Kategorija: Svijet

Njemački kancelar Fridrih Merc pozvao je na novi, manji prijedlog za sljedeći dugoročni budžet Evropske unije za period od 2028. do 2034. godine.

“Prijedlog koji je na stolu je previsok. Cifre treba smanjiti”, rekao je Merc u petak u Briselu na marginama konsultacija sa drugim liderima EU.

“Mora se ukazati novi prijedlog”, rekao je on.

Nedavni kompromisni prijedlog predviđa smanjenje za 2% predloženog budžeta Evropske komisije od 1,76 biliona evra (2,02 biliona dolara).

EU se suočava sa izazovom finansiranja svojih stalno rastućih finansijskih i investicionih potreba, dok su mnoge prestonice ograničene tjesnim budžetima nakon godina uzastopnih kriza, piše dpa.

Očekuje se da će predstojeći zajednički budžet pokriti tradicionalne troškove za poljoprivredne subvencije i podršku manje bogatim regionima, ali i nove prioritete, uključujući povećana ulaganja u konkurentnost i odbranu.

Fondovi EU su uglavnom popunjeni nacionalnim doprinosima zasnovanim na ekonomskoj moći pojedinačnih zemalja članica i nekim carinama.

Bogate zemlje EU, uključujući Njemačku, koje doprinose najvećim dijelom zajedničkog budžeta, pozvale su na drastično smanjenje njegovog obima.

Merc je takođe insistirao da EU neće preuzimati dodatni zajednički dug i da lideri EU raspravljaju o prihodima bloka, prenosi B92.

Evropski parlament je ranije predložio poreze na digitalne usluge, onlajn kockanje i transakcije kripto imovinom, kao i produženje poreza EU ​​na ugljenik na granici kao dodatne izvore prihoda za EU.

Predsjednik Ukrajine Volodimir Zelenski saopštio je da je Orden bijelog orla poslao poštom predsjedniku Poljske Karolu Navrockom, navodeći da Ukrajina ostaje otvorena za sve “suštinske oblike saradnje” sa partnerima.

Oduzeti orden

Navrocki je izjavio u petak da je odlučio da oduzme ukrajinskom predsjedniku Volodimiru Zelenskom najviše poljsko odlikovanje, Orden bijelog orla, nakon što je Zelenski preimenovao vojnu jedinicu po nacionalističkim pobunjenicima koji su masakrirali Poljake u Drugom svjetskom ratu.

“Vjerovali smo da je Orden bijelog orla upućen ukrajinskom narodu i našoj vojsci 2023. godine. To je tada rečeno. Danas sam poslao orden gospodinu predsjedniku Poljske”, naveo je Zelenski na Telegramu.

Simbol povezanosti

On je istakao da je Navrocki saopštio da je riječ o jednom od najviših poljskih odlikovanja, koje simbolizuje posebnu povezanost i povjerenje između država.

“Takav simbol zahtjeva ne samo zasluge, već i poštovanje vrijednosti koje čine temelj naše zajednice… Ako se vjeruje da ovaj poseban simbol može ostati kod Katarine II, Benita Musolinija i Gerharda Šredera, onda se mi u Ukrajini nećemo raspravljati sa tim”, dodao je.

Ukrajina ostaje zahvalna narodu Poljske

Zelenski je poručio da Ukrajina ostaje zahvalna narodu Poljske na podršci tokom rata sa Rusijom i ostaje otvorena za sve smislene formate interakcije “kako bismo pokušali da sprečimo različita tumačenja složenih i bolnih stranica prošlosti naših naroda i da obezbijedimo dužno poštovanje prema svim nevinim žrtvama 20. vijeka”.

“Ukrajina nikada ne zaboravlja solidarnost i zna da je saradnja između država i naroda u našem regionu jedna od opipljivih garancija bezbednosti kako za Ukrajince, tako i za svaku susjednu državu. I naša zemlja će nastaviti da se brani u ovom ratu, naglasio je ukrajinski lider.

On je poručio da Ukrajina čini sve što je u njenoj moći da spriječi da “Evropa izgubi u ovom vijeku”, napominjući da je ponosan na ukrajinski narod i vojsku i na, kako je naveo, “herojstvo koje su pokazali u odbrani od ruske agresije”.

Odluka nije usmjerena “protiv ukrajinske nacije”

Navrocki je u video poruci naglasio da ova odluka nije usmjerena “protiv ukrajinske nacije” i da “ne znači promjenu strateškog pravca poljske bezbjednosne politike”, kao i da se “ništa nije promijenilo”, povodom poljske podrške Ukrajini u borbi protiv Rusije.

