Kategorija: Društvo

Svjetski dan borbe protiv HIV/AIDS-a obilježava se svake godine 1. decembra. Cilj obilježavanja ovog dana je podizanje svijesti i skretanje pažnje javnosti na važnost i problematiku o HIV/AIDS-a kao globalnom problemu i sjećanje na osobe koje su umrle od posljedica ove bolesti, čemu najviše doprinijela prisutnost stigme i diskriminacije.

Prema istraživanjima, do sada je od ove bolesti preminulo oko 35 miliona ljudi, dok trenutno sa HIV virusom živi 38 miliona osoba.

Preko 2 miliona ljudi u svijetu se godišnje zarazi virusom HIV-a, a više od milion njih umire od ove bolesti, procjenjuje Svjetska zdravstvena organizacija.

Navode da 0,8 odsto odraslih osoba u dobi od 15-49 godina u svijetu živi s HIV-om, iako teret epidemije i dalje znatno varira među državama i regijama.

HIV je skraćenica od engleskog human immunodeficiency virus, što bi se okarakterisalo kao uzrok opadanja sposobnosti imunološkog sistema organizma. HIV virus napada samo čovjeka, a ovaj virus je preduslov da se oboli od SIDE ili AIDS-a. Bolest je zarazna i zasad neizlječiva.

Međutim, sa ovim virusom, zahvaljujući lijekovima danas se može živjeti, te je u svijetu, prema podacima UN-a, krajem 2012. s HIV-om živjelo 35,3 miliona osoba, što je za 18 posto više u odnosu na 2001. godinu.

Virus se najčešće prenosi seksualnim putem, a nešto rjeđe zaraženom krvlju, sa zaražene majke na dijete tokom trudnoće, porođaja ili dojenja. Virus se ne može prenijeti uobičajenim socijalnim kontaktima niti putem životinja.

U Srpskoj 151 osoba oboljela od HIV/AIDS-a

Prema podacima Instituta za javno zdravstvo, u Srpskoj je do sada registrovano 151 oboljela osoba od HIV/AIDS-a, a od posljedica ove bolesti do sada je umrlo 28 oboljelih osoba.

Tokom ove godine, prijavljeno je ukupno 18 novih slučajeva oboljelih, od čega 14 HIV+ i četiri oboljela od AIDS-a.

U 2021. godini registrovan je veći broj oboljelih slučajeva od HIV pozitivnih u odnosu na prethodni period, a kao jedan od glavnih razloga, može biti pojava pandemije COVID 19 u 2020. godini, navode iz Instituta za javno zdravstvo RS.

Povodom 1. decembra – Svjetskog dana borbe protiv HIV/AIDS-a, u „Centaru za dobrovoljno, povjerljivo i anonimno savjetovanje i testiranje“ Instituta za javno zdravstvo Republike Srpske (Ul: „Jovana Dučića“ br. 1, Banjaluka) biće organizovano testiranje na HIV+.

Testiranje će se organizovati danas u terminu od 15,00 do 20,00 časova. Za testiranje će se koristiti brzi testovi.

• U periodu pandemije virusa korona u Srpskoj došlo je do značajnog rasta broja oboljelih od AIDS-a, odnosno zaraženih HIV-om, te je tako prošle godine registrovano 18 novih slučajeva, što je najveći broj slučajeva evidentiran tokom jedne godine, a kao razlog se navodi neblagovremeno javljanje potencijalnih pacijenata ljekarima.

Kazala je ovo za “Nezavisne novine” Snežana Ritan, infektolog na Klinici za infektivne bolesti Univerzitetskog kliničkog centra RS (UKC RS), povodom Međunarodnog dana borbe protiv HIV-a/AIDS-a, koji se svake godine obilježava 1. decembra.

Premа pоdаcimа Svјеtskе zdrаvstvеnе оrgаnizаciје, u sviјеtu trеnutnо sа HIV-оm živi оkо 37,7 miliоnа оsоbа, а do sаdа је umrlо 36,3 miliоnа. Nažalost, ove osobe su često stigmatizovane i diskriminisane, što je i dalje prisutno širom svijeta.

Ritanova je u razgovoru za “Nezavisne novine” navela da je na Klinici za infektivne bolesti UKC RS pod nadzorom 69 pacijenata te da je do sada ukupno, od prvog detektovanog slučaja, registrovan 151 pacijent u RS.

“Od 1. decembra 2020. godine do danas registrovano je 18 novih slučajeva i to je najveći broj detektovanih slučajeva tokom jedne godine”, navela je Ritanova.

Dodala je da je od ovog broja njih četvoro u stadijumu AIDS-a.

