Kategorija: Ekonomija

Od svih zemalja regiona Bosna i Hercegovina jedina još nije dio SEPA, jedinstvenog područja plaćanja u evrima.

Neke prognoze govore da BiH zbog toga što nije dio SEPA na visokim naknadama za prekogranična plaćanja godišnje izgubi i do 100 miliona KM.

Aplikacija za članstvo već napisana

Jasmina Selimović, guvernerka Centralne banke BiH, prije nekoliko dana je rekla da je aplikacija za članstvo u SEPA već napisana.

“U oba entiteta su urađeni nacrti zakona o platnim uslugama, te su ih vlade usvojile i poslale dalje u skupštinsku, odnosno parlamentarnu proceduru. Ipak, sve dok zakoni ne budu usvojeni u konačnim verzijama, Bosna i Hercegovina ne može predati aplikaciju”, objasnila je Selimovićeva.

Dodala je da su u decembru prošle godine poslali predaplikaciju.

“Evropska komisija u ovoj godini ima dvije sjednice kada se odlučuje o SEPA aplikacijama. Odlučuje se u maju i novembru, te mi sada čekamo da vidimo da li ćemo u maju ili novembru moći poslati aplikaciju. Po dobijanju pozitivnog stava imamo još šest mjeseci kada Evropska komisija radi dubinsku analizu tržišta i krećemo sa transakcijama”, istakla je Selimovićeva.

Srbija i Crna Gora prošle godine postale dio SEPA

Tokom prošle godine i Srbija i Crna Gora su postale dio SEPA.

Tako je iz Narodne banke Srbije 22. maja prošle godine saopšteno da je ova zemlja od tada zvanično dio SEPA.

“Narodna banka Srbije (NBS) je preduzela korake da usaglasi svoje platne sisteme i regulativu sa standardima Evropske unije (EU). Srbija je ovim postala 41. članica SEPA, što predstavlja važan korak na njenom putu evropskih integracija”, pisalo je u saopštenju.

Crna Gora je 7. oktobra prošle godine operativno postala dio SEPA područja, te je od tada moguće izvršavati transakcije.

Ministar finansija Crne Gore Novica Vuković je tada rekao da je izvršio prvu transakciju, te poslao simboličnu uplatu na inostrani račun kako bi provjerio kako teku SEPA transakcije.

Intenziviraju se aktivnosti na nivou entiteta

Ekonomista Admir Čavalić rekao je za “Nezavisne novine” da je SEPA veoma bitna u smislu finansijskih ušteda, odnosno ograničavanja transakcionih troškova.

“Bitno je naglasiti da je ulazak u SEPA tek prvi korak. Nakon toga, najveća odgovornost je na Centralnoj banci BiH da dalje koordinira korake kako bi implementirala samu SEPA. To je neki izazov kroz koji prolaze druge zemlje regiona koje su nedavno ušle u okvire SEPA. Imam informaciju da se intenziviraju aktivnosti na nivou entiteta. Priprema se set tih zakona, što znači da vjerovatno postoji određen pritisak iz Brisela ili nekih drugih centara moći da se to što prije završi. U Federaciji BiH će taj set zakona biti na sjednici 11. marta”, istakao je Čavalić.

U području SEPA se, inače, nalazi ukupno 41 zemlja, i to sve članice Evropske unije, Ujedinjeno Kraljevstvo, Island, Lihtenštajn, Norveška, Švajcarska, Monako, San Marino, Andora, Vatikan, Srbija, Crna Gora, Albanija, Sjeverna Makedonija i Moldavija.

Predsjednik Vlade Republike Srpske Savo Minić saopštio je danas, 25.februara, da je do sada otplaćeno 960 miliona KM, ili 87 odsto spoljnog duga koji je Republika Srpska preuzela od bivše SFRJ, kao i 673,7 miliona KM ili 98,9 odsto duga za staru deviznu štednju.

