Kategorija: Vijesti

Iako zakon propisuje da lokalne zajednice u Republici Srpskoj u budžetu moraju izdvojiti dva odsto posebnih sredstava za civilnu zaštitu, to se u praksi ne dešava često, a posljedice toga se vide kada se dogode poplave.

U Planu odbrane od poplava u RS u 2026. godini stoji da posljednja iskustva iz Jablanice i okruženja ukazuju na sve veći negativni uticaj bujičnih poplava, kao i sve veću štetu usljed te opasnosti.

Šta kaže zakon?

“Zakon propisuje da opštine i gradovi moraju u budžetu izdvojiti dva odsto posebnih sredstava za civilnu zaštitu. Od toga 50 odsto ide na preventivne aktivnosti, a drugih 50 odsto na opremanje i obuku struktura zaštite i spasavanja”, ističe se u Planu.

Međutim, kako se navodi, u praksi se ta sredstva često ne izdvajaju ili se ne izdvajaju u propisanom procentu.

Kome prijete poplave?

“Poplavama su najčešće izložena područja u srednjim i donjim tokovima pritoka rijeke Save: Novi Grad, Prijedor (Sana), Banjaluka (Vrbas i Vrbanja), Čelinac (Vrbanja), Doboj, Šamac i Modriča (Bosna), Foča, Novo Goražde, Zvornik, Bijeljina (Drina) itd. Od poplavnih velikih voda u Republici Srpskoj primjereno su zaštićena područja uz rijeku Savu, dok su na pritokama Save zaštitni sistemi nedovršeni ili ih uopšte nema, izuzimajući urbane cjeline”, navodi se u Planu.

Ističe se da su slivovi na području Srpske ozbiljno ugroženi i erozionim procesima te bujicama.

“Procjenjuje se da je oko 85 odsto teritorije Republike Srpske zahvaćeno procesima erozije. Ti procesi su najizraženiji u slivu Drine, gdje je oko 94 odsto površine podvrgnuto nekom obliku erozije, i u slivu Jadranskog mora, dok je erozija najmanje prisutna u neposrednom slivu Save, gdje se procjenjuje da je oko 49 odsto površine podvrgnuto procesima erozije”, navodi se u Planu.

Radovi često bili sanacioni

Dodaje se da su se dosadašnji radovi na zaštiti od erozija i bujica najvećim dijelom svodili na radove u koritima (oko 87 odsto od svih izvedenih radova).

“Znači, radovi su po svojoj koncepciji najčešće bili sanacioni, na mjestima najveće štete od bujica. Biološki radovi u slivu, izuzetno korisni za državu zbog uređenja teritorije i poboljšanja mikroklimatskih uslova, bili su mnogo skromniji po obimu i iznosili su samo oko 13 odsto od investicija, pri čemu je tim radovima tretirano samo oko 10.000 ha erozionih površina”, stoji u ovom planu.

Devastacija šume

Naglašava se da su neplanska sječa šuma, sječa lisnika i požari, koji su često nastajali iz nehata, odnijeli velike komplekse šuma u nepovrat, a sa devastacijom šume oslabila je njihova zaštitna funkcija od erozije.

Biljana Pajić, pomoćnica direktora Republičke uprave civilne zaštite, za “Nezavisne novine” kaže da su u Planu predstavljene sve aktivnosti, odnosno šta je potrebno od preventive uraditi, te ko je za šta zadužen na lokalnom nivou.

Komentarišući to što lokalne zajednice često ne izdvajaju posebna sredstva za civilnu zaštite, ona ističe da se to spomene tek u momentu kad se dese poplave.

“Preventiva je generalno osnovna i najbitnija, a to podrazumijeva čišćenje kanala, stavljanje nasipa itd., što kasnije za rezultat ima manje posljedica, jer je priroda nepredvidiva”, rekla je Pajićeva.

Prema njenim riječima, osim ovog plana, oni donose i Plan zaštite od požara, te Plan zaštite od zemljotresa i snježnih padavina.

“Ključno je da Uprava dva puta godišnje po ovom planu organizuje koordinacione sastanke preko svojih područnih odjeljenja, Doboja, Bijeljine, Banjaluke, Sokoca i Trebinja, gdje okupimo sve službe iz sistema zaštite i spasavanja te se dogovaramo o zadacima, o tome šta je izvršeno, te obučavamo štabove šta treba da rade u vanrednim situacijama itd.”, zaključuje Pajićeva.

Mostarski Srbi, čiji su preci vijekovima sahranjivani na dva pravoslavna groblja u naselju Vrapčići, jedva pronalaze riječi da opišu bol koju osjećaju nakon saznanja da su im grobovi predaka, crkve i kapele oteti i upisani u vlasništvo države.

Ove godine na Zadušnice taj bol je, kako kažu, bio gotovo nepodnošljiv.

U očima im se, osim suza, nazire i strah, a samo je jedno pitanje da li će kosti njihovih najbližih moći da počivaju u miru?

“Tuga, tuga, tuga…Nemam šta više reći. Radi ko šta hoće”, kaže Goran Bovan iz Vrapčića, paleći svijeće za pokoj duše oca, djeda i stričeva, prenosi Srna.

Njegove riječi kratke su, ali nose težinu koju je teško izgovoriti.

Ljudi su, dodaje, duboko zabrinuti.

“Čudi me kako crkva to nije upisala na svoje ime. Narod je nemoćan, ali beskrajno tužan i zabrinut”, priča Bovan, dok pogledom prelazi preko grobova na pravoslavnom groblju koji svjedoče o vijekovima srpskog postojanja.

Ogorčenost pomiješana s nevjericom

Većina mještana ne želi javno da govori, ali dijele isto osjećanje – ogorčenost pomiješanu sa nevjericom.

Vlado Vučić iz Vrapčića podsjeća da groblje u Gornjim Vrapčićima postoji više od dva vijeka.

“Groblje je ovdje bilo i za vrijeme Turske, pa Austrougarske, pa Kraljevine Jugoslavije, pa socijalističke Jugoslavije, pa trideset godina Federacije – i sad je nekome palo na pamet da kaže da nije naše”, rekao je Vučić

On je naveo da zna čije je ovo groblje i da će na njemu biti sahranjen makar pisalo da je kinesko.

Nadaju se reakciji institucija Republike Srpske

Srbi uz doline Neretve se nadaju da će institucije Republike Srpske reagovati i pomoći da se groblja, kapele i crkva vrate u vlasništvo Srpske pravoslavne crkve, kojoj su vjekovima pripadali.

Opštinski sud u Mostaru je u zemljišnim knjigama upisao “državu” kao vlasnika dva pravoslavna groblja u mostarskom naselju Vrapčići, kao i kapele i crkve čiji je posjednik Srpska pravoslavna crkvena opština Mostar.

Riječ je o srpskom pravoslavnom groblju u Vrapčićima, poznatom kao “Kraljevina” sa kapelom u neposrednoj blizini nekadašnjeg Kombinata “Đuro Salaj”, te o groblju “Podvornica” u Gornjim Vrapčićima sa crkvom.

U gruntovnici su upisani kao društveno vlasništvo, a takav upis izvršio je zemljišno knjižni referent Opštinskog suda u Mostaru.

Posljedica “procesa harmonizacije”

Upis “države” na posjed Srpske pravoslavne crkve izvršen je tokom procesa harmonizacije zemljišne knjige i katastra za katastarsku opštinu Vrapčići.

U opštinskom katastru kao posjednik je i dalje upisana Srpska pravoslavna crkvena opština.

Budući da je sud imao pristup katastarskoj evidenciji, mogao je utvrditi da se na tim parcelama nalaze pravoslavna groblja i da je Crkvena opština evidentirana kao posjednik.

Cilj takozvane harmonizacije bio je da se stvarno, faktičko stanje na terenu uskladi sa stanjem u gruntovnici. Ipak, umjesto usklađivanja, desilo se nešto sasvim drugo, prenosi Srna.

Zbog novonastale situacije Crkvena opština Mostar angažovala je advokate, dok je Vlada Republike Srpske formirala Interresornu radnu grupu koja će se baviti zaštitom imovine Srba i Srpske pravoslavne crkve u Federaciji BiH.

Željka Cvijanović, srpski član Predsjedništva BiH najoštrije je osudila, kako je navela, užasne i uznemirujuće scene iz Širokog Brijega sa koncerta Marka Perkovića Tompsona.