Ukrajinska ustanička armija bila je nacionalistička formacija koja je pokrenula gerilski rat protiv nacističke Njemačke, Sovjetskog Saveza, kao i poljskih komunista i izvršila je masakre nad Poljacima u Voliniji i Istočnoj Galiciji, što za Poljsku predstavlja genocide, prenosi Tanjug.

Američka vojska odbacila je danas tvrdnje Irana da je zatvoren Ormuski moreuz, navodeći da je taj ključni plovni put i dalje otvoren i da američke snage prate situaciju kako bi osigurale nesmetan prolaz brodova.

Iran ne kontroliše Ormuski moreuz
“Iran ne kontroliše Ormuski moreuz”, rekao je za Rojters portparol američke Centralne komande (CENTCOM) kapetan mornarice Tim Hokins.

Prema njegovim riječima, pomorski saobraćaj se odvija nesmetano, a američke snage prate situaciju kako bi osigurale da tako i ostane.

Stav Irana
Korpus garde Islamske revolucije saopštio je ranije danas da je Ormuski moreuz zatvoren i upozorio brodove da se ne približavaju tom plovnom putu.

U saopštenju se navodi da je odluka o ponovnom zatvaranju Ormuza donijeta zbog “narušavanje bezbednosne situacije u regionu”, s obzirom na očigledno kršenje obećanja Vašongtona i nesprovođenja prvog pasusa Memoranduma o razumijevanju za okončanje rata, koji nalaže prekid neprijateljstava na svim frontovima uključujući Liban, prenio je Tasnim.

Ukazuje se na “neprekidno i kontinuirano” kršenje prekida vatre od strane Izraela u južnom Libanu i “nemilosrdno ubijanje i raseljavanje stotina hiljada ugnjetavanih ljudi te zemlje”, ali i na to da se izraelske snage nisu povukle sa teritorija južnog Libana.

Ističe se da će zbog svega ovoga Ormuski moreuz biti zatvoren za brodski saobraćaj i napominje da je ovo “prvi korak odgovora na kršenje obećanja neprijatelja”.

“Ukoliko se agresija nastavi, biće planirani i preduzeti dalji koraci kako bi se neprijatelj primorao da ispuni svoje obaveze”, zaključuje se u saopštenju.

Neimenovani američki zvaničnik rekao je juče da su se Izrael i Hezbolah složili oko prekida vatre koji je tebalo da počine u 16 časova po izraelskom lokalnom vremenu, nakon intenzivnih napada Izraela na jug Libana u kojima je poginulo 47 osoba.

Izraelska vojska (IDF) potvrdila je da je prekid vatre na snazi.

Ruski zvaničnici pozdravili su odluku Varšave da ukrajinskom predsjedniku Vladimiru Zelenskom oduzme Orden Bijelog orla, nakon što je Kijev nazvao jednu vojnu jedinicu po nacionalističkoj formaciji koja je odogovorna za masakre Poljaka i Jevreja tokom Drugog svjetskog rata, prenosi portal “Raša tudej”.

Zamjenik predsjednika Savjeta bezbjednosti Rusije Dmitrij Medvedev izjavio da je predsjednik Poljske Karol Navrocki konačno lišio kijevskog nacističkog ljubitelja Ordena Bijelog orla.

Prema njegovim riječima, Zelenskog to neće mnogo pogoditi, jer, kako je naveo, sada ima više mjesta na svojoj zelenoj majici za odlikovanja iz nacističkog perioda.

Ruski senator Andrej Klišas izjavio je da je poljski predsjednik iznenada otkrio da se lider susjedne države bavi veličanjem nacističkih zločinaca.

“Bravo, ostaje samo još jedan korak do toga da Poljska zatraži denacifikaciju Ukrajine”, dodao je Klišas.

Navrocki je juče saopštio odluku o oduzimanju Ordena Zelenskom, navodeći da je Kijev prešao crvenu liniju veličanjem nacističkih zločinaca.

Odluka je uslijedila nakon što je Zelenski svojim dekretom dodijelio počasni naziv “Heroji UPA” jednoj ukrajinskoj vojnoj jedinici.

UPA je bila oružano krilo Organizacije ukrajinskih nacionalista, koju Poljska smatra odgovornom za masovna ubistva poljskih civila tokom Drugog svjetskog rata, uključujući masakre na Voliniji.

Pomorski saobraćaj kroz Ormuski moreuz ponovo je obustavljen, saopštio je operativni štab Islamske revolucionarne garde (IRGC) Hatam-al-Anbija, uz obrazloženje da je odluka donijeta zbog nastavka izraelskih napada na Liban.

U saopštenju se navodi da je odluka o ponovnom zatvaranju Ormuza donijeta zbog “narušavanje bezbjednosne situacije u regionu”, s obzirom na očigledno kršenje obećanja Vašongtona i nesprovođenja prvog pasusa Memoranduma o razumijevanju za okončanje rata, koji nalaže prekid neprijateljstava na svim frontovima uključujući Liban, prenosi agencija Tasnim.

Ukazuje se na “neprekidno i kontinuirano” kršenje prekida vatre od strane Izraela u južnom Libanu i “nemilosrdno ubijanje i raseljavanje stotina hiljada ugnjetavanih ljudi te zemlje”, ali i na to da se izraelske snage nisu povukle sa teritorija južnog Libana.

Ističe se da će zbog svega ovoga Ormuski moreuz biti zatvoren za brodski saobraćaj i napominje da je ovo “prvi korak odgovora na kršenje obećanja neprijatelja”.

“Ukoliko se agresija nastavi, biće planirani i preduzeti dalji koraci kako bi se neprijatelj primorao da ispuni svoje obaveze”, zaključuje se u saopštenju.

Neimenovani američki zvaničnik rekao je juče da su se Izrael i Hezbolah  složili oko prekida vatre koji je tebalo da počine u 16 časova po izraelskom lokalnom vremenu, nakon intenzivnih napada Izraela na jug Libana u kojima je poginulo 47 osoba.

Izraelska vojska (IDF) potvrdila je da je prekid vatre na snazi.

U jutrošnjim napadima izraelske vojske (IDF) na ciljeve širom Libana poginulo je najmanje 12 ljudi, prenijeli su danas libanski mediji, prenosi Tanjug.

Evropska komisija procjenjivaće nakon 30. juna rezultate država koje koriste sredstava iz Plana rasta, a novac namijenjen zemljama koje nisu realizovale reforme biće preraspodijeljen onima koje su ostvarile bolji učinak na tom planu.

To su podgoričkim “Vijestima” rekli iz Komisije odgovarajući na pitanje da li će novac iz Plana (odnosno Instrumenta za reforme i rast), koji neke države nisu dobile jer nisu sprovele reforme (Bosna i Hercegovina i Srbija), biti podijeljen onima koje ostvaruju rezultate (Crna Gora i Albanija).

Šta je potrebno za to?

U slučaju preraspodjele koja bi rezultirala isplatom dodatnih sredstava nekoj zemlji, ona bi trebalo da podnese revidirani program reformi s dodatnim mjerama koje treba ostvariti.

Iz Komisije podsjećaju da uredba kojom je uspostavljen Plan rasta za Zapadni Balkan predviđa mehanizam preraspodjele zasnovan na rezultatima.

“Ukoliko reformski koraci nisu ispunjeni i isteknu nakon grejs perioda, odgovarajuća sredstva mogu biti preraspodijeljena drugim korisnicima. Nakon isteka grejs perioda za prvi set reformskih koraka, 30. juna 2026. godine, Evropska komisija će sprovesti sveobuhvatnu i objektivnu procjenu rezultata svih korisnika sredstava”, najavili su oni.

Kad je usvojen plan rasta?

Plan rasta je usvojen 2023. i predstavlja kombinaciju bespovratnih sredstava i povoljnih kredita za region, od ukupno šest milijardi evra za period od 2024. do 2027.

Za Crnu Goru je obezbijeđeno 383,5 miliona evra, od čega su 110 miliona bespovratna sredstva, a 273,5 miliona povoljni krediti.

Komisija je, od ukupnog iznosa, sedam odsto dodijelila na početku sprovođenja Plana kao svojevrsno predfinansiranje, a ostatak dijeli u šest polugodišnjih tranši, u zavisnosti od stepena realizacije reformi iz reformskih agendi (koje su usvojile sve države Zapadnog Balkana).

Petina reformi u zastoju

Iz Brisela podsjećaju da se Plan rasta zasniva na rezultatima, što znači da se sredstva isplaćuju samo kad su reforme u potpunosti sprovedene.

“Već se vide značajni pomaci – 78 odsto reformi obuhvaćenih u prva tri izvještajna ciklusa pokazuje ili potpuno ispunjenje ili makar određeni napredak, dok je 22 odsto reformi i dalje bez pomaka”, naveli su iz Komisije, ukazujući na rezultate regiona u cjelini.

Podsjećaju da grejs period za mjere koje su dospjele sredinom 2025. ističe 30. juna, a za one koje su bile planirane krajem 2024. i tokom 2025. – krajem ove godine (u prvoj godini sprovođenja Plana grejs period se produžava na 24 mjeseca za neispunjene obaveze).

Najduži rok za BiH

“Ukoliko rok za istek grejs perioda u junu 2026. ne bude ispoštovan, svi partneri osim BiH rizikuju da kolektivno izgube više od 88 miliona evra. Za BiH je rok za istek grejs perioda u decembru”, ukazali su iz Komisije.