Minić je na društvenoj mreži “X” naveo da Republika Srpska i danas otplaćuje zaduženja iz doba SFRJ.

Koliko je do sada otplaćeno spoljnog duga iz SFRJ?
“Kroz razgovore sa ljudima vidim da mnogi ne znaju da Republika Srpska i danas otplaćuje zaduženja iz doba SFRJ. Evo tačnih i preciznih podataka. Nakon rata, kroz procese konsolidacije, reprograma i otpisa, Republika Srpska je preuzela ‘stari’ spoljni dug (obaveze nastale do 02.04.1992) u iznosu od 1,1 milijardi KM. Do sada je otplaćeno 960 miliona KM (87 odsto), a preostalo je još 140 miliona KM, a najveće obaveze su prema Pariškom klubu povjerilaca i Svjetskoj banci”, napisao je Minić.

Koliki je dug po osnovu stare devizne štednje?
Dodaje da Republika Srpska otplaćuje i staru deviznu štednju, odnosno devizna sredstva deponovana kod banaka na teritoriji Republike Srpske do 31.12.1991. godine, a dug iznosi 774,9 miliona KM.

“Do sada je u skladu sa Zakonom o unutrašnjem dugu Republike Srpske verifikovano ukupno 681,2 miliona KM stare devizne štednje, od čega je Republika Srpska otplatila 673,7 miliona KM ili 98,9 odsto duga”, kazao je Minić.

 

Cijena srebra skočila je za više od četiri odsto i sada je veća od 91 dolara po unci, te je time dostigla najvišu vrijednost od 4. februara, objavio je portal “Baha”.

U posljednjih šest mjeseci, cijena srebra porasla je za ukupno 136 odsto.

Cijena srebra porasla je jutros po otvaranju berzi za 4,24 odsto, dostigavši 91,01 dolar po unci, dok je vrijednost zlata porasla za 0,46 odsto i dostigla 5.187,79 dolara po unci.

U izvještaju se navodi da je cijena platine porasla za 5,67 odsto i dostigla 2.288,59 dolara po unci, a paladijuma za 2,09 odsot, dostignuvši 1.801,28 dolara po unci.

Vlada Republike Srpske dala je saglasnost 20. februara 2026, da se Preduzeću za gasne projekte “Gas-RES” odobri 58.674.900 KM kako bi se u potpunosti preuzeo vlasnički udio nad privrednim društvom “Comsar Energy Republika Srpska”, koji je i dalje bio u rukama Rašida Serdarova, vlasnika i direktora “Comsar Energy Group Limited” sa Kipra.

Na ovaj način, Vlada Srpske će ispuniti zahtjev Serdarova, ruskog oligarha, da mu se isplati 240 miliona KM ukoliko žele da preuzmu vlasništvo nad “Comsar Energy Republike Srpske”, jer mu je prethodno već isplaćeno oko 180 miliona KM.

Sredstva će biti isplaćena iz budžeta

Odluku o odobrenju isplate 58,6 miliona KM, potpisao je Savo Minić, predsjednik Vlade Republike Srpske, a sredstva su obezbijeđena iz budžeta Srpske za 2026. godinu.

“Sredstva će se doznačiti prema instrukciji za plaćanje dostavljenoj od strane ‘Gas-RES’ d. o. o. Banjaluka. Za realizaciju ove odluke zadužuju se Ministarstvo finansija i Ministarstvo energetike”, navodi se u odluci Vlade RS, koja je objavljena u Službenom glasniku broj 15, u ponedjeljak 23. februara 2026.

Odluka je stupila na snagu u utorak 24. februara.

Iz Ministarstva energetike i rudarstva kazali su za “Nezavisne novine” da isplatu vrši Ministarstvo finansija RS, ali ne direktno njima, već u ovom slučaju “Gas-RES” koji je u ime Vlade zadužen za preuzimanje vlasničkog udjela nad “Comsarom”.

