Nova trgovinska pogodba između Evropske unije i administracije Donalda Trampa možda djeluje kao kapitulacija evropskih interesa pred američkim pritiscima, ali njen uticaj nadilazi carinske brojke i komercijalne ustupke. Za regiju zapadnog Balkana, posebno Bosnu i Hercegovinu, ovaj novi početak u transatlantskim odnosima otvara prostor za veću stabilnost i jasnije spoljnopolitičke signale iz dva najuticajnija međunarodna aktera.
Trampova administracija je na početku mandata oštro napala evropske saveznike, optužujući ih za nepošten trgovinski odnos i nedovoljno ulaganje u sopstvenu odbranu. Godinama su odnosi između Vašingtona i Brisela bili zategnuti, a posljedice tog zastoja bile su itekako vidljive u regijama koje su ovisne o jasnim spoljnopolitičkim pravcima — poput Balkana.
Nedavni dogovor postignut u Škotskoj, gdje su se Tramp i predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen konačno našli na istoj talasnoj dužini, može se tumačiti kao blagi ali važan zaokret. Nakon što je Evropa obećala povećanje odbrambenih ulaganja na NATO samitu u Hagu, američki predsjednik je dobio ono što je tražio. U zamjenu, Evropa je, barem privremeno, dobila sagovornika spremnog na kompromis.
I BiH, koja se i dalje nalazi između birokratske statike u Briselu i političkih kalkulacija u Vašingtonu, mogla bi profitirati od ovakvog popuštanja tenzija. Novi ambasador SAD u Sarajevu još uvijek nije imenovan, a očekuje se da do toga neće doći prije kraja godine. No, čak i bez imenovanog predstavnika, smjer politike se već mijenja – manje direktnog uplitanja, više tehničke koordinacije sa EU.
To otvara prostor Briselu da preuzme vodstvo u procesu reformi. Ipak, za sada, to je više formalna nego stvarna promjena. Unutar same EU postoje neslaganja o pristupu prema BiH – od nesinhronizovanih nacionalnih stavova do ambicija pojedinih evropskih komesara koji žele pokazati brzinu i efikasnost spuštanjem reformskih zahtjeva. U takvom ambijentu, izostaje snažna politička poruka i autoritet kakav je, primjerice, imao bivši američki ambasador Majkl Marfi.
Poboljšani odnosi sa Vašingtonom mogli bi pomoći EU da konsoliduje svoj pristup. Tramp, koji je doskora zazirao od evropskih sigurnosnih prioriteta, sada pokazuje više razumijevanja za značaj Ukrajine, a samim tim i geopolitičku ulogu Balkana u toj šemi. U tom kontekstu, BiH prestaje biti marginalna tačka u dalekoj regiji i postaje dio šire bezbjednosne slagalice.
Osim toga, ruski kapacitet za dublje uplitanje u regionalne poslove vidno je oslabljen ratom u Ukrajini i zapadnim sankcijama. U takvom vakuumu, zapadni akteri dobijaju više prostora za djelovanje – ukoliko su zaista spremni da djeluju usklađeno.
Faris Kočan, ekspert za evropske integracije, podsjeća da se pitanje BiH sve više posmatra iz bezbjednosnog ugla, upravo zbog potencijalnog ruskog uticaja. Prema njegovim riječima, Evropa neće tako lako skinuti BiH sa svoje agende, ali ostaje da se vidi u kojoj mjeri će konkretno raditi na prevazilaženju političke krize.
S druge strane, iako reforme možda neće dobiti zamah prije izbora u oktobru naredne godine, već sama činjenica da Tramp i EU više ne šalju kontradiktorne poruke, mogla bi imati efekat “hlađenja” političke retorike. Neki domaći akteri, koji su radikalnim istupima pokušavali igrati na kartu Trampove navodne podrške, sada ostaju bez tog aduta.
Nova transatlantska saradnja možda neće donijeti trenutna rješenja, ali svakako smanjuje prostor za političku improvizaciju i konfliktnu neodgovornost na Balkanu. A to je, za početak, sasvim dovoljan pomak.
Komentariši