“Zgrožena sam ustaškom ikonografijom, pokličima i simbolima zločinačke NDH koji su obilježili ovaj događaj”, navela je Cvijanovićeva na društvenoj mreži “Iks”.

Kako je istakla, veličanje ove mračne ideologije predstavlja opasan pokušaj istorijskog revizionizma, ali i duboku uvredu za sve žrtve, a posebno za srpski narod koji je za vrijeme NDH pretrpio strahovita stradanja i doživio genocid.

“Nigdje u civilizovanom svijetu nema i ne smije biti mjesta za ovakve pojave, pa tako ni u BiH”, navodi se u obajvi.

Dodala je da od nadležnih institucija očekuje da utvrde sve okolnosti i odgovornost za sramna dešavanja u Širokom Brijegu, ali i da spriječe ponavljanje sličnih incidenata bilo gdje u BiH.

Inače, u sportskoj dvorani Pecara u Širokom Brijegu u petak 13. februara, održan je prvi od dva zakazana koncerta Marka Perkovića Tompsona.

Koncert je protekao i uz prisustvo sporne ikonografije i uzvika koji decenijama izazivaju oštre reakcije javnosti.

Premijer Kantona Sarajevo Nihad Uk podnio je ostavku nakon protesta građana izazvanih tragičnom tramvajskom nesrećom u kojoj je smrtno stradao student Erdoan Morankić iz Brčkog, dok je maloljetna djevojka teško povrijeđena. Uk je poručio da mu je „glas mladih važniji od funkcije“ i da preuzima političku odgovornost s ciljem vraćanja povjerenja u sistem.

U obraćanju javnosti podsjetio je da je na početku mandata naglasak stavio na mlade i njihovu budućnost. Istakao je da su upravo mladi izašli na ulice i jasno poručili šta očekuju od vlasti. „Izbor između njihove hrabrosti i moje funkcije za mene je jasan“, naveo je Uk.

Poručio je da ostavku podnosi kako bi doprinio vraćanju povjerenja u institucije, naglašavajući da odgovornost treba preuzimati i kada se dobije funkcija i kada je potrebno povući se. Najavio je da će nastaviti voditi procese do imenovanja novog premijera, te da će raditi na utvrđivanju pune istine o nesreći.

Dodao je da je prethodnih dana radio danonoćno, na mjestu tragedije, u bolnici i u Vladi, te da su i njegove kolege duboko pogođene događajem. Opoziciji je poručio da tragedija ne smije biti predmet političkih manipulacija i širenja neistina.

Istovremeno, Kantonalni sud u Sarajevu odbio je prijedlog Tužilaštvo Kantona Sarajevo za određivanje pritvora vozaču tramvaja Adnanu Kasapoviću. On je pušten na slobodu tokom protesta građana ispred zgrade suda, gdje su ga aplauzom dočekale kolege.

Kasapović je na ročištu izjavio da nije kriv, tvrdeći da je uzrok nesreće tehničke prirode. „Nisam kriv, nego je uzrok tehničke prirode“, rekao je, dodajući da će video-nadzor pokazati šta se dešavalo.

Njegov advokat Elmin Plećan naveo je da će ključni dokaz biti snimak iz kabine vozača, koji još nije pregledan. Prema njegovim riječima, taj snimak bi mogao pokazati da je vozač pokušavao zaustaviti tramvaj i isključiti struju, te da su kvarovi na tom tipu vozila ranije zabilježeni.

Prema navodima odbrane, sporni tramvaj je u prošloj godini imao više desetina isključenja iz saobraćaja, a početkom sedmice bio je na popravci. Istraga bi, ukoliko se utvrdi tehnička neispravnost, mogla biti proširena i na druge odgovorne osobe.

Građani su se okupili ispred Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine, odakle su krenuli u protestnu šetnju prema sudu, a skup je završen kod Vječne vatre. Okupljanje je organizovala neformalna grupa građana „Ne okreći glavu“, a najavljen je i nastavak protesta.

Policija je nakon protesta privela pet osoba, među kojima četiri maloljetnika, kod kojih su pronađeni pirotehnička sredstva i predmeti pogodni za nanošenje povreda. Nadležni su najavili zakonom predviđene mjere.

