Kategorija: Ekonomija

Vlasti u Republici Srpskoj, bar prema izjavama koje plasiraju u javnosti, svjesne su poteškoća s kojima se suočavaju građani kada su u pitanju poskupljenja osnovnih životnih namirnica, a za “Nezavisne novine” poručuju da Srpskoj ne prijeti nestašica hrane, niti drugi poremećaju na prehrambenom tržištu.

Takođe, iz Ministarstva trgovine i turizma Republike Srpske poručuju i da, ukoliko dođe do određenih problema, Vlada ima spremne mehanizme da ih riješi, te da nepostojanje robnih rezervi ni u kom slučaju ne može ugroziti građane, jer je to pitanje regulisano hitnim interventnim nabavkama.

Dok se čeka na formiranje izvršne vlasti u Republici Srpskoj, jedinstveni zaključak tokom pregovora kod mandatara Radovana Viškovića je da će buduća vlada uložiti neophodne kapacitete da pomogne ugroženim građanima, prije svega kada su u pitanju nabavke osnovnih životnih namirnica.

Zbog činjenice da je od 1. decembra hljeb u Srpskoj skuplji za 10 feninga, te bojazni da će se to prenijeti i na druge proizvode, nadležni obećavaju reakciju.

“Nova vlada imaće zadatak da izuči sve modalitete zamrzavanja cijena osnovnih životnih namirnica. Ali, u tom slučaju, budžet će morati imati sredstva za subvencionisanje eventualnog povećanja troškova proizvodnje”, naveo je nedavno predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik.

On je dodao i da će s pekarima razgovarati i da se ograniči cijena hljeba, uz uslov iste ili slične cijene struje za privrednike koji se bave ovom proizvodnjom.

Ako izađemo nakratko iz okvira Republike Srpske, pa se preselimo do Mađarske, vidjećemo da je i tamošnja vlada propisala ograničenje cijena najvažnijih životnih namirnica u nastojanju da obuzda inflaciju. Ali, stručnjaci u Mađarskoj, uprkos činjenici da je ovo donijelo uštede u budžetima građana, kažu da je ovo donijelo probleme na tržištu hrane. Ide se do toga da oni čak predviđaju da će, ukoliko ova mjera ostane na snazi duže vrijeme, vlada morati propisati maksimalne količine proizvoda koje jedan potrošač može da kupi.

“U protivnom, postoji mogućnost ozbiljnog manjka osnovnih životnih artikala”, upozorava tamošnja struka.

S druge strane, Organizacija za hranu i poljoprivredu UN (FAO) poručuje da su globalne cijene prehrambenih proizvoda ostale uglavnom stabilne u novembru, i to čak s padom cijena žitarica, mesa i mliječnih proizvoda.

U Republici Srpskoj se, bar u ovom trenutku, ne razmišlja o mogućem scenariju nestašice hrane ili eventualnom ograničenju na kupljenu količinu proizvoda.

“Trenutno nema poremećaja u snabdjevenosti tržišta i lancima snabdijevanja tržišta Republike Srpske”, kažu za “Nezavisne” iz Ministarstva trgovine i turizma.

Naglašavaju da je krajem novembra usvojen Plan interventnih nabavki proizvoda, robe i sredstava za 2023. godinu, te da nikakva mjera ne smije biti donesena dok se prvo ne analizira da li bi ona dovela do vještačkih nestašica na tržištu.

Iz Ministarstva podsjećaju da su od novembra 2021. godine na snazi uredbe o ograničavanju marži u prometu robe.

“S ciljem obezbjeđenja zaliha za slučaj da dođe do poremećaja u snabdijevanju, Vlada RS donijela je početkom marta 2022. zaključke o pokretanju interventnih nabavki osnovnih životnih namirnica ukupne vrijednosti veće od 16 miliona KM.

U proteklim mjesecima dio ovih namirnica doniran je javnim kuhinjama, centrima za socijalni rad, te korisnicima Crvenog krsta RS, a u narednim danima javne kuhinje preuzeće količine brašna dovoljne za šestomjesečnu potrebu rada ovih ustanova”, istakli su iz Ministarstva trgovine i turizma RS.

Na naše pitanje da li bi u ovom slučaju pomoglo da Srpska ima robne rezerve, te da hranu skladišti, a ne interventno nabavlja, iz resornog ministarstva odgovaraju da je Zakon o interventnim nabavkama proistekao iz potrebe da se unaprijedi sistem robnih rezervi, te da se eliminišu slabosti prethodnih zakonskih rješenja.

Podsjetimo, Vlada RS je kao ozbiljne poