časova se služi sveta arhijerejska liturgija u Hramu Hristovog Vaskrsenja povodom obilježavanja 85 godina od ustaškog zločina nad Srbima.
Liturgija povodom 85 godina od zločina u Prebilovcima
Obilježavanje 85 godina od jednog od najstrašnijih ustaških zločina nad srpskim narodom u Drugom svjetskom ratu počelo je sinoć večernjim bogosluženjem u Hramu Hristovog Vaskrsenja.
Večernje uoči praznika Svetih prebilovačkih i ostalih hercegovačkih mučenika služio je Njegovo preosveštenstvo episkop južnoamerički i administrator zagrebačko-ljubljanski Kirilo, Njegovo visokopreosveštenstvo mitropolit zahumsko-hercegovački Dimitrije, uz sasluženje sveštenstva Eparhije zahumsko-hercegovačke.
Bogosluženju su prisustvovali ministar rada i boračko-invalidske zaštite Republike Srpske Radan Ostojić i ministar za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja Srbije Milica Đurđević Stamenkovski.
U porti Hrama, nakon večernjeg bogosluženja, otvorena je izložba drvorezbarskih radova nastalih na koloniji “Krst hercegovačkih mučenika”.
Organizator obilježavanja je Odbor Vlade Republike Srpske za njegovanje tradicije oslobodilačkih ratova.
Pola vijeka istina bila pod zemljom
Stamenkovski je kazala da su Prebilovci svetilište srpskog naroda, a prebilovački mučenici svjedočanstvo jednog vremena.
“Ovo nije samo mesto na karti. Gotovo pola veka istina je bila duboko pod zemljom, u jamama, u metodologiji mučenja i stradanja, koje je uvela takozvana NDH, stvorena na krilu Hitlerovog nacizma”, rekla je Stamenkovski.
Ona je naglasila da Srbi, ne samo da imaju obavezu da pamte istoriju, nego i da prenose novim generacijama istinu o sudbini srpskog naroda u okupacionim zonama, gdje sada nema srpskih institucija. “Prebilovci jesu sinonim za srpsko stradanje, ali su i upozorenje za budućnosti sva vremena koja dolaze. Najpotresniji primjer je stradanje učiteljice Stane Arnautović. Ona je drugo ime za prekinuta detinjstva, prazne klupe, nepročitane knjige i prekinutu mladost. Ono što su ustaše njoj učinile, govori da su imali genocidne namere i da je sve bio pokušaj da se iščupa koren jednog naroda”, rekla je ona.
Savo Minić, predsjednik Vlade Republike Srpske, istakao je da su Prebilovci simbol stradanja, ali i simbol vaskrsenja, gdje je život pobijedio smrt, a vjera strah i zaborav.
“Avgust je težak mjesec, ispunjen bolom za srpski narod. Rijetki su dani, ali i mjesta na kojima se ne sjećamo stradanja. Jedno od mjesta najvećeg stradanja jesu Prebilovci, sveto mjesto bola i opomene”, naveo je Minić na društvenoj mreži “X”.
Prema njegovim riječima, 85 godina nakon strašnog zločina nad nedužnim narodom “naša dužnost da čuvamo istinu i da budućim pokoljenjima ostavimo sjećanje na mučenike čija je jedina krivica bila ime, vjera i porijeklo”.
Najveća milost se iskazuje kroz žrtvu
Vladika zahumsko-hercegovački i stonsko-primorski Dimitrije rekao je da je hram u Prebilovcima podignut na golgoti, da Srbi i svi koji nevino stradaju vjeruju u istinitoga i živoga Boga, a da se najveća milost iskazuje kroz žrtvu, istinu i istrajavanje u istini.
On je istakao da je najveća milost kada su ljudi spremni da se odreknu svakog zla, svake laži i svakog licemjerja, uzmu krst svoj i odu za Gospodom.