U međuvremenu, Erdoan Morankić ispraćen je na vječni počinak u Brčkom, gdje su se od njega oprostili brojni građani. Tragedija je otvorila pitanja odgovornosti, sigurnosti javnog prevoza i povjerenja u institucije, a političke i pravne posljedice tek slijede.

Ministar rada i boračko-invalidske zaštite Republike Srpske Radan Ostojić pozvao je institucije BiH i EU da reaguju na veličanje fašističkih i zločinačkih ideologija tokom koncerta kontroverznog hrvatskog pjevača Marka Perkovića Tompsona u Širokom Brijegu.
Ostojić je povodom uznemirujućih scena ustaškog skandiranja i korištenja nacističkih pozdrava tokom koncerta u Širokom Brijegu naglasio da je veličanje fašističkih i zločinačkih ideologija neprihvatljivo u svakom demokratskom društvu.

On je istakao da je posebno zabrinjavajuće kada se takve poruke šalju sa javnih događaja koji okupljaju veliki broj građana, uključujući i mlade.

“Kao ministar za boračka pitanja, ali prije svega kao građanin koji poštuje antifašističku tradiciju i žrtvu svih onih koji su se borili protiv nacizma i fašizma, smatram da je naša obaveza da jasno stanemo protiv svakog oblika istorijskog revizionizma i govora mržnje”, naveo je Ostojić.

On je naglasio da svako relativizovanje zločinačkih ideologija direktno vrijeđa žrtve i njihove porodice, ali i podriva temelje društva.

Ostojić ukazuje da dodatno zabrinjava najava da je naredni koncert planiran u Mostaru, što šalje opasnu poruku i upozorenje da se ideologije zločina pokušavaju normalizovati.

“Pozivam nadležne institucije BiH da, u skladu sa zakonom, ispitaju sve okolnosti ovog događaja i preduzmu adekvatne mjere radi sprečavanja širenja fašističke i nacističke simbolike u javnom prostoru, kao i institucije EU da reaguju”, poručio je Ostojić.

On je apelovao i na organizatore javnih skupova da preuzmu odgovornost i ne dopuštaju širenje poruka najmračnijih ideologija 20. vijeka.

“Naša je dužnost da čuvamo dostojanstvo našeg naroda i tekovine antifašističke borbe, te da jasno poručimo – fašizmu i nacizmu nema mjesta u našem društvu”, istakao je Ostojić.

Tompson je na koncertu u Širokom Brijegu u petak, 15. februara, izveo pjesmu “Bojna Čavoglave” uz ustaški pozdrav “Za dom spremni!”, koji je publika zajedno sa njim uglas uzvikivala.

Nastup u dvorani “Pecara” obilovao je ikonografijom, simbolima zloglasne Nezavisne Države Hrvatske i aluzijama na ratne devedesete.

Tompsonovi koncerti su proteklih godina bili zabranjeni ili otkazani u Holandiji, Njemačkoj, Švajcarskoj i Sloveniji u kojima se ovaj izvođač opisuje kao promoter neonacizma i ustaštva.

Državna svečanost povodom obeležavanja Dana državnosti Srbije održana je danas u Orašcu, kod spomenika vojvodi Karađorđu, gde je pre 222 godine na Sretenje podignut Prvi srpski ustanak. Na svečanosti je istaknuto da su Srbi u Orašcu tada „digli glavu koja želi jednakost i koja neće da bude potlačena“.

Svečanost su predvodili predsednici vlada Srbije i Republike Srpske, Đuro Macut i Savo Minić, koji su zajedno položili vence na spomenik Karađorđu. Prisustvovali su i ministri u Vladi Srbije, predsednik Narodne skupštine Republike Srpske Nenad Stevandić, politički predstavnici srpskog naroda iz Crne Gore i Severne Makedonije, ambasadori i vojni atašei stranih zemalja, kao i veliki broj građana.

