Objavljena je nova Nacionalna bezbjednosna strategija Sjedinjenih Američkih Država, dokument koji predstavlja možda najdublju promjenu američkog spoljnopolitičkog pristupa u posljednjim decenijama. U strategiji se jasno navodi da neće biti daljeg proširenja NATO saveza, da je potrebno obnoviti strateško partnerstvo sa Rusijom, te da Evropska unija mora sprovesti ozbiljne reforme kako bi izbjegla dugoročno urušavanje. Zapadni Balkan se u dokumentu jedva pominje, a naglašava se i stav o nemiješanju u unutrašnja pitanja drugih država. Analitičari u Republici Srpskoj poručuju da je riječ o zaokretu koji u značajnoj mjeri potvrđuje politike koje provodi rukovodstvo Srpske.
Nema širenja NATO-a, odnosi sa Moskvom moraju se graditi na novim osnovama, a EU se, prema navodima strategije, suočava sa mogućnošću nestajanja ukoliko ne dođe do ozbiljnog restrukturiranja. To je, uprošćeno, osnovna poruka Bijele kuće, a uključuje i promjenu pristupa prema regionu zapadnog Balkana, jer se naglašava potreba poštovanja suvereniteta svake pojedinačne zemlje.
„Zalažemo se za suverena prava država, protiv podrivanja njihovog suvereniteta koje sprovode najintruzivnije nadnacionalne organizacije, te za reformu tih struktura kako bi doprinosile, a ne narušavale državne interese i podržavale prioritete SAD. Neophodno je ukloniti percepciju da je NATO savez koji se stalno širi“, navodi se u dokumentu.
Ovakvi stavovi u velikoj mjeri odgovaraju pozicijama Republike Srpske, ističu analitičari. Po njihovom mišljenju, politika Srpske, zasnovana na očuvanju dejtonskih nadležnosti, sada se uklapa u smjernice koje definiše administracija u Vašingtonu.
„Može se reći da nastupa faza smirivanja kada je riječ o međunarodnim odnosima i da Republika Srpska treba nastaviti kurs kojim ide – zalaganje za gašenje kancelarije visokog predstavnika, insistiranje na dogovoru naroda i entiteta unutar BiH, zadržavanje stava o neulasku u NATO i evropski proces, ali bez odricanja od tradicionalnih vrijednosti“, kaže stručnjak za međunarodne odnose Lučiano Kaluža.
Sličan stav iznosi i David Bilbija, austrijski političar srpskog porijekla. On naglašava da su pozicije Vašingtona i Republike Srpske po mnogim pitanjima sada gotovo identične.
„Kada je riječ o odustajanju od daljeg NATO proširenja, to u potpunosti ide u prilog stavovima rukovodstva Republike Srpske, koje godinama insistira na vojnoj neutralnosti. Kritike upućene EU u strategiji takođe se poklapaju sa stavovima Srpske: tvrdi se da transnacionalni mehanizmi narušavaju političku slobodu država, nameću migracione politike koje izazivaju tenzije i doprinose demografskom padu i slabljenju identiteta. Srpska se aktivno suprotstavlja upravo takvim procesima“, navodi Bilbija.
Posebno mjesto u dokumentu zauzima potreba da se što prije zaustavi rat u Ukrajini i stabilizuju odnosi sa Rusijom, što jasno ukazuje da SAD postavljaju novi geopolitički okvir. Pravni stručnjak Milko Grmuša smatra da se radi o jednom od najvažnijih američkih dokumenata u proteklih pedeset godina.
„SAD su ovim poručile da NATO više nije centralna tačka globalne bezbjednosti. Ključ budućnosti leži u partnerstvu SAD, Evrope, suverenih država i Rusije, posebno u odnosu na izazove koje donosi rastući demografski pritisak globalnog juga. Ovo su poruke koje Banja Luka treba pažljivo čitati. Smatram da pred nama možda stoji civilizacijska prilika koja se vjerovatno neće ponoviti u narednih pola vijeka“, ističe Grmuša.
Dok Republika Srpska jasno prati nove trendove i prilagođava svoje diplomatske korake, političko Sarajevo – sudeći po izostanku reakcija – djeluje izgubljeno u novom geopolitičkom okruženju.
„Rekao bih da se političko Sarajevo teško snalazi u novim međunarodnim okolnostima, dok rukovodstvo Republike Srpske vrlo uspješno učitava signale i prilagođava se“, navodi Aleksandar Goganović, zamjenik ministra odbrane u Savjetu ministara.
Prema ocjenama stručnjaka, ovo je prvi put da SAD tako otvoreno priznaju ograničenja politike NATO ekspanzije, da kritikuju stanje u Evropskoj uniji i traže povratak pune državne suverenosti – što je u potpunoj saglasnosti sa stavovima Republike Srpske. Upravo zato, poručuju, ne iznenađuje tišina koja dolazi iz Sarajeva, jer je malo ko očekivao ovakav zaokret najmoćnije sile svijeta.
Komentariši