Oni zato pozivaju partnere da “intenziviraju napore” kako bi reforme bile sprovedene na vrijeme, prije narednih izvještajnih perioda.

“Reforme moraju ostati prioritet za korisnike sredstava, kako bi u potpunosti iskoristili mogućnosti koje im pruža Plan rasta”, poručili su oni.

Dodatni milioni za Crnu Goru

Komisija je 20. maja objavila da je Crnoj Gori stavila na raspolaganje dodatnih 44,2 miliona evra u okviru Instrumenta za reforme i rast. To je, kako je saopšteno, uslijedilo nakon trećeg zahtjeva za isplatu i pozitivne ocjene o sprovedenim reformama u oblastima konkurentnosti poslovanja i inovacija.

Vlada je očekivala isplatu oko 59 miliona evra. U trećem polugodišnjem izvještaju o sprovođenju Reformske agende, izvršna vlast je navela da je od ukupno 45 koraka, Crna Gora u potpunosti ispunila 24, dok je 21 djelimično realizovan.

Crna Gora je prvu redovnu tranšu iz Plana dobila u avgustu prošle godine, i to u iznosu od 10,2 miliona evra, a ne 18 miliona koliko je izvršna vlast očekivala, jer polovina neophodnih koraka nije bila u potpunosti ispunjena.

Druga tranša, od 8,1 milion evra, odobrena je 17. oktobra prošle godine. Pretfinansiranje, od 26,85 miliona evra, Crna Gora je dobila u maju prošle godine.

Srbiji zamrznuta sredstva, BiH jedina bez isplata

Komisija je Srbiji zamrznula isplate dok su na snazi sporni pravosudni zakoni. Tzv. “Mrdićevi zakoni”, usvojeni u januaru ove godine, za Evropsku uniju (EU) predstavljaju korak unazad u integracionom procesu te države.

Iz sredstava Plana rasta Srbija ima pravo na 1,58 milijardi evra. Srbija je iz prve tranše isplate u januaru dobila 61,1 milion evra, umjesto predviđenih 112 miliona, jer je konstatovano da je od sedam planiranih reformi ispunila samo tri.

Zajedno sa sredstvima iz predfinansiranja, ukupna suma koju je Srbija do sada dobila iz Plana rasta iznosi 167,59 miliona evra.

“S druge strane, BiH je jedina zemlja Zapadnog Balkana koja je ostala bez isplata zbog izostanka usaglašavanja reformske agende. Ukupan paket koji je na raspolaganju BiH iznosi 976,6 miliona evra, a bez ispunjavanja obaveza zemlja trajno rizikuje gubitak od 373,9 miliona”, upozorila je nedavno Delagacija EU u toj zemlji.

Koliko novca je već isplaćeno?

Evropska komisija je 20. maja, prilikom isplate novca Crnoj Gori, Albaniji i Sjevernoj Makedoniji, saopštila da je ukupan iznos koji je u okviru Instrumenta stavljen na raspolaganje tim državama dostigao 212,8 miliona evra za Albaniju, 89,3 miliona evra za Crnu Goru i 142,1 milion evra za Sjevernu Makedoniju.

Albanija

Kako je navedeno, u Albaniji reforme koje je Komisija ocijenila obuhvataju mjere za unapređenje poslovnog ambijenta, olakšavanje investicija i inovacija, kao i širenje pristupa finansiranju, uključujući startape i kompanije aktivne u zelenom i digitalnom sektoru. Od isplaćenih 49 miliona, 22,8 miliona biće prebačeno u državni budžet, dok su preostala sredstva dostupna za investicione projekte kroz Investicioni okvir za Zapadni Balkan (WBIF).

Crna Gora

U Crnoj Gori, Komisija je ocijenila reforme u oblasti istraživanja i inovacija, uključujući podršku naučnicima, preduzećima i istraživačkim institucijama, kao i dalje jačanje nacionalnog inovacionog ekosistema. Od isplaćenih 44,2 miliona evra, 20,6 miliona biće prebačeno u državni budžet, dok su preostala sredstva dostupna za projekte kroz WBIF.

Sjeverna Makedonija

U Sjevernoj Makedoniji, ocijenjene reforme uključuju mjere za unapređenje finansiranja osnovnog i srednjeg obrazovanja, kao i mjere za proširenje pristupa digitalnoj infrastrukturi i IT opremi u školama. Od isplaćenih 65,7 miliona evra, 30,6 miliona ide u budžet, a ostalo je, kao i u slučaju Albanije i Crne Gore, dostupna kroz WBIF.