Kategorija: Ekonomija

Profit banaka u Federaciji BiH i Republici Srpskoj u toku devet mjeseci ove godine iznosila je 580 miliona KM, podaci su entitetskih agencija za bankarstvo.

Tako su banke u FBiH za devet mjeseci ostvarile dobit od 432,7 miliona KM.

“Banke su imale ukupan prihod od 1,09 milijardi KM, pri čemu na prihode od kamata i slične prihode otpada 604,8 miliona KM, odnosno 55,2 odsto. Ukupni depoziti iznosili su 23,6 milijardi KM. Najveći udio imaju depoziti stanovništva 11,5 milijardi KM. Depoziti privatnih preduzeća iznose 5,5 milijardi ili 23,3 odsto, a vladinih institucija 3,3 milijarde ili 14 odsto”, piše u podacima Agencije za bankarstvo FBiH.

S druge strane, sve banke u Republici Srpskoj su u devet mjeseci ove godine iskazale neto dobit u ukupnom iznosu od 147 miliona KM.

Kako piše u podacima Agencije za bankarstvo RS, ova dobit je ostvarena na višem nivou u odnosu na uporedni period u 2022. godini, kada je iznosila 115 miliona KM.

“Depoziti pravnih lica iznose 3,1 milijardu KM, od čega se 1,4 milijarde ili 45 odsto odnosi na depozite privatnih društava. Depoziti fizičkih lica iznose 4,4 milijarde KM, od čega se 2,5 milijardi KM ili 56 odsto odnosi na štednju stanovništva. Depoziti stanovništva bilježe kontinuiran rast”, ističe se u podacima.

Dodaje se da bruto bilansna aktiva bankarskog sektora iznosi 10,2 milijarde KM i u odnosu na kraj 2022. godine je veća za 1,2 odsto.

“Ukupni depoziti na nivou bankarskog sektora iznose 7,5 milijardi KM i na približnom su nivou u odnosu na kraj 2022. godine. Ukupni bruto krediti iznose 5,9 milijardi KM i povećani su za 138 miliona KM ili 2,4 odsto u odnosu na kraj 2022. godine”, stoji u podacima.

Dalje piše da krediti pravnih lica iznose tri milijarde KM, od čega se dvije milijarde KM ili 69 odsto odnosi na kredite privatnim društvima.

“Krediti fizičkih lica iznose tri milijarde KM, od čega se 1,9 milijardi ili 63 odsto odnosi na potrošačke kredite”, piše u podacima Agencije za bankarstvo RS.

Neto dobit mikrokreditnog sektora u devet mjeseci iznosila je 39 miliona KM.

“U odnosu na uporedni period prethodne godine, dobit je uvećana kao posljedica jednokratnih događaja iz prvog kvartala 2023. godine. Isključenjem jednokratno ostvarenih ostalih prihoda neto dobit MKO bi bila iskazana u iznosu koji je za 11 odsto veći od istog iskazanog na polugodištu 2022. godine”, naveli su iz Agencije.

Bankari sa kojima smo razgovarali kažu da je visok profit bankarskog sektora isključivo zasluga visokih naknada u skoro svim bankama.

“Tako su mjesečne naknade za vođenje računa, debitnih kartica, ali i naknade za SMS usluge porasle u odnosu na prije nekoliko godina, što je čist profit banaka. Takođe, naknade za plaćanje računa su prošle godine povećane, pa su tako u mnogim bankama one otišle oko 50 odsto”, objasnio je ovaj bankar.

Ekonomista Slaviša Raković takođe kaže da je dobit banaka prije svega rezultat visokih naknada koje banke naplaćuju klijentima.

“Uvećana dobit u odnosu na prošlu godinu je djelimično rezultat povećanja kamatnih stopa. Inflacija je pogodovala utoliko što je novčani promet uvećan, pa time i iznos naknada koje zavise od prometa. S druge strane treba dodati da nema kreditne ekspanzije, pa su rezervisanja za potencijalne gubitke u približno prošlogodišnjim okvirima”, pojasnio je Raković za “Nezavisne novine”.

Banjalučanin Ratko R. kazao je da je do trenutka kada je počeo da radi imao otvoren takozvani studentski račun u banci, za šta je plaćao 2,5 KM mjesečno.

