Dok zvaničnici Republike Srpske već godinama najavljuju reforme, reorganizaciju i odgovornost u javnim preduzećima, finansijski pokazatelji ukazuju na nastavak problema i nova zaduženja koja se mjere desetinama miliona maraka.
Među posljednjim primjerima su „Šume Republike Srpske“, koje će se kreditno zadužiti za 55 miliona KM, dok je „Elektroprivreda Republike Srpske“ pokrenula inicijativu za novo zaduženje od 50 miliona KM uz garanciju Republike Srpske.
Prema podacima koje su objavile Nezavisne, „Šume Republike Srpske“ prošlu godinu završile su sa gubitkom od gotovo devet miliona KM, dok je „Elektroprivreda“ zabilježila minus od 27,8 miliona KM, što je njen najlošiji rezultat u prethodnim godinama.
Problemi nisu ograničeni samo na ova dva preduzeća. „Željeznice Republike Srpske“ prošlu godinu završile su sa gubitkom od 32 miliona KM, dok su obaveze Olimpijskog centra „Jahorina“ iznosile čak 145 miliona KM. Vlada Republike Srpske je u maju preuzela obavezu izmirenja milionskih dugovanja ovog centra nastalih po osnovu dvije emisije obveznica.
Uprkos takvim pokazateljima, najave o ozbiljnim promjenama u poslovanju javnih preduzeća traju godinama.
Još u aprilu 2022. godine tadašnji premijer Radovan Višković najavio je uspostavljanje posebne jedinice za nadzor nad radom javnih preduzeća, o čemu je razgovarao i sa predstavnicima Evropske banke za obnovu i razvoj.
U junu 2023. godine tadašnji predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik govorio je o ozbiljnom procesu rekonstrukcije javnih preduzeća, ističući da cilj nije prikrivanje problema, već njihovo rješavanje.
Nakon toga, u oktobru 2024. godine, Višković je upozorio na loše stanje u „Šumama Republike Srpske“ i drugim preduzećima, najavljujući da će biti zatražena odgovornost.
Dodik je u februaru 2025. godine ponovo najavio čistku u javnim preduzećima, poručujući da niko neće biti zaštićen. Slične poruke stigle su i od premijera Save Minića u decembru iste godine, kada je najavio reformu javnih preduzeća i tematsku sjednicu Vlade posvećenu stanju u „Elektroprivredi“ i „Željeznicama“.
Profesor Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu Predrag Mlinarević smatra da je za dugoročnu održivost ovih preduzeća neophodno napraviti plan konsolidacije i reorganizacije.
Prema njegovom mišljenju, potrebno je definisati profitne centre, optimizovati organizacionu strukturu i broj zaposlenih, dok bi plan razvoja trebalo da bude osnova za buduća zaduženja i investicije koje mogu donijeti dodatne prihode.
Da problem nije samo finansijske prirode, već i načina upravljanja, ukazuje Srđan Traljić, menadžer za odnose sa javnošću u Transparency Internationalu BiH.
On smatra da su dosadašnje najave o postavljanju stručnih rukovodilaca i kažnjavanju odgovornih ostale uglavnom bez konkretnih rezultata.
Traljić upozorava da se javna preduzeća i dalje posmatraju kao politički plijen, te da se njihovi resursi koriste za stranačke interese i obezbjeđivanje političke podrške.
Finansijski rezultati tako ponovo otvaraju pitanje kada će najavljene reforme biti sprovedene i da li će javna preduzeća konačno dobiti održiv model poslovanja umjesto da se problemi rješavaju novim kreditima.
Komentariši