Alternativa za Njemačku (AfD) blizu je pobjede u istočnonjemačkoj saveznoj pokrajini Saksoniji-Anhaltu. Ako na izborima 6. septembra osvoji većinu, biće to prvi put nakon Drugog svjetskog rata da krajnja desnica preuzme vlast u jednoj njemačkoj saveznoj pokrajini.
„Najopasniji čovjek u zemlji“ vodi AfD do pobjede
Prema anketi njemačkog Instituta za istraživanje javnog mnjenja „Infratest dimap“, AfD u Saksoniji-Anhaltu ima 41 odsto podrške, znatno više od konzervativne Hrišćansko-demokratske unije (CDU) kancelara Fridriha Merca, koja je na 24 odsto.
AfD na izbore izlazi sa Ulrihom Zigmundom kao nosiocem liste i kandidatom za pokrajinskog premijera. „Špigl“ ga je nedavno na naslovnici opisao kao „najopasnijeg čovjeka Njemačke“.
Njegova pobjeda značila bi prvi prodor AfD-a kroz politički „zaštitni zid“ koji ga od osnivanja 2013. godine drži izvan vlasti. Riječ je o neformalnom pravilu prema kojem druge velike njemačke stranke odbijaju koaliciju i političku saradnju sa AfD-om zbog njegovih krajnje desnih i ekstremističkih stavova.
Nakon glasanja 6. septembra u Saksoniji-Anhaltu, 20. septembra na birališta izlaze birači u Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji, gdje AfD, prema najnovijoj anketi, ima 36 odsto podrške, sedam procentnih poena više od vladajućeg SPD-a, te u Berlinu, gdje je trka neizvjesnija.
I na saveznom nivou AfD trenutno vodi u anketama. Najnovija istraživanja daju mu oko 28 odsto podrške, dok je CDU/CSU na nešto više od 20 odsto.
Već pobjeda na pokrajinskim izborima bila bi važan politički signal za cijelu Evropu, jer bi pokazala da AfD može preći iz opozicione u izvršnu vlast. Ako bi se taj trend nastavio i na saveznom nivou, posljedice bi bile znatno veće.
Kriza legitimiteta etabliranih stranaka
„Očito je da je riječ o ozbiljnom problemu u Njemačkoj, a to je kriza legitimiteta dosadašnjih etabliranih stranaka, prije svega CDU-a, CSU-a i SPD-a. Njemačke političke elite treba da se zapitaju u čemu su pogriješile. Razloge za porast popularnosti AfD-a treba tražiti u razočaranju velikog dijela birača politikama etabliranih stranaka“, za „Indeks“ govori Božo Kovačević, spoljnopolitički analitičar.
Dodaje da AfD ima najčvršće uporište upravo u istočnoj Njemačkoj, gdje je antimigrantsko raspoloženje paradoksalno mnogo veće nego na zapadu, iako tamo živi manje imigranata.
„Mogli bismo reći da je neuspješna integracija istočne i zapadne Njemačke jedan od uzroka gubitka legitimiteta političkih elita“, navodi.
„Njemačka više nije država blagostanja“
Ističe i da njemački model uspješne ekonomije više ne funkcioniše kao ranije.
„Njemačka je decenijama funkcionisala kao industrijska velesila zahvaljujući kombinaciji jeftinih ruskih energenata, američkih bezbjednosnih garancija koje su joj omogućavale da manje ulaže u odbranu, te plasmana njemačkih industrijskih proizvoda izvan Evrope, prije svega u Kinu.
Danas više nema jeftinih ruskih energenata, Amerika više ne daje iste bezbjednosne garancije, a Kina je od tržišta za njemačke industrijske proizvode postala konkurent. Sve to ima posljedice na funkcionisanje sistema države blagostanja. Tu se javlja i ozbiljan problem: dok političke elite izlaz vide u jačanju odbrane i pripremama za mogući rat, građani se opravdano boje rata“, navodi.
Vajdel najavljuje izlazak iz evrozone i napuštanje Šengena
AfD već najavljuje poteze koji bi imali posljedice daleko izvan Njemačke. Kopredsjednica stranke Alis Vajdel juče je za ZDF poručila da bi, dođe li AfD na saveznu vlast, Njemačka trebalo da napusti evrozonu.
„Njemačkoj je prije uvođenja evra bilo znatno bolje“, rekla je Vajdel, tvrdeći da je zajednička evropska valuta oslabila njemačku privredu i smanjila bogatstvo domaćinstava.
Govoreći o migracijama, Vajdel je najavila zatvaranje njemačkih granica i izlazak iz šengenskog prostora. Založila se i za veći broj deportacija i manje dodjeljivanja državljanstva.
Sve to nije lako sprovesti
AfD već godinama zagovara referendum o članstvu Njemačke u Evropskoj uniji, takozvani Degzit (Dexit), po uzoru na Bregzit (Brexit), o čemu je Alis Vajdel govorila još 2024. godine.