Da li je ovo kraj Serdarova u “Comsaru Republike Srpske”?

Još jedno vrlo bitno pitanje jeste da li je konačna isplata 240 miliona KM zaključila učešće Rašida Serdarova u “Comsar Energy Republike Srpske”, s obzirom da je on kao vlasnik firme “Comsar” bio na čelu Nadzornog odbora preduzeća?

Na ovo, te još niz pitanja zasad nismo dobili odgovor iz “Gas-RES” uprkos tome što smo poslali pitanja prije nekoliko dana, a Nikica Vranješ, direktor “Gas-RES” ne javlja se na naše pozive.

Slična pitanja poslali smo i Ministarstvu energetike, ali su nam kratko poručili da se po pitanju Nadzornog odbora obratimo “Gas-RES”.

Serdarov tražio raskid ugovora

Isplata 58,6 miliona Rašidu Serdarovu naročito je ubrzana nakon što je prvi čovjek “Comsara” zatražio od Vlade RS i Ministarstva energetike i rudarstva, da se poništi ugovor o prenosu prava na koncesiju za eksploataciju uglja na polju “Ugljevik-Istok 2” sa “Comsar Energy Republika Srpska” na RITE Ugljevik, potpisan 31. januara 2026, jer mu je, kako je naveo tada, sporan potpis Aleksandra Loza, koji je kao prokurista kompanije “Comsar Energy RS” potpisao pomenuti akt.

Tada je Serdarov u svojstvu predsjednika Nadzornog odbora “Comsar Energy Republika Srpska”, rekao da Nadzorni odbor niti Skupština akcionara nisu dali saglasnost da Lozo potpiše taj sporazum.

Iz Ministarstva energetike potom su kazali da je Lozo imenovan u skladu sa zakonom i od strane Skupštine akcionara “Gas-RES”, te da će ukoliko postoji bilo kakva dilema ili pravni spor između članova ili organa društva “Comsar Energy Republika Srpska”, to pitanje biti riješeno nakon uplate preostalog iznosa ugovorene cijene za otkup vlasničkog udjela, čime “Comsar Energy Group Limited” više neće biti dio vlasničke strukture preduzeća “Comsar Energy RS”, te neće biti osnova za bilo kakva osporavanja.

Najizraženiji rizici u 2025. godini su oni koji dolaze iz međunarodnog okruženja, a isti će vjerovatno biti u fokusu i u narednim godinama, dominantno oblikujući makroekonomske trendove u BiH, navodi se u analizi Centralne banke BiH.

U ovoj analizi stoji da je opšti nivo rizika po finansijsku stabilnost u prvoj polovini 2025. godine blago povećan u odnosu na 2024. godinu, ali se i dalje nalazi u okviru koji se definiše kao nizak do umjeren nivo rizika.

“Smanjena je i očekivana stopa ekonomskog rasta za ovu godinu, dok je nivo inflacije revidiran naviše. U tim okolnostima, uspješnost i otpornost bh. bankarskog sistema i dalje se procjenjuje kao visoka. Ova godina unutar evrozone takođe je obilježena i smanjenom stopom EURIBOR-a, usporenom inflacijom, kao i jačim kursom evra u odnosu na dolar. Imajući u vidu da je tržište evrozone najveće izvozno tržište za BiH (preko 60% bh. izvoza se odnosi na tržište evrozone), prisutan je rizik gubitka konkurentnosti evropskih proizvođača i izvoznika zbog snažnog evra, a što može snažno pogoditi bh. ekonomiju kroz smanjenu potražnju za bh. proizvodima”, piše u analizi Centralne banke BiH.

Rast izvozne zavisnosti i uticaj evrozone

Dalje stoji da ovakvoj ocjeni doprinosi i činjenica da učešće izvoza u bh. BDP-u tokom prve polovine 2025. godine ponovo bilježi trend rasta te samim tim čini bh. ekonomiju više osjetljivom na nepovoljne spoljnje uticaje.

