Evropa se suočava sa novim talasom inflatornih pritisaka, rastom cijena energenata i sve izraženijim finansijskim rizicima, a posljedice bi se mogle preliti i na Republiku Srpsku. Domaću privredu već opterećuju pad industrijske proizvodnje, slabiji izvoz i rast uvoza, dok bi nova poskupljenja mogla dodatno ugroziti standard građana.
Prema podacima koje su objavile Nezavisne, godišnja inflacija u evrozoni u septembru je dostigla 3,8 odsto, u odnosu na 3,2 odsto mjesec ranije. Posebno zabrinjava rast cijena energenata, koje su u evrozoni bile 18,8 odsto više nego u istom periodu prošle godine.
Ukoliko se takvi trendovi nastave, Evropska centralna banka mogla bi duže zadržati kamatne stope na povišenom nivou, a nije isključeno ni njihovo povećanje. To bi moglo uticati na euribor, a posredno i na troškove otplate kredita sa promjenljivom kamatnom stopom.
Dodatnu neizvjesnost predstavlja finansijska situacija velikih evropskih ekonomija. Javni dug Francuske dostigao je približno 3.595 milijardi evra, odnosno oko 119 odsto bruto domaćeg proizvoda. Visoka zaduženost i političke teškoće u donošenju budžetskih mjera ograničavaju mogućnosti za reagovanje u slučaju novih ekonomskih poremećaja.
Republika Srpska u period pojačanih ekonomskih rizika ulazi sa nepovoljnim pokazateljima u proizvodnji i spoljnotrgovinskoj razmjeni. Industrijska proizvodnja u avgustu bila je manja za 11,1 odsto u odnosu na isti mjesec prošle godine, dok je za prvih osam mjeseci zabilježen pad od 7,2 odsto. U poređenju sa julom, desezonirana proizvodnja smanjena je za 9,2 odsto.
Istovremeno, od januara do avgusta izvoz je iznosio oko 3,47 milijardi KM, a uvoz 5,32 milijarde KM. Izvoz je smanjen za 0,4 odsto, dok je uvoz porastao za 7,8 odsto, pa je spoljnotrgovinski deficit dostigao približno 1,85 milijardi KM. Pokrivenost uvoza izvozom iznosila je 65,2 odsto.
Novi rast cijena energenata i sirovina mogao bi povećati troškove poslovanja domaćih preduzeća i dodatno oslabiti njihovu konkurentnost na inostranim tržištima. U takvim okolnostima kompanije bi mogle ograničiti investicije, dok bi mogućnosti za povećanje plata bile dodatno sužene.
Rizici postoje i u domaćem elektroenergetskom sektoru. Zastoj Rudnika i Termoelektrane „Ugljevik“, povezan sa problemima u snabdijevanju i eksploataciji uglja, mogao bi povećati troškove „Elektroprivrede Republike Srpske“ ukoliko bude potrebno da se nedostajuća električna energija nabavlja na tržištu.
Iz Vlade Republike Srpske najavljeno je da do marta neće biti povećanja cijena električne energije za domaćinstva, dok će privreda plaćati skuplju struju. To znači da bi preduzeća mogla prva osjetiti dodatno opterećenje, naročito ako istovremeno porastu cijene goriva, prevoza i drugih ulaznih troškova.
Profesor Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu Predrag Mlinarević upozorio je, u izjavi za „Glas Srpske“, da rast cijena energenata može imati značajne inflatorne posljedice. Njihov intenzitet zavisiće od trajanja geopolitičkih sukoba, poremećaja u snabdijevanju i brzine prenosa viših troškova goriva na proizvodnju i transport.
Kao moguće mjere za ublažavanje pritisaka, Mlinarević je izdvojio smanjenje fiskalnih nameta na naftne derivate, kontrolu trgovačkih marži i efikasnije inspekcijske kontrole.
Dodatno upozorenje stiže iz Centralne banke BiH, koja procjenjuje da bi inflacija u posljednjem tromjesečju 2026. godine mogla dostići 4,1 odsto. Među ključnim rizicima izdvojeni su rast cijena energenata i mogućnost da se poskupljenje hrane sa određenim vremenskim odmakom prenese na domaće tržište.
Pritisci na privredu dolaze u trenutku kada se građani već suočavaju sa visokim troškovima života. Prosječna neto plata u Republici Srpskoj u avgustu iznosila je 1.695 KM, dok je sindikalna potrošačka korpa za četvoročlanu porodicu dostigla 2.936 KM. Prosječna zarada tako je pokrivala svega 57,7 odsto procijenjenih mjesečnih potreba.
Iako je prosječna plata nominalno porasla sa 956 KM u 2020. godini na 1.695 KM u avgustu ove godine, poskupljenja su umanjila stvarni efekat tog rasta. Za hranu je u avgustu bilo potrebno izdvojiti oko 1.354 KM, što predstavlja značajan dio porodičnog budžeta.
Predsjednica Evropske centralne banke Kristin Lagard upozorila je da bi inflacija u evrozoni mogla ostati znatno iznad ciljanog nivoa tokom prve polovine 2027. godine, prvenstveno zbog viših cijena energenata. Među faktorima koji dodatno komplikuju ekonomske izglede izdvojeni su sukobi na Bliskom istoku i neizvjesnost u globalnoj trgovini.
Prema njenim procjenama, poskupljenja energenata mogla bi se postepeno prenijeti i na baznu inflaciju i cijene hrane, dok bi istovremeno mogla usporiti privredni rast.
Za Republiku Srpsku jedan od ključnih izazova biće sposobnost domaće privrede da izdrži nove spoljne udare bez dodatnog pada proizvodnje i izvoza. Ukoliko se istovremeno nastave rast troškova energije, skuplje zaduživanje i pritisci na cijene osnovnih proizvoda, posljedice bi se mogle osjetiti kroz sporiji rast privrede i dalji pad kupovne moći stanovništva.
Komentariši