“U tih 2,5 KM se, osim održavanja računa, obračunavao i SMS servis. Kada sam se zaposlio, moram sam otvoriti račun koji se odnosio na posao, i održavanje tog računa bilo je, ako se ne varam, 4,99 KM. A obišao sam nekoliko banaka i svuda je bilo isto. Nisam koristio SMS uslugu, niti mobilno bankarstvo, dakle, samo održavanje računa. Nakon nekog vremena odlučio sam se da pokrenem i mobilno bankarstvo, a tada mi je rečeno da i to održavanje košta dodatnih pet maraka, tako da sada plaćam 10 KM svakog mjeseca, što, iskreno, mislim da je suludo”, kaže ovaj Banjalučanin.

Cijena goriva na benzinskim pumpama u Republici Srpskoj pale su tokom vikenda, a korekcije naniže trebalo bi očekivati i u narednim danima te bi tako benzin trebalo da košta pet, a dizel deset feninga manje u odnosu na prošlu sedmicu, izjavio je predsjedavajući Grupacije za promet naftom i naftnim derivatima Privredne komore Srpske Đorđe Savić.

Savić je za Glas Srpske pojasnio da je do ovih novih korekcija došlo nakon promjena na globalnom naftnom tržištu.

“Gorivo je u nekim gradovima i više od ovog pojeftinilo. U Prnjavoru je to za 15 feninga. Žele biti što konkurentniji, ali vjerujem da će oni vrlo brzo izvršiti nove korekcije, jer, s obzirom na to koliko košta gorivo u nabavci, cijene koje trenutno drže nisu realne”, smatra Savić.

Navodi i da je trenutna potrošnja goriva u Republici Srpskoj možda i nešto veća od nekih mjesečnih prosjeka prethodnih godina, što se, kako je rekao, može objasniti povoljnim vremenskim prilikama.

Na svjetskom tržištu cijene sirove nafte pale su tokom prošle sedmice, treće zaredom, jer je, kako objašnjavaju analitičari, berzanske trgovce i investitore zabrinula manja potražnja i potrošnja u najvećim svjetskim ekonomijama.

Prema njihovom mišljenju, to je glavni razlog što je barel nafte (159 litara) sa 92,3 dolara, koliko je koštao 29. oktobra, pao na 81,5 dolara.

Ukazuju na to da je na njega, prije svega, uticala vijest da bi potražnja za benzinom u Sjedinjenim Američkim Državama mogla tokom naredne godine pasti na najniži nivo u dvije decenije, ali je na trgovce uticala i informacija da su rafinerije iz Kine, zemlje koja je najveći svjetski potrošač naftnih derivata, zahtijevale manje količine saudijske nafte.

Ono što je dodatno uticalo na ova kretanja jesu i podaci o manjoj potražnji, što je pojačalo zabrinutost da privrede, pogotovo one najveće, rastu sporije i neujednačenije nego što se prvobitno očekivalo.

Eksperti navode i da su se strahovi od prekida snabdijevanja na Bliskom istoku u velikoj mjeri raspršili, ali i da je u značajnoj mjeri, sigurno ne zanemarljivoj, na berzanska kretanja uticao i povećan ruski izvoz nafte, ali i pad rafinerijskih marže slabi.

Smatraju i da će, dok god sukob na Bliskom istoku bude “ograničen” između Izraela i Hamasa – zalihe nafte ostati manje-više stabilne, a samim tim i cijene u sadašnjim okvirima oko 80 dolara po jednom barelu.

Crni scenario
Trenutno jedini rizik za novi i dramatični rast cijena sirove nafte predstavlja uključivanje Irana u rat Izraela i Hamasa.

To bi, kako upozoravaju analitičari, moglo dovesti do toga da Iran poremeti transport iz arapskih zemalja Persijskog zaliva kroz Ormuski moreuz.

Čak petina svjetske proizvodnje nafte na dnevnom nivou prođe ovim vodama.

Zatvaranje ovog moreuza praktično bi odsjeklo od svijeta velike izvoznike nafte u Saudijsku Arabiju, Kuvajt, Bahrein i Ujedinjene Arapske Emirate, kao i Katar, najvećeg svjetskog izvoznika prirodnog gasa.

Ministar finansija Republike Srpske Zora Vidović izjavila je da je Srpska finansijski stabilna i da bi budžet Republike u narednoj godini trebalo da iznosi od 5,5 do šest milijardi KM. Vidovićeva smatra da je realan prijedlog predsjednika Republike Srpske Milorada Dodika da najniža plata sljedeće godine bude 1.050 KM.

Vidovićeva je u intervjuu Srni rekla da se intenzivno priprema budžet Republike Srpske za narednu godinu i da bi u decembru Narodna skupština trebala da ga usvoji.

• Sigurno je da će finansijska stabilnost biti sačuvana i ispunjene budžetske obaveze – naglasila je Vidovićeva.