“Trend smanjenja EURIBOR-a te stabilne cijene na tržištu nafte su imali pozitivan efekt po bh. ekonomiju, te su rezultirali time da rast ukupnih rizika po finansijsku stabilnost koji dolaze iz međunarodnog okruženja bude ograničen. Tokom 2025. godine međunarodnim okruženjem su dominirale geopolitičke neizvjesnosti i povećani rizici. Ratni sukobi u Ukrajini i na Bliskom istoku kontinuirano održavaju globalnu nesigurnost na visokom nivou, dok su globalne tenzije u ovoj godini dodatno pojačane novim mjerama i carinskim politikama SAD. Posljedično, indeks globalne nesigurnosti (WUI) je na kraju drugog kvartala 2025. godine dosegao najvišu vrijednost otkako se podaci za ovaj indeks obrađuju i objavljuju, jasno oslikavajući trenutni nivo geopolitičke neizvjesnosti. U takvim uslovima ipak je ostvaren realni ekonomski rast BDP-a u prvom i drugom kvartalu 2025. godine od 0,6% i 0,1% respektivno. Održavanju rasta ekonomije evrozone u pozitivnoj teritoriji značajno je doprinijela i politika ECB-a, koja je smanjenjem kamatnih stopa osnažila ekonomiju povoljnim uslovima finansiranja u neizvjesnom makroekonomskom okruženju”, objašnjava se u ovoj analizi.

Igor Gavran: Unutrašnji faktori dodatno povećavaju nestabilnost

Ekonomista Igor Gavran kazao je za “Nezavisne novine” da se slaže sa procjenom rasta rizika finansijske nestabilnosti BiH, kao i rasta rizika ukupne ekonomske nestabilnosti.

“Međutim, iako se također slažem da je globalni uticaj trenutno uglavnom negativan, mislim da našoj nestabilnosti uveliko doprinose unutrašnji faktori. Čak i sama izloženost globalnim kretanjima je u suštini unutrašnji problem, jer se ne čini ništa na disperziji i umanjenju rizika diversifikacijom ekonomskih i ukupnih odnosa sa svijetom. Potpuno smo ovisni o tržištu EU u vanjskoj trgovini, potpuno smo ovisni o eurozoni u monetarnom smislu, a domaće vlasti se trenutno takmiče i oko nove pogreške – kreiranja ovisnosti o SAD u energetici i (prema medijskim objavama) praktično svemu (čini se da slobodno možemo raspustiti sve organe vlasti i prepustiti otpravnika poslova američke ambasade da i direktno upravlja i državom i entitetima)”, istakao je Gavran.

Dodao je da je među rijetkim pozitivnim promjenama u prethodnim godinama bila kupovina određene količine zlata od strane Centralne banke BiH, koja je barem simbolično smanjila ovisnost o evru i deviznim rezervama, ali da je to tek kap u moru uglavnom negativnih poteza.

“Vidjeli smo i da sankcije stranih država direktno djeluju na BiH, da naše banke direktno izvršavaju naloge izvana, umjesto domaćih propisa… u mnogo čemu imamo kolonijalni status i, nažalost, aktuelne vlasti se trude da ga dodatno takvim učine”, zaključio je Gavran.

Milioni maraka iz budžetske rezerve Republike Srpske raspoređuju se bez jasno definisanih kriterijuma, dok javnost nema potpuni uvid u razloge dodjele niti u efekte potrošnje. Institucije odbijaju da dostave detaljne podatke o utrošku sredstava, zbog čega ostaje otvoreno pitanje opravdanosti pojedinih isplata.

Krajem 2020. godine snažan zemljotres pogodio je Kostajnica, pri čemu su tri osobe povrijeđene, a oko hiljadu objekata oštećeno. Procijenjena šteta iznosila je 9,6 miliona KM, što prezadužena opština nije mogla sama sanirati.

