Iran se, dva mjeseca nakon početka rata sa Sjedinjenim Američkim Državama i Izraelom, suočava sa dubokom promjenom u strukturi vlasti, bez jednog neprikosnovenog vjerskog lidera na vrhu sistema, što utiče i na njegov tvrđi stav u razmatranju obnove pregovora sa Vašingtonom, piše Rojters.
Od uspostave Islamske Republike 1979. godine, politički sistem Irana bio je zasnovan na vrhovnom vođi sa konačnom riječju o ključnim državnim pitanjima. Ubistvo ajatolaha Alija Hamneija prvog dana rata i imenovanje njegovog sina Mojtabe, koji je teško ranjen, doveli su do nove strukture moći u kojoj dominantnu ulogu imaju komandanti Revolucionarne garde.
Prema izvorima upoznatim sa unutrašnjim procesima odlučivanja, Mojtaba Hamnei formalno ostaje na čelu sistema, ali se njegova uloga svodi na potvrđivanje odluka koje donose vojni lideri, umjesto da ih sam inicira.
Ratne okolnosti dovele su do koncentracije moći u užem krugu tvrdolinijaša unutar Vrhovnog vijeća nacionalne bezbjednosti, ureda vrhovnog vođe i Revolucionarne garde, koja sada ima ključnu ulogu i u vojnim i u političkim odlukama.
“Iranci vrlo sporo odgovaraju. Očigledno ne postoji jedinstvena struktura odlučivanja. Ponekad im treba dva do tri dana da odgovore”, izjavio je visoki pakistanski zvaničnik upoznat sa mirovnim pregovorima između Irana i SAD-a, u kojima Islamabad posreduje.
Analitičari smatraju da glavna prepreka za postizanje sporazuma nije unutrašnje neslaganje u Teheranu, već razlika između onoga što Vašington nudi i onoga što iranska Revolucionarna garda smatra prihvatljivim.
Diplomatsko lice Irana u pregovorima sa SAD-om je ministar spoljnih poslova Abas Aragči, kojem se nedavno pridružio predsjednik parlamenta Mohamed Bager Galibaf, bivši komandant Revolucionarne garde i važna spona između političkih, bezbjednosnih i vjerskih struktura.
Na terenu, ključnu ulogu ima komandant Revolucionarne garde Ahmad Vahidi, kojeg više izvora opisuje kao centralnu figuru u donošenju odluka, uključujući i noć kada je proglašen prekid vatre. Mojtaba Hamnei, koji je teško ranjen u napadima u kojima je ubijen njegov otac, ne pojavljuje se u javnosti i komunicira putem posrednika iz Revolucionarne garde ili ograničenih audio veza iz bezbjednosnih razloga.
Iran je u ponedjeljak dostavio novu ponudu Vašingtonu, koja predviđa fazne pregovore, uz odgađanje nuklearnog pitanja dok se rat ne završi i ne riješe sporovi oko pomorskog saobraćaja u Persijskom zalivu. Sjedinjene Američke Države insistiraju da se nuklearno pitanje razmatra od samog početka.
“Ni jedna strana zapravo ne želi pregovarati”, ocijenio je bivši američki diplomata Alan Ajr, dodajući da obje strane vjeruju kako vrijeme radi u njihovu korist.
Prema njegovim riječima, ni Iran ni američki predsjednik Donald Tramp trenutno nemaju političkog prostora za popuštanje, jer bi se to moglo protumačiti kao znak slabosti.
Promjena u načinu upravljanja Iranom dodatno potvrđuje pomak moći sa vjerskih struktura na bezbjednosni aparat. Iako Mojtaba formalno ima najviši autoritet, stvarna moć koncentrisana je u institucijama koje vode rat.
“Prešli smo sa božanske moći na tvrdu moć”, izjavio je bivši američki pregovarač Aron Dejvid Miler, naglašavajući da Revolucionarna garda sada ima dominantan uticaj u upravljanju državom.
Uprkos vojnim i ekonomskim pritiscima SAD-a i Izraela, Iran gotovo devet sedmica nakon početka sukoba ne pokazuje znakove unutrašnjeg raspada niti kapitulacije.
Prema analitičarima, trenutna strategija iranskog rukovodstva zasniva se na izbjegavanju potpunog rata, očuvanju strateških poluga uticaja, posebno nad Hormuškim moreuzom, te izlasku iz sukoba politički, ekonomski i vojno jači.
Komentariši