Ona je ocijenila da je važno što je rebalans ovogodišnjeg budžeta Srpske od 5,5 milijardi KM usvojen, jer je budžetski okvir proširen za 140 miliona KM.

• Rebalansom je bilo neophodno uraditi relokaciju na prihodnoj i rashodovnoj strani. Time zatvaramo budžetski okvir za ovu godinu – navela je Vidovićeva i napomenula da Srpska ima zaduženost od 34 odsto bruto domaćeg proizvoda, što je mnogo manje od evropskih zemalja.

Ona je naglasila da će budžet Srpske i u narodnoj godini biti stabilan.

• Sve što dogovorimo sa socijalnim partnerima biće ispoštovano, ali i isplata penzija, plata, socijalnih davanja, te borački dodaci. Moraćemo imati i značajne uštede kada je riječ o materijalnim troškovima i ostalim davanjima koja nisu neophodna – rekla je Vidovićeva i navela da Srpska ima mnogo ugovorenih investicija, među kojima je i zelena energija.

Prema njenim riječima, u Srpskoj će naredne godine biti konsolidovan deficit koji je bio neznatno povišen.

Realan Dodikov prijedlog o najnižoj plati

Vidovićeva smatra da je realan prijedlog predsjednika Republike Srpske Milorada Dodika da najniža plata sljedeće godine bude 1.050 KM.

• Prikazano je da više od 140.000 radnika ima nižu platu od 1.000 KM. Međutim, to nije tačno zato što veliki broj poslodavaca isplaćuje minimalnu platu i na taj nivo uplaćuje doprinose, a u kovertama se uplaćuje ostatak – rekla je Vidovićeva.

Ona je navela da će Vlada razgovarati sa socijalnim partnerima o povećanju najniže plate.

Projektovan rast prihoda od indirektnih poreza

Kada je riječ o projektovanim prihodima od indirektnih poreza od 7,7 odsto u ovoj godini, Vidovićeva je navela da je Republika Srpska za narednu godinu projektovala rast od osam odsto.

• Direktni prihodi su u ovoj godini bili viši i iznosili su od 14 do 15 odsto. Bilježen je rast indirektnih prihoda od 4,9 odsto, razlog je to što smo prošlogodišnjni budžet usvojili u novembru, a kasnije je uvećan budžet BiH i Srpskoj su oduzeta 52 miliona KM – precizirala je Vidovićeva.

Ona je napomenula da bi Srpska u ovoj godini od indirektnih poreza trebalo da dobije 50 miliona KM manje od planiranog iznosa.

• Nije tačno da Srpska uzima prihode lokalnih zajednica. U Srpskoj je sprovoden 131 projekat koji se odnosi na vodovod, kanalizaciju, škole, odbranu od poplava i ništa nije uzeto za budžet Srpske. Republika Srpska vraća kredite za realizaciju projekata u lokalnim zajednicama – rekla je Vidovićeva.

Srpska neće svoju imovinu prenijeti na BiH

Komentarišući izvještaj Evropske komisije o napretku BiH, ona je rekla da sumnja u uslove za dobijanje novca za realizaciju projekata u Srpskoj i BiH.

• Traži se da nestane Republika Srpska i bude formirana unitarna BiH što ne možemo prihvatiti. Svoju imovinu ne možemo prenijeti na nivo BiH i, ako misle da će usvajanjem nekog zakona ovo riješiti i time završti sa predsjednikom Republike Miloradom Dodikom – moram im poručiti da je to nemoguće – naglasila je Vidovićeva.

Ona je rekla da je narod birao Dodika, što znači da ima podršku većine. “Ako neko želi da se suprotstavi narodu od toga neće biti ništa. Kristijan Šmit je pozvao da se ne ulaže u Srpsku zato što, kao je naveo, nema imovinu što je nedopustivo”, poručila je Vidovićeva.

Govoreći o Centralnoj banci BiH, Vidovićeva je ukazala da se ne može očekivati reagovanje ove finansijske institucije da bi pomogla domaćim privrednicima.

• Nemamo primjedbu na “Karensi bord”, nego zato što je višak iznad rezervi Banke plasiran u insotranstvo, a ne u Republiku Srpsku i u Federaciju BiH. Kamate su jedno vrijeme bile negativne, kao i efekat plasmana što je dovelo do prodaje rezervi zlata”, precizirala je Vidovićeva.

Kriza u Srpskoj nije uticala na prodaju luksuznih stanova. Prodaja ide kao halva, stanove kupuju i prije nego što zgrada bude završena, a budući vlasnici su spremni da za kvadrat izdvoje i skoro 5.000 maraka.