Vlada Republike Srpske izdvojila je 300.000 KM, dok je iz budžetske rezerve do kraja 2024. godine obezbijeđeno dodatnih 71.000 KM. Istovremeno, Republika Srpska je od kraja 2019. do kraja 2024. godine sa ove stavke podijelila ukupno 53,8 miliona KM, od čega je samo manji dio usmjeren na hitne situacije.

Načelnik opštine Nikola Janjetović izjavio je da su tražili pomoć od entitetskih vlasti. „Odgovor je bio da je postignut dogovor sa Srbijom i da će nam Srbija obezbijediti taj dio sredstava“, naveo je on.

Najveći dio obnove finansiran je donacijom Srbije u iznosu od šest miliona maraka. Preostali radovi na javnim objektima, vrijedni do dva miliona KM, takođe bi trebalo da budu završeni tim sredstvima.

Janjetović je istakao da opštinski budžet ne može podnijeti ni manje infrastrukturne projekte. „Za nas je i 100.000 maraka mnogo“, rekao je, naglašavajući ograničene finansijske kapacitete lokalne zajednice.

Pored sredstava iz Srbije, Kostajnica je dobila ukupno 653.000 KM od humanitarnih i drugih donatora, među kojima su Karitas, Crveni krst i Pokrajinska vlada Vojvodine. Pomoć sa drugih nivoa vlasti u BiH bila je ograničena.

Odbornik u Skupštini opštine Nenad Reljić (SDS) smatra da politički interes utiče na raspodjelu novca. „Veći iznosi idu mjestima gdje se mogu dobiti glasovi“, rekao je on.

Od potresa do kraja 2024. godine iz budžetske rezerve je raspoređeno 46,6 miliona KM, većinom odlukama Vlade. Za sanaciju šteta od požara, zarazne bolesti kod stoke i borbu protiv pandemije izdvojeno je 1,5 miliona KM.

Vlada je raspolagala godišnjim rezervama između 80 i 150 miliona KM, u zavisnosti od visine budžeta. Premijer ima na raspolaganju milion, a ministar finansija 50.000 KM za hitne i nepredviđene izdatke.

U periodu od četiri godine 6,4 miliona KM iz rezerve usmjereno je na predstavništva i promociju u Rusiji i Austriji, iako se ta predstavništva redovno finansiraju iz budžeta. Izvještaji o radu fokusirani su na aktivnosti, bez podataka o konkretnim rezultatima poput investicija, zapošljavanja ili rasta izvoza.

Iz budžetske rezerve izdvojeno je i 2,8 miliona KM za teniski turnir Srpska Open, održan 2023. godine u Banja Luka. Turnir je naredne godine preseljen u Bukurešt odlukom vlasnika licence Jona Tirijaka.

Iz Teniskog saveza RS naveli su da im nije poznato sa kojih budžetskih stavki je finansiranje vršeno, ali da je značajan dio sredstava utrošen na građevinske radove. Odbornica Narodnog fronta Dijana Ješić tvrdi da teren nije u funkciji i da propada.

Budžetska rezerva korištena je i za finansiranje vjerskih objekata sa najmanje 3,8 miliona KM, kao i za četiri miliona KM Gradu Istočno Sarajevo uz opšta obrazloženja. Gotovo pola miliona KM izdvojeno je za nabavku tri vozila za MUP RS.

Fudbalski klub FK Borac Banja Luka dobio je od 2014. godine 2,8 miliona KM iz rezerve kao finansijsku pomoć, dok su prihodi kluba u istom periodu porasli za 13 miliona KM. Klub nije dostavio podatke o utrošku sredstava.

Srđan Traljić iz Transparency International BiH ocijenio je da su interventna sredstva namijenjena hitnim situacijama, ali da je njihova svrha obesmišljena načinom raspodjele. Bivši premijer Radovan Višković izjavio je da više nema nadležnost da govori o odlukama Vlade iz perioda njegovog mandata, dok Vlada nije odgovorila na pozive novinara.

