Ukrajinski borbeni piloti znatno su malobrojniji od Rusa i tokom invazije postali su legendarni – uveliko zahvaljujući priči o navodnom letećem asu zvanom “Duh Kijeva”.
Za ovog se heroja kaže da je oborio čak 40 neprijateljskih aviona, što bi bio nevjerovatan podvig u situaciji kad Rusija ima nadmoć na nebu.
Međutim, zapovjedništvo ukrajinskog ratnog vazduhoplovstva upozorilo je ovih dana na Fejsbuku da je “Duh Kijeva” zapravo superheroj-legenda čiji su lik kreirali Ukrajinci, prenosi BBC.
– Molimo ukrajinsku zajednicu da ne zanemaruje osnovna pravila oko istinitosti informacija – navodi se u poruci zapovedništva, pozivajući građane da provjere izvore informacija prije nego što ih šire.
U ranijim izvještajima pilotski as je identifikovan kao 29-godišnji major Stepan Tarabalka. Vlasti su potvrdile da je poginuo u borbi 13. marta i posthumno je odlikovan medaljom Heroja Ukrajine. Sada zapovjedništvo vazduhoplovnih snaga naglašava da Tarabalka nije “Duh Kijeva” i da nije oborio 40 aviona.
“Duh Kijeva” sada se opisuje kao “zbirni imidž pilota 40. brigade taktičkog vazduhoplovstva koji brane nebo nad glavnim gradom”, a ne kao borbeni učinak jednog čovjeka. Ukrajinci nedjeljama nisu znali ko je “Duh Kijeva”, ali to nije spriječilo da priča postane viralna na društvenim mrežama.
Kao marketinški brend koristio ga je ukrajinski proizvođač vazduhoplovnih modela, dok je Ukrajinka Irina Kostirenko nosila vojnu značku inspirisanu legendom. A ukrajinsko ministarstvo obrane objavilo je na Tviteru video u kojem se slavi Tarabalkino herojstvo.
Vojni stručnjaci rekli su za BBC kako sumnjaju da je jedan pilot mogao da sruši čak 40 ruskih aviona. Ukrajinski vojni istoričar Mihail Žirohov opisao je priču o “Duhu Kijeva” kao propagandu za podizanje morala.
Govoreći za BBC iz Černigova, rekao je da su na početku rata Rusi dominirali ukrajinskim vazdušnim prostorom, pa je bilo koji ukrajinski pilot mogao da obori samo dvojicu ili trojicu suparnika.
– Neophodna je ovakva propaganda, jer su naše oružane snage malobrojnije i mnogi misle da ne možemo da budemo ravnopravni Rusima. To nam je potrebno u vrijeme rata -rekao je Žirohov.
Činjenica da ukrajinski piloti još uvijek onemogućavaju Rusiji da potpuno ovladava nebom, leteći na inferiornim, starijim MiG-ovima 29 ruske proizvodnje, inspirisala je ovu modernu legendu. Uz svu svoju vojnu moć, Rusija je imala više od dva mjeseca da uništi ukrajinsko vazduhoplovstvo, ali nije uspjela.
Ukrajinske vlasti podstakle su legendu o “Duhu Kijeva” samo nekoliko dana nakon početka rata. Ukrajinska bezbednosna služba (SBU) objavila je fotografiju pilota borbenog aviona na Telegramu, s tekstom koji naziva “Duh Kijeva” anđelom nakon obaranja 10 ruskih aviona. Ali, identitet osobe na fotografiji nije bilo moguće odrediti, a mediji su kasnije objavili da je korišćena neka stara fotografija.
Ukrajinski vojni stručnjak koji je zatražio anonimnost rekao je za BBC da je priča o “Duhu Kijeva” pomogla u podizanju morala u vreme kada su ljudima potrebne jednostavne priče.
Moral Ukrajine takođe je osnažila priča o napadu na krstaricu Moskva. Prvo su ukrajinski graničari prkosili ruskoj raketnoj krstarici vulgarnom gestom, što je obeleženo popularnom poštanskom markom. Potom je Ukrajina sa dva projektila Neptun potopila ponos ruske Crnomorske flote. Rusija je priznala da je na brodu izbio požar i da je potonuo, ali nije spomenula raketni napad.
Herojski borbeni piloti ušli su i u nacionalnu mitologiju drugih zemalja. Velika Britanija slavi hrabre pilote Kraljevskog ratnog vazduhoplovstva, koji su zaustavili moćni nacistički Luftvafe u bici za Britaniju 1940. godine.
I sama Rusija veliča žrtve svojih pilota iz Drugog svjetskog rata, koji su se borili protiv nadmoćnog njemačkog vazduhoplovstva. Neki su se namjerno, poput kamikaza, zabijali u neprijateljske avione nakon što su ostali bez municije.
Legende poput “Duha Kijeva” nisu iznenađujuće kada se objavljuju tako kontradiktorne brojke za ruske i ukrajinske gubitke, pa ima dosta prostora za preuveličavanje.
Glavni štab Oružanih snaga Ukrajine objavio je 30. aprila da je Rusija u dosadašnjem toku rata izgubila 190 aviona i 155 helikoptera. Ali, nezavisni vojni analitičari “Oryxa” smatraju da je Rusija izgubila 26 aviona i 39 helikoptera, kao i 48 bespilotnih letjelica.
I Rusija i Ukrajina vrlo su tajnovite oko vlastitih gubitaka. Utvrđivanje gubitaka je težak zadatak, jer se aviono često ruše na teritoriju pod ruskom kontrolom, a neki uspiju da slete u Rusiju.
Stručnjaci se slažu da su u većini slučajeva ruski avioni oboreni projektilima zemlja-vazduh, posebno prenosnim sistemima protivvazdušne odbrane.
Džastin Krump iz bezbjednosne konsultantske kompanije “Sybilline” kaže da je legenda o “Duhu Kijeva” važna jer u našem dobu društvenih medija ljudi trebaju mitove, heroje i legende koji omogućuju koheziju i smisao, piše Blic.