“Hvala Bogu živome što se mi okupljamo ovdje i što smo se sabrali na ovom mjestu. Mnogo smo puta večeras zazvali milost božiju, da nas Gospod pomiluje”, rekao je Dimitrije u besjedi nakon bogosluženja povodom obilježavanja 85 godina od ustaškog zločina nad Srbima.
Vladika Dimitrije je istakao da srpski narod istrajava na svjedočanstvu istine, pravde, čojstva i junaštva.
“Ove mošti svetih prebilovačkih mučenika svjedoče da nas Bog nije zaboravio i da ćemo imati blagoslova ako ostanemo na tom putu”, poručio je vladika Dimitrije.
Podsjetimo, ustaše su masakr u Prebilovcima počinile između 6. i 11. avgusta 1941, pod komandom Ivana Jovanovića Crnog. Većina je živa bačena u jamu Golubinku, dok su ostali ubijani na licu mjesta.
Jedina osoba koja se spasila i živa izašla iz škole u Prebilovcima bila je Mara Bulut.
Prema njenim riječima, ustaše su vadile bebe iz kolijevki i razbijale djeije glave o zid škole pred očima majki.
Samo u Prebilovcima ubijeno je 830 Srba, dok iz 57 porodica niko nije preživio pogrom.
Svjedočanstva preživjelih i stradanje učiteljice Stane Arnaut
Stana Arnaut bila je učiteljica u Osnovnoj školi “Kralj Milutin” u Prebilovcima i njena jedina “krivica” bila je što nije željela da se odvoji od svojih đaka kada su je ustaše tog avgusta, 1941. godine mučile na stolici, iživljavali se nad njom i na kraju je ispred škole i ubili.
Učiteljica Stana je poslije silovanja i mučenja, zaklana, a užasnu smrt doživjeli su i njeni učenici.
Na prostoru Hercegovine bilo je oko 110 stratišta, od kojih su većina bile kraške jame poput Golubinke, Korićanke, Jagodnjače, Pandurice, Ržanog dola i mnogih drugih.
Zločin u Prebilovcima je u bivšoj Jugoslaviji prikrivan, a 1961. godine jame u koje su bacani Srbi su zabetonirane.
Otkopavanje 13 jama na području donje Hercegovine počelo je 1990. godine, a kosti više od 4.000 Srba 4. avgusta 1991. godine su sahranjene u spomen-kosturnicu u Prebilovcima.
U junu 1992. godine tokom ofanzive “Čagalj” pripadnici HOS-a i HVO-a minirali su spomen-kosturnicu.
Obnova hrama
Hram Vaskrsenja Hristovog u Prebilovcima sagrađen je i osveštan 2015. godine u znak sjećanja na oko 4.000 Srba donje Hercegovine koje su ustaše ubile u Drugom svjetskom ratu, a Srpska pravoslavna crkva je iste godine kanonizovala te žrtve.
Ovaj praznik ustanovljen je u kalendaru na datum kada su ustaše 1941. godine zvjerski ubile više od 850 mještana ovog sela, uglavnom žena i djece i bacile u jamu u Šurmancima nadomak Međugorja.
Po povratku Srba u Prebilovce poslije 2000. godine, ostaci kostiju su sakupljeni, a po izgradnji Hrama Vaskrsenja Hristovog počivaju u njegovoj kripti.
Hram u Prebilovcima sagrađen je uz pomoć tadašnjeg predsjednika Srpske Milorada Dodika i zahvaljujući donacijama Srba u dijaspori.
Japanski list “Asahi Šimbun” svrstao je Prebilovce na četvrto mjesto po stradanju u 20. vijeku.
Razmjere ustaške bestijalnosti navele su italijanskog generala Alesandra Luzana da pošalje detaljan Musoliniju izvještaj o zločinu nad Prebilovčanima.
U pismu je Luzano istakao da je učiteljica Stana Arnaut silovana pred njenim đacima i da su čak i djevojčice od osam godina bile silovane. Luzano je bio zgrožen činjenicom i da je u zločinu učestvovao i jedan sveštenik Rimokatoličke crkve.