Novac iz rezerve godinama dobijaju i firme i udruženja Dragana Jerinića i Brankice Tejić-Jerinić, u ukupnom iznosu od 599.000 KM od 2019. do 2024. godine. Među njima su „Conectar“ i „Info 5“, koje su sredstva dobile za projekte povezane sa pandemijom i organizacijom konferencija.

Jerinić tvrdi da su sredstva dobijali kroz uobičajenu proceduru apliciranja i da ne zna da li su dolazila iz budžetske rezerve. Iako je najavio dostavljanje izvještaja o realizovanim projektima, kasnije je naveo da ih nema.

Platforma businessrpska.com finansirana je sa najmanje 775.000 KM, od čega je 454.000 KM obezbijeđeno iz budžetske rezerve, uprkos maloj vidljivosti na društvenim mrežama.

Ministarstvo finansija RS navodi da je raspodjela u skladu sa zakonom, ali odbija da dostavi dokumentaciju o pojedinim udruženjima povezanim sa članovima SNSD-a. Više od 200.000 KM dodijeljeno je organizacijama poput Džudo kluba „Randori“, Udruženja „Politikolog“ i Fondacije „Srpska kuća“.

Poslanici opozicije u Narodnoj skupštini RS tvrde da se sredstva dodjeljuju bez jasnih kriterijuma i mjerljive društvene koristi, dok predstavnici vlasti smatraju da je raspodjela opravdana. Revizorski izvještaji ukazuju da se vlast zadužuje za budžetsku rezervu, ali da sredstva često ne odlaze na hitne situacije, bez konkretnih preporuka za izmjene prakse.

Izgradnja autoputa Banjaluka-Mlinište-Glamoč, preko Mrkonjić Grada je najznačajniji strateški projekat za ovu, ali i susjedne opštine u ovom dijelu Republike Srpske i Federacije BiH. Ovo je rečeno tokom današnje prezentacije nacrta Plana parcelizacije. Završetkom kompletne gradnje auto-puta iz Mrkonjić Grada do Splita stizalo bi se za oko dva i po sata.

U Mrkonjić Gradu vlada velika zainteresovanost za izgradnju auto -puta.

To potrvđuje prisustvo građana na prezentaciji nacrta plana parcelacije za auto put, dužine 44 kilometra.

Završetkom kompletnog projekta, opština Mrkonjić Grad bila bi povezana auto-putem prema Banjaluci, Beogradu, kao i Zagrebu i Splitu.

Načelnik opštine Dragan Vođević kaže da je to najznačajnija investicija za mrkonjićku opštinu od završetka rata.

– Zaista mi je drago da je veliki broj sugrađana uzeo učešće danas na ovoj javnoj raspravi, o planu parcelecije naše opštine. Nadam se da će ovaj projekat da ide svojom dinamikom. Svi znamo da to neće biti ni brzo ni tako jednostavo – rekao je Dragan Vođević, načelnik opštine Mrkonjić Grad.

Prezentacija je organizovana s ciljem upoznavanja sa planskim rješenjima parcelacije, kao i mogućnost da građani iznesu svoje prijedloge i sugestije.

– Nadam se da će radovi početi brzo. Da će to krenuti iz Mrkonjić Grada. Sa petlje Mrkonjić Grad prema Banjaluci.Mislim da se ti imovinski odnosi mogu brzo riješeiti. Što je jedan od najtežih koraka u realizaciji auto-puta – naveo je Milan Tešanović iz Instituta za građevinarstvo Banjaluka.

Izgradnja auto-puta biće veliki zamajac za razvoj privrede, ali i turizma. U Podbrdu, blizu planirane trase auto-puta izgrađena su dvije poslovne zone, sa nekoliko proizvodnih pogona, a u planu su i nove investicije.

Foto: RTRS