U Republici Srpskoj je u trećem kvartalu ove godine prodato 720 novih stanova, što je za 10,9 odsto više nego u istom periodu prošle godine, podaci su Republičkog zavoda za statistiku.

Od ukupnog broja prodatih novih stanova 249 je u Banjaluci. Prosječna cijena stana je 2.697 KM po metru kvadratnom i veća je za 0,5 odsto nego u istom periodu prošle godine, a samo u Banjaluci je prosječna cijena stana bila veća od republičkog prosjeka i iznosila je 3.369 KM po metru kvadratnom.

Prodaja i kupovina iz dva osnova

Ekonomski analitičar Zoran Pavlović istakao je da je situacija takva da je potražnja za stanovima konstantna iz dva osnova. Jedan osnov je, kaže on, to što se djeca odvajaju od roditelja i rješavaju stambeno pitanje.

-Imamo i situaciju da ljudi koji iole imaju novaca prepoznaju kupovinu stanova kao nešto što je dobro ulaganje. Neće ništa izgubiti, samo mogu dobiti kada dođu u situaciju da mogu iznajmiti taj stan drugima – rekao je Pavlović.

On objašnjava da će oni tada ostvariti prihod od 4 do 5 odsto na vrijednost stana godišnje.

-Taj način investiranja je pretvaranje ličnog novca u trajno dobro. Rast cijena nekretnina u Evropi je nagnao naše ljude koji žive tamo da razmišljaju da investiraju svoj novac ovdje sa željom da se u jednom momentu vratei nastave svoj život u svom stanu.

Dugoročno, svi naši radnici koji rade u inostranstvu, dušem i srcem razmišljaju da se vrate u jednom momentu i u tu potrebu kupuju stanove jer će kratkoročno moći iznajmiti te stanove, a dugoročno će imati gdje da se vrate ukoliko budu odlučili da se vrate kući. To su dva elementa koja su prisutna – rekao je Pavlović.

Sa treće strane, smatra Pavlović, veći centri povlače mnogo ljudi iz malih gradova i varošica da se sele jer u malim sredinama za njih nema mogućnosti.

-U velikom gradu postoje prilike i mogućnosti za posao i za napredovanje, tako da je praktično to bježanje iz malih sredina gdje nema prilika za zaposlenje. Zbog toga svega, i mladi se odlučuju na kupovinu stanova, upravo iz tog razloga – istakao je Pavlović.

Objasnio je i na koji način se kupuju stanovi. Većinom je, Pavlović ističe, pola kredit, a pola sopstveni kapital.

-Svako ko ima neku količinu slobodnih sredstava, učestvuje u kupovini stana, a ostatak uzima na kredit, tako da tu imamo kreditnu varijantu koja je više od 50 odsto prisutna – ističe on.

Sudeći po mišljenju vlasti u Republici Srpskoj, ekonomski i privredno smo višestruko jači i od susjedne Srbije, jer ukoliko Vlada RS odluči da posluša ideju Milorada Dodika, predsjednika Srpske, i da od 1. januara 2024. godine minimalac bude 1.050 KM, to će biti gotovo za 300 KM više nego što će biti najniža zagarantovana zarada u susjednoj Srbiji, gdje je odlučeno da iznosi oko 780 KM.

Podsjećamo, Vlada Srbije je sredinom septembra usvojila Odluku o visini minimalne zarade za 2024. godinu, i ona je 47.154 dinara, odnosno oko 780 KM, što je povećanje od oko 80 maraka, jer je trenutni minimalac 42.000 dinara (oko 700 KM).

I dok Srbija, koja je i po broju stanovnika i po ekonomskoj strukturi neuporedivo jača od Republike Srpske, diže minimalac za nekoliko desetina maraka, u Banjaluci se razmatra povećanje od 50 odsto, što je, kako kažu privrednici i struka, odokativna politička odluka, koja nema veze ni s privrednom ni s ekonomskom realnošću.

Minimalac bi, po nekom pravilu, trebalo da bude posljedica jačine ekonomije i države. Samim tim, koliko je ekonomija jaka, diktiraće i zaradu, a ekonomske mogućnosti privrede u Srpskoj, smatra struka, nemaju snagu da bi se realizovao minimalac od 1.050 KM.

O ovoj temi nedavno je govorio i Aleksandar Vučić, predsjednik Srbije, naglasivši da će za četiri godine prosječna plata u Srbiji biti 1.400 evra, a po pitanju minimalne zarade, naglasio je da oni imaju problem s privrednicima, a ne sa strancima.

“Vodimo računa kako raste minimalna zarada. To neki mali mogu da se igraju s time, ali posle plate visoku cenu. Mi nećemo na političkoj ravni da povećavamo prihode. To je nemoguće, mora biti zasnovano na ekonomskim parametrima”, rekao je Vučić.

A Srpska radi potpuno suprotno, poručuje ekonomista Milenko Stanić.

“Očigledno je da kod nas u tim izbornim godinama i vanrednim okolnostima kada političari nemaju mogućnosti da pokažu svoje rezultate pokušavaju nešto postići nerealnim procjenama. Ovdje je u pitanju potpuno nerealna procjena mogućnosti naše privrede da isfinansira minimalnu cijenu rada iznad 1.000 KM. Dodikovom prijedlogu nije prethodila nijedna ozbiljna ekonomska analiza. Dakle, takvih analiza nije dolazilo ni od sindikata, nije ih bilo ni u Vladi, niti u angažovanju instituta i to je odokativan prijedlog koji ne slijedi nikako mogućnosti privrede”, rekao je Stanić.

On za “Nezavisne novine” podsjeća da minimalna cijena rada i svaki rast plate mora da se utemelji na rastu proizvodnje i prihoda za preduzeća.

“Druga varijanta je da država smanjenjem opterećenja privrede, prije svega smanjenjem opterećenja rada, i to smanjenjem poreza i doprinosa, stvori uslove za administrativno povećanje plate”, naglašava Stanić.

Upoređujući dešavanja u Srbiji i Republici Srpskoj, on navodi kako je očigledno da se u Srbiji nadležni ponašaju odgovornije.

“Oni, za razliku od nas, imaju mnogo niže plate u javnom sektoru, a plate su višestruko veće u realnom sektoru i zato je njihova ekonomija utemeljena na mnogo boljim osnovama. Na primjer, učešće države u BDP-u u Srbiji je sedam-osam odsto zadnjih nekoliko godina, a kod nas u Republici Srpskoj je učešće plata javnog sektora, odnosno državne administracije između 20 i 22 odsto. To stvara mogućnosti da država pokupi prvo kreditna sredstva od banaka, da istisne privredu, da smanji investicije, a čim nema investicija, nema ni boljeg života”, poručio je Stanić.

I privrednici se čvrsto drže mišljenja da je povećanje minimalca za 350 KM striktno politička i potpuno nerealna odluka.

“Ne može se donositi politička odluka samo zato što bi neko želio da bude tako, a ne ulazeći u analizu da li to ima posljedice po privredu i lutati od toga da se udovolji sindikatu, a da se ne gleda na privredu, ili obrnuto. Treba raditi da se stvore uslovi da privreda može dobro da radi, a onda će same po sebi plate doći kao plod konkurencije i nedostatka radne snage i potrebe za radnom snagu”, kazao je za “Nezavisne” Nemanja Vasić, vlasnik Mesne industrije “Trivas” iz Prnjavora.

Ponavlja stav da će ovo dovesti do gašenja nekih manjih firmi koje muku muče sa konkurencijom firmi iz okruženja, jer se ne bi mogle nositi s njima u poslu.

“Ukoliko bi se popravila finansijska disciplina, a kao plod toga došlo do smanjenja doprinosa, onda bi i taj minimalac mogao da bude veći. Ja ne govorim to sa stanovišta moje firme. Ja u ovom momentu ispunjavam i ovaj neki novi uslov, ali ne mogu govoriti o nekom ekonomskom parametru samo sa stanovišta moje firme, već gledam ukupne probleme branši i firmi u cjelini i svakako to još uvijek nije cifra koju bi mnogi privrednici mogli podnijeti”, istakao je Vasić.

Institucije BiH svake godine troše sve više novca i te povećane troškove plaćaju Republika Srpska i Federacija BiH, a zakonska je obaveza da budžet bude predložen unutar ove godine što će na kraju biti i ispunjeno, izjavio je ministar finansija i trezora u Savjetu ministara Srđan Amidžić.

On je podsjetio da je Ministarstvo finansija i trezora pozvalo budžetske korisnike na racionalnije korištenje sredstava, ali, nažalost, nije dobilo pozitivan odgovor.

• Njihovi budžetski zahtjevi ne da nisu na nivou 2023. godine, već su na višem nivou. Pokušali smo i kroz dodatne konsultacije sa budžetskim korisnicima da se definišu neophodni troškovi i da budu na nešto nižem nivou. Kod nekih jesmo uspjeli, kod nekih nismo, a kod ovih koji nisu uspjeli mi ćemo unutar Ministarstva samostalno odlučiti koje ćemo troškove sniziti – rekao je Amidžić.