Stvarni izlazak Njemačke iz EU ne bi bio jednostavan jer je članstvo utemeljeno u njemačkom Ustavu, a za njegovu izmjenu potrebna je dvotrećinska većina u Bundestagu i Bundesratu, što bi za AfD predstavljalo veoma visok politički prag.
I sam AfD je posljednjih godina svoju retoriku postavio nešto opreznije. Alis Vajdel je još 2024. rekla da bi AfD najprije pokušao iz temelja da promijeni EU i vrati više ovlašćenja državama članicama, a da bi referendum o izlasku bio svojevrsni plan B.
Ni za evro ne postoji jednostavan politički ili pravni put. Njemačka je dio evrozone, a evro je zajednička valuta čije je funkcionisanje uređeno evropskim ugovorima. Za razliku od obične promjene ekonomske politike, izlazak najveće privrede evrozone iz zajedničke valute otvorio bi niz pravnih, finansijskih i političkih pitanja za cijelu EU.
Njemačka već kontroliše granice
Što se tiče izjave o zatvaranju granica, Njemačka već sprovodi kontrole na svim svojim kopnenim granicama, iako je i dalje dio šengenskog prostora.
Vajdel, međutim, govori o nečem trajnijem – o izlasku iz Šengena i trajnom zatvaranju granica. To bi bilo mnogo složenije od sadašnjih privremenih kontrola. Njemačka ima oko 3.700 kilometara kopnenih granica sa devet država, a kroz njih svakodnevno prolaze milioni ljudi i robe.
Za sada sve ove najave ipak treba posmatrati prije svega kao političku retoriku kojom AfD pokazuje koliko bi radikalno promijenio njemačku politiku kada bi došao na vlast.
Stav prema Ukrajini i Rusiji
Nešto realnije zvuči najava AfD-a o prekidu vojne pomoći Ukrajini, ukidanju sankcija Rusiji i obnovi energetskih odnosa sa Moskvom.
Vajdel je naglasila da njena stranka ne želi da zauzima stranu u sukobu.
„Zato ćemo zaustaviti svu pomoć Ukrajini. Nema više novca poreskih obveznika, nema oružja i nema njemačkih vojnika“, rekla je jednom prilikom.
„Ove poruke AfD-a su opasne“
No, čak i ako dio tih prijedloga nikada ne bude sproveden, sam dolazak AfD-a na vlast značio bi veliki zaokret za Njemačku, a time i za Evropu.
„Populističke stranke su u nekim državama EU na vlasti. Lijeve populističke stranke bile su na vlasti u Grčkoj, Podemos jednim dijelom u Španiji, a Vilders je praktično na vlasti u Nizozemskoj. Ipak, te stranke nisu dovodile u pitanje samu Evropsku uniju.
Šefica AfD-a jasna: Ako dođemo na vlast, zatvorićemo granice i izaći iz Šengena
Posebno je važno iskustvo Velike Britanije, gdje sve veći broj građana danas žali zbog odluke o izlasku iz EU. S obzirom na to, pretpostavljam da bi i neke od stranaka koje danas zagovaraju izlazak iz EU u stvarnoj praksi mogle promijeniti stav“, rekao je Kovačević.
„No, poruke koje dolaze od AfD-a opasne su, pogotovo nakon Bregzita, jer su Pariz i Berlin krajnje tačke osovine na kojoj počiva cijeli evropski projekat. Poruke o izlasku iz EU i napuštanju evra, povezane sa nekim drugim porukama koje je AfD plasirao, opasno asociraju na zbivanja u Njemačkoj 1930-ih. To bi trebalo da bude poziv na uzbunu za sve one koji misle da evropski projekat još ima smisla“, objasnio je.
CSIS: Jačanje AfD-a vjerovatno slabi EU
Analiza američkog Centra za strateške i međunarodne studije (CSIS) navodi da bi već sama pobjeda u Saksoniji-Anhaltu izazvala simbolički šok širom Evrope.
„Dijelovi Njemačke bili bi pod vlašću stranke koja otvoreno simpatiše Rusiju i eufemistički govori o najmračnijim godinama Njemačke“, navodi CSIS.
„Najvjerovatniji uticaj jačanja krajnje desnih stranaka u Evropi, u ovom slučaju predvođenog usponom AfD-a, bio bi paraliza: neslaganja oko pitanja poput odbrane i nespremnost da se odustane od veta u Evropskom savjetu blokirali bi reforme, postepeno smanjujući sposobnost Evropske unije da se uhvati ukoštac sa današnjim velikim izazovima“, navodi se.
„Dalje jačanje AfD-a vjerovatno bi oslabilo Evropsku uniju, a time i geopolitički značaj Evrope u cjelini. Pobjeda AfD-a neće odmah promijeniti ravnotežu snaga u Njemačkoj ili Evropi, ali postavlja temelje za veću polarizaciju i nestabilnost“, navodi se u analizi.
Komentariši