“Razlog ovako velikog broja pacijenata je možda to što je prošle godine zbog kovida-19 bila manja dostupnost dijagnostike”, rekla je Ritanova, dodajući da je godinu dana ranije bio samo jedan novodijagnosticirani pacijent, dok su tada zabilježena tri smrtna ishoda, a ove godine zabilježen je jedan smrtni ishod.

Na pitanje da li su oboljeli od ove bolesti podložniji zarazi virusom korona, Ritanova je pojasnila da oni redovno primaju terapiju te da imaju bolest pod kontrolom.

“Oni su isto ugroženi kao i ostala populacija. Naravno da nekome ko je HIV pozitivan, ako je u fazi manifestne bolesti, još i kovid ne treba”, kazala je Ritanova.

Istakla je da su tokom perioda pandemije redovno pregledali pacijente te da su oni dobijali svoje terapije.

“Pacijenti nisu bili uskraćeni, ali se, nažalost, nisu javljali i radili dijagnostiku”, navela je Ritanova dodajući da je možda i strah od zaraze virusom korona doprinio tome da pacijenti rjeđe dolaze na preglede.

U Institutu za javno zdravstvo RS juče su saopštili da je dо sаdа u Srpskoj rеgistrоvаna 151 оbоljеlа оsоbа, а оd pоsljеdicа оvе bоlеsti dо sаdа је umrlо 28 оbоljеlih оsоbа.

I u Institutu su naveli da je ove godine registrovan najveći broj zaraženih HIV-om u RS, a kao jedan od razlog navode to da je pojava pandemije kovida-19 u 2020. gоdini vјеrоvаtnо dоpriniјеla nеblаgоvrеmеnоm јаvljаnju pоtеnciјаlnо inficirаnih HIV-оm.

Da su osobe oboljele od HIV-a/AIDS-a i dalje diskriminisane, za “Nezavisne novine” potvrdio je Aleksandar Milić, psiholog, koji navodi da je, nažalost, još prisutna stigma koja se veže za ovo oboljenje.

“Stigmatizacija postoji i dalje, ljudi imaju različite predrasude o tome, različita saznanja. Koriste sistem distance i udaljavanja od tih osoba. Ne samo da je to stigmatizacija, već je i u praksi prisutna umanjena komunikacija i distanca od ovih ljudi”, rekao je Milić.

Pоvоdоm 1. dеcеmbrа, Svјеtskоg dаnа bоrbе prоtiv HIV-a/АIDS-а, u “Cеntru zа dоbrоvоljnо, pоvјеrljivо i аnоnimnо sаvјеtоvаnjе i tеstirаnjе” Institutа zа јаvnо zdrаvstvо RS danas će biti organizovano besplatno testiranje na HIV.

FZO RS finansira novi lijek

Fond zdravstvenog osiguranja RS (FZO RS) nedavno je na poseban program nabavke uvrstio novi antivirusni lijek emtricitabin, rilvipirin, tenofovir, disoproksil, film tablete za liječenje odraslih pacijenata sa HIV infekcijom, kojima se postiže efikasnost u liječenju, saopštili su u FZO RS.

Uprkos konstantnim nastojanjima pojedinih čelnika SDA bošnjačka nacija nastala nakon ratova devedesetih godina teško da u srednjovjekovnoj istoriji može pronaći uporište za dokazivanje svog identiteta, sem ukoliko, poslije pokušaja krađe Tvrtka Kotromanića, ne proglasi i sve srpske povelje i manastire za dio svoje baštine.

Ističu ovo sagovornici “Glasa Srpske” osvrćući se na sve češće pokušaje iz Sarajeva da se prekroji istorija BiH, od osporavanja mjesta Tvrtkovog krunisanja pa do toga da je u BiH živio samo jedan narod – “Dobri bošnjani”.

Prema riječima istoričara Boška Brankovića ne radi se o prvim ovakvim pokušajima revizije istorije, a vjerovatno ni posljednjim.

• Ovo što se sada pokušava u stvari predstavlja nastavak jedne politike započete još u vrijeme Austrougarske, kada je Beč htio da izbriše srpsku nacionalnost u BiH. I sada je na sceni sličan scenario, a što se može vidjeti iz pokušaja da u javnosti zaživi teza kako je na prostorima BiH nekada živio samo jedan narod, Bošnjani. To je istorijski neutemeljeno i netačno. Oni koji se hvataju za tu slamku treba da znaju da pojam “Bošnjani” predstavlja geografski pojam – kaže Branković.