Premijer Srbije Đuro Macut poručio je da Sretenje predstavlja buđenje nacionalnog duha i jedinstva Srba, te da ljubav prema otadžbini mora nadmašiti sve razlike. „Danas u Orašcu, koji simbolizuje jedinstvo, sećamo se trenutaka kada je naš narod pod vođstvom Karađorđa krenuo putem očuvanja i oslobođenja zemlje“, rekao je Macut. On je istakao da je donošenjem Sretenjskog ustava 1835. godine ostavljen zavet čitavom srpskom narodu da čuva otadžbinu, a temelji moderne države i funkcionisanja njenih organa postavljeni su upravo tim ustavom.

Predsednik Vlade Republike Srpske Savo Minić naglasio je da je srpski narod slobodan i da se samo slogom i zajedništvom može odbraniti od svih nedaća. „Ovdje se rodila odluka da srpski narod želi uređenu zajednicu, slobodu i jednakost i ideju koju i danas baštinimo“, rekao je Minić. On je dodao da nijedna žrtva nije uzaludna ako se poštuje, te da je dužnost svakog Srbina da čuva ideju slobode i jednakosti koju su ostvarivali srpski ratnici kroz vekove.

Obeležavanje Sretenja započelo je svetom arhijerejskom liturgijom u Hramu Vaznesenja Gospodnjeg u Orašcu, koju je služio mitropolit šumadijski Jovan uz sasluženje sveštenstva Eparhije šumadijske. Ministar bez portfelja u Vladi Srbije Nenad Popović istakao je da ovaj praznik simbolizuje vekovnu težnju srpskog naroda ka istinskoj slobodi i podseća na značaj vere u Hrista za očuvanje slobode.

Svečana akademija planirana je u Kragujevcu, prestonici kneza Miloša Obrenovića, gde je 1835. godine usvojen Sretenjski ustav. Akademiji će prisustvovati i predsednik Narodne skupštine Republike Srpske Nenad Stevandić i ministar rada i boračko-invalidske zaštite RS Radan Ostojić. Obilježavanje Sretenja u Srbiji i Republici Srpskoj sprovodi se pod sloganom „Sabornost i ponos“ u skladu sa Deklaracijom o zaštiti nacionalnih i političkih prava i zajedničkoj budućnosti srpskog naroda, donetom na Svesrpskom saboru 2024. godine.

U Republici Srpskoj, obeležavanje Sretenja počelo je u Banjoj Luci otvaranjem objekta za onkologiju i hematologiju sa palijativnom negom u Univerzitetskom kliničkom centru RS, a nastavilo se u Višegradu. Vlada RS je 16. februar proglasila neradnim danom povodom Dana državnosti.

Sretenje se obeležava u znak sećanja na 15. februar 1804. godine kada je pod vođstvom Karađorđa podignut Prvi srpski ustanak, kao i na 15. februar 1835. godine kada je u Kragujevcu usvojen prvi ustav Kneževine Srbije, poznat kao Sretenjski ustav.

Ministar za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske Bojan Vipotnik rekao je da su lokalne zajednice, u skladu sa propisima, dužne da dostavljaju izvještaje i planove u vezi sa smanjenjem nivoa zagađenosti vazduha, što podrazumijeva dugoročne i kratkoročne mjere, i dodao da je potrebno više raditi da bi kvalitet vazduha bio zadovoljavajući.

Vipotnik je istakao da je danas ima mnogo zagađivača – od industrijskih postrojenja, automobila i ložišta tokom zimske sezone.

Situacija u Banjaluci

“Ako uzmemo u obzir Banjaluku, samo tu imamo 10.000 individualnih ložišta. Veliku pažnju treba posvetiti i distributerima energenata i kvaliteti koju prodaju. Iz dopisa inspekcije utvrđeno je da postoji značajan broj distributera koji prodaju energente lošeg kvaliteta sa velikom količinom sumpora”, rekao je Vipotnik u podkastu Srne.

On je dodao da takvi energenti imaju nižu cijenu i da se zbog toga često koriste, ali i da individualna ložišta nemaju filtere koji sprečavaju zagađenje.

Otpad kao energent

Ministar Vipotnik je ukazao da je bitno obratiti pažnju i na proizvodne pogone koji otpad koriste kao energent.

“Problem zagađenja nije samo problem jednog grada već je riječ o globalnom problemu. Institucije i Vlada propisuju akte i daju smjernice kako da se vrši kontrola i prati kvalitet vazduha, kao i sankcije za one koji to krše”, istakao je Vipotnik.

Taksa na zagađenje

On je ocijenio pozitivnim mjeru u kojoj zagađivač plaća određen iznos novca, osvrnuvši se na automobile i vlasnike koji izdvajaju sredstva prilikom registracije.

“Ta sredstva idu u Fond zaštite životne sredine. Za 2024. godinu prikupljeno je oko 3,7 miliona KM. U prošloj godini je povećan iznos za oko 100.000 KM. Fond je ta sredstva vratio privredi i lokalnim zajednicama kroz sufinansiranje projekata zaštite životne sredine i energetske efikasnosti”, naveo je Vipotnik.

On je ukazao da je potrebno uvesti i česte inspekcijske kontrole, te da je neophodno kažnjavati one koji krše zakon.

“Pravila su jasna. Imate zakon i propise. To samo treba poštovati i pratiti”, poručio je Vipotnik.

Odgovornost u Banjaluci

Govoreći o Banjaluci, on je istakao da nepovoljan geografski položaj pogoduje većem zagađenju, ali i da je odgovoran ljudski faktor.

Prema njegovim riječima, u Banjaluci se neplanski gradi i ne poštuju se smjernice urbanizma, prostornog uređenja i građevinarstva.

Preći na obnovljive i čiste izvore energije

Vipotnik je istakao da se treba voditi primjerima dobre prakse, kada je riječ o zagađenju, i da je neophodno postepeno prelaziti na obnovljive i čiste izvore energije.

“Treba da promovišemo te aktivnosti i unaprijedimo naš zakonodavni okvir. Na taj način stvaramo preduslove za zdravu životnu sredinu”, pojasnio je Vipotnik.

Električni automobili

Govoreći o električnim automobilima, Vipotnik je naveo da nije značajno zastupljen takav vid transporta putnika i robe.

“Trudimo se, i koliko god možemo radićemo na tome da dostignemo zadovaljavajući nivo upotrebe takvih automobila”, rekao je Vipotnik.

Konkurs za subvencije

On je ukazao da će i ove godine Fond za zaštitu životne sredine raspisati javni poziv za subvencionisanje projekata iz oblasti energetske efikasnosti, prvenstveno za fizička lica.

“Ministarstvo već provodi projekte u smislu energetske efikasnosti javnih institucija, predškolskih ustanova, škola u fakulteta. Tu imamo domove zdravlja i bolnice i druge javne ustanove”, rekao je Vipotnik.

U ovoj godini zakon o klimatskim promjenama

Ministar Vipotnik najavio je da će u ovoj godini biti donesen zakon o klimi u skladu sa najboljim svjetskim trendovima, čiji prijedlog bi trebao uskoro da se pojavi najprije pred Vladom, a zatim i pred Narodnom skupštinom Srpske.

Vipotnik je u podsjetio da je krajem prošle godine urađena radna verzija nacrta zakona o klimi.

“To je prvi put u zakonodavstvu Republike Srpske da se donosi ovakav zakon zbog ozbiljnosti same problematike koju tretira. I mi moramo dati doprinos ovom globalnom problemu, prvenstveno da se zaštitimo od negativnih efekata klimatskih promjena”, rekao je Vipotnik.

Štete u BiH

On je naveo da Srpska nema uticaja na klimatske promjene, ali da one imaju uticaja na ove prostore, podsjetivši na istraživanje Svjetske banke prema kojem šteta od prirodnih nepogoda koje su BiH pogodile zadnjih decenija iznosi 840 miliona dolara, uz gubitke ljudskih života.

“Sada je faza prikupljanja završnih mišljenja i trebalo bi da se prijedlog zakona o klimi trebao naći pred Vladom i Narodnom skupštinom. Naravno sve to je planirano da se uradi u ovoj godini”, naglasio je Vipotnik.

On je naveo da je Ministarstvo na čijem je čelu predvidjelo i donošenje zakona o izmjenama Zakona o uređenju prostora i građenju u redovnoj proceduri, koji je sistemski zakon, te da su dobijene već određene sugestije i prijedlozi.

To je kompletan tekst članka (bez bočnih elemenata poput reklama ili komentara). Ako ti treba još neki dodatni kontekst ili analiza, javi!