S druge strane, kako je naglasio, srpski identitet na ovim prostorima je nesporan, a o čemu svjedoče i mnogobrojni istorijski zapisi i dokumenta. Podsjetio je na riječi vizantijskog istoričara Jovana Kinama, koji je zapisao “kako Drina dijeli Bosnu od ostale Srbije”.

• Nema upitnika ko je u tom periodu živio s ove strane Drine. Upitajmo se samo zašto su svojevremeno u Bosni oformljene tri eparhije pod pećkim patrijarhom, od kojih je najznačajnija bila Dabrobosanska sa sjedištem u manastiru Rmanj. Širom BiH se i danas može naći veliki broj pravoslavnih manastira iz predturskog perioda. I nije samo Kinam o tome pisao. To se može naći i u bilješkama katoličkog sveštenika Benedikta Kuripečića, a koji je prolazeći kroz Bosnu u 16. vijeku zapisao kako su “Srbi narod koji živi na ovim prostorima”. Tako da stvarno ne vidim na osnovu čega neki opet pokušavaju osporiti postojanje i identitet srpskog naroda na ovim prostorima – poručio je Branković.

Prema mišljenju istoričara Aleksandra Rakovića, Bakir Izetbegović i razni sarajevski istoričari na ovaj način samo pokušavaju napraviti ekskluzivitet Bošnjaka, kada je riječ o BiH, a što je, kako je rekao, zlonamjerno i neće proći.

• Ako bi insistirali na činjenicama do kraja, BiH je srpska zemlja. Ne treba zaboraviti spomenuti određene istorijske spise u kojima se navodi kako je BiH dedovina Svetog Save. Ako se već pozivaju da je Tvrtko navodno bio bosanski kralj, upitao bih ih kako to da su se tadašnji bosanski vladari nazivali srpskim. Tu odrednicu su koristili i sami Kotromanići – naveo je Raković, poručujući za kraj da kada je riječ o identitetima, Erik Hobsbaum, poznati britanski istoričar, smatrao je Srbe jednom od evropskih protonacija stvorenih prije 19. vijeka.

Krunisanje

Rasprava o tome čiji je kralj Tvrtko otvorena je nedavno, nakon što je gradonačelnik Sarajeva Benjamina Karić najavila podizanje spomenika ovom vladaru u tom gradu, ističući da je on krunisan u Milima kod Visokog, iako svi dostupni istorijski spisi govore da je čuveni vladar iz dinastije Kotromanića krunisan u manastiru Mileševa, nad grobom Svetog Save.

Jedan od najpopularnijih lijekova protiv bolova, paracetamol, podstiče rizično ponašanje, a budući da se masovno konzumira, to može biti opasno po društvo, upozoravaju stručnjaci.

Paracetamol, koji se u nekim zemljama naziva i acetaminofen, sastojak je brojnih lekova, poput Plivadona, Lupoceta, Lekadola i Panadola, koji se uzimaju kao analgetici, ali i za ublažavanje simptoma prehlade.

U studiji provedenoj 2020. tim američkih naučnika utvrdio je da paracetamol deluje tako da oni koji ga konzumiraju u većim dozama ne osećaju strah od rizičnih aktivnosti i ponašanja.

“Čini se da paracetamol deluje tako da ljudi osećaju manje negativnih emocija kada razmišljaju o rizičnim aktivnostima – jednostavno se ne osećaju toliko uplašeno”, objasnio je voditelj studije Boldvin Vej, neuronaučnik sa Univerziteta države Ohajo.

“Budući da gotovo 25 odsto stanovništva SAD-a uzima paracetamol svake nedelje, smanjena percepcija rizika i povećano preuzimanje rizika mogli bi imati važne poledice na društvo”, upozorio je.

Neka ranija istraživanja pokazala su da paracetamol takođe smanjuje osetljivost ljudi na emocionalne povrede, da smanjuje osećaj empatije te da čak otupljuje kognitivne funkcije. U istraživanju koje su 2015. sproveli psiholog Džofri Darso sa univerziteta države Ohajo i njegovi saradnici otkrili su da paracetamol ne uklanja samo negativne emocije već i pozitivne.

“To znači da bi uzimanje paracetamola moglo imati mnogo šire posledice nego što se ranije mislilo”, rekao je Darso.

“Umesto da ga smatramo osloboditeljem od bolova, paracetamol možemo smatrati osloboditeljem od svih vrsta emocija”, upozorio je.

Naduvavanje balona do pucanja
U nizu eksperimenata studije iz 2020., koji su uključivali više od 500 studenata kao učesnika, Vej i njegov tim merili su kako jedna doza od 1000 mg paracetamola (preporučena maksimalna pojedinačna doza za odrasle) nasumično dodeljena učesnicima utiče na njihovo rizično ponašanje, u poređenju s nasumično datim placebom u kontrolnoj grupi.

U svakom od eksperimenata sudionici su morali pumpati ispuhani balon na zaslonu računala, pri čemu je svako pojedinačno upuhavanje zraka sudioniku donosilo određeni imaginarni novac. Svi učesnici dobili su uputstvo da pokušaju da zarade što više novca, ali i uputstvo da paze da balon ne pukne jer bi tada izgubili sve.

Rezultati su pokazali da su studenti koji su uzimali paracetamol značajno više rizikovali tokom eksperimenta, u odnosu na grupu koja je uzimala placebo i bila je opreznija – oni koji su konzumirali paracetamol češće su naduvavali balone do pucanja.

“Ako niste skloni riziku, naduvaćete balon nekoliko puta i potom odlučiti da to unovčite jer ne želite da pukne i da izgubite sve”, rekao je Vej.

“No oni koji su na paracetamolu imaju manje negativnih emocija dok gledaju kako balon raste i manje se boje mogućnosti da pukne”, dodao je.

Eksperimenti s drugim rizicima
Učesnici su takođe učestvovali u drugim eksperimentima u kojima su mogle da se procene sklonosti rizičnom ponašanju. Na primer, ispunjavali su ankete u kojima su ocenjivali nivo rizika koje su uočili u različitim hipotetskim scenarijima, kao što je bandži džamping s visokog mosta, klađenje na neki sportski događaj s iznosom veličine dnevnog prihoda ili pak vožnja automobila bez sigurnosnog pojasa.

Na temelju proseka rezultata u različitim testovima tim je zaključio da postoji značajna korelacija između uzimanja paracetamola i sklonosti riziku, iako uticaj na jednog učesnika ne mora biti velik.

Tim stoga ističe da su ti učinci, čak i ako su neznatni, vredni pažnje jer je paracetamol jedan od najčešćih sastojaka lekova. Samo u SAD-u on se može naći u više od 600 različitih vrsta lekova koji se izdaju na recept i bez recepta.

Rizik u pandemiji
Paracetamol se posebno često koristi tokom sezone respiratornih bolesti. Mnogi ga koriste za ublažavanje simptoma gripa, prehlade i drugih bolesti.

Svetska zdravstvena organizacija (WHO) i Američki centri za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC) preporučuju ga kao glavno sredstvo za ublažavanje simptoma kovida 19.

No, navedeno istraživanje pokazuje da bi paracetamol mogao da podstakne rizično ponašanje obolelih.

“Možda neko s blagim simptomima kovida 19, ko uzima paracetamol, neće smatrati da je jako rizično napustiti svoju kuću i sastajati se s drugim ljudima”, rekao je Vej.

“Stvarno nam je potrebno više istraživanja o učincima paracetamola i drugih lekova bez recepta na izbore i rizike koje preuzimamo”, zaključio je.

Ako čovječanstvo ikada uzme u obzir značajnu, dugoročnu kolonizaciju Marsa, potrebni resursi će biti ogromni. Da bi se uspostavilo dugoročno ljudsko prisustvo na Marsu, trebalo bi ozbiljno razmisliti o “teraformiranju” planete.

Teraformiranje je, laički rečeno, proces pretvaranja nekog planeta u svojevrsnu kopiju Zemlje, a jedan od glavnih uslova za takvo teraformiranje je zaštita planetarnog magnetnog polja koju Mars trenutno nema.

Naučnici, naime, smatraju da je Mars davno u svojoj evolucijskoj prošlosti izgubio gustu atmosferu bogatu vodom, odnosno njen najveći dio, zato što su je otpuhali solarni vjetrovi i ionizirajuće čestice.

Razlog za to je, prema tvrdnjama naučnika, taj što se jezgra Marsa ohladila i izgubila funkciju dinama koji stvara magnetni štit. Crvena planeta još uvijek ima male dijelove preostalog površinskog magnetskog polja, ali oni su lokalizirani na južnoj hemisferi i nisu dovoljne veličine da zaštite planetu.

Zemlja, s druge strane, ima rastaljenu željeznu jezgru koja kruži i poput dinama stvara magnetsko polje, a u članku objavljenom na Univerzitetu Cornell po prvi put su sveobuhvatno istraženi praktični i inžinjerski izazovi koji utiču na izvodljivost stvaranja umjetnog magnetnog polja, poput onog Zemljinog, sposobnog da obuhvati Mars.

Ovo uključuje brige koje definiraju dizajn, gdje locirati generator magnetnog polja i moguće strategije izgradnje. Obrazloženje ovdje nije opravdati potrebu za planetarnom magnetosferom, već staviti brojke o praktičnosti kako bi se mogle odmjeriti prednosti i nedostaci različitih inženjerskih pristupa.

Predloženo optimalno rješenje je potpuno novo, iako inspirisano prirodnim situacijama i tehnikama fuzijske plazme. Rješenje s najmanjom snagom, sklopom i masom je stvaranje umjetnog prstena nabijenih čestica (sličnog oblika kao “pojas radijacije”), oko planete koji bi mogao nastati izbacivanjem materije sa jednog od Marsovih mjeseci (na način sličan da to formira Io-Jupiterov plazma torus), ali koristeći elektromagnetne i plazma talase za pokretanje neto struje u prstenu što rezultira ukupnim magnetskim poljem.

Sa novom erom istraživanja svemira koja je u toku, ovo je vrijeme za razmišljanje o ovim novim i hrabrim budućim konceptima, a principi koji se ovdje istražuju također su primjenjivi na manje objekte kao što su svemirske letjelice s ljudskom posadom, svemirske stanice ili mjesečeve baze, koje bi imale koristi od stvaranja zaštitnih mini-magnetosfera.

Kao i prethodnih godina, Dan državnosti BiH obilježen je uglavnom u Federaciji BiH, a kao i ranije, u Republici Srpskoj još jednom je istaknuto da taj praznik ne postoji i da se radi o pravnom i političkom nasilju.

Snježana Novaković Bursać, šefica Kluba SNSD-a u Predstavničkom domu parlamenta BiH, rekla je da proslava 25. novembra predstavlja jedan od najdrastičnijih primjera licemjernog odnosa tog dijela BiH kako prema sadašnjosti, tako i prema prošlosti BiH.

“Patetični pokušaji falsifikovanja i distorzije bliže i dalje prošlosti, što u FBiH jesu dani koji se obilježavaju kao nepostojeći državni praznici, potpuno je pogrešan put u izgradnji stabilnosti i povjerenja složene zajednice kakva je BiH, jer unose dodatni nemir, nerazumijevanje i dovode do novih političkih konflikata”, rekla je Novaković Bursaćeva, dodajući da pozivanje na kontinuitet postojanja praznika iz vremena bivše SFRJ nema nikakav osnov u pravnom okviru BiH.

Inače, 25. novembar kao Dan državnosti BiH Federacija BiH proslavlja jer je tog datuma 1943. godine u Mrkonjić Gradu održano zasjedanje ZAVNOBiH, na kojem je, kako smatraju Bošnjaci, pa i dijelom Hrvati, obnovljena državnost BiH.

Za razliku od FBiH, Republika Srpska proslavlja 21. novembar kao Dan uspostavljanja Opšteg okvirnog sporazuma za mir u BiH.

U Republici Srpskoj smatraju i da je ZAVNOBiH nasljeđe iz bivše socijalističke Jugoslavije, zemlje koju su upravo Bošnjaci rušili i koja im nije odgovarala, te da zbog toga proslavu tog dana danas nazivaju licemjerenim.

“Na taj način srušena je osnovna ideja ZAVNOBiH po kojoj je ova zemlja zamišljenja kao i srpska i hrvatska i muslimanska, a ne kao kvazigrađanska ili bošnjačka, kako je danas u Sarajevu pokušavaju skrojiti”, rekla je Novaković Bursaćeva.

Za razliku od Republike Srpske, u Federaciji BiH 25. novembar je neradni, a nizom manifestacija političari, zvaničnici, kulturni i sportski radnici obilježavaju praznik kao Dan državnosti BiH.

Bakir Izetbegović, zamjenik predsjedavajućeg Doma naroda Parlamentarne skupštine BiH, zajedno sa delegacijama sa svih nivoa vlasti u BiH i FBiH, položio je cvijeće na spomen-obilježje “Vječna vatra” u Sarajevu te na šehidskom mezarju “Kovači”. On je rekao da je BiH trenutno u krizi, ali da uprkos tome ukazuje na njeno jačanje te da je BiH sve više.

Njegov stranački kolega i član Predsjedništva BiH Šefik Džaferović rekao je da je 25. novembra 1943. godine obnovljena državnost BiH te da je tada promovisan princip ravnopravnosti svih naroda, za šta se, kako je rekao, bore i danas.

Željko Komšić, član Predsjedništva BiH, rekao je da će Bosne i Hercegovine biti dok vjeruju u nju, a ukoliko odustanu od nje da joj nema spasa.

Dan državnosti čestitao je i Marinko Čavara, potpredsjednik FBiH i član HDZ-a, ističući da taj dan daje nadahnuće za dalju borbu za demokratsku, naprednu i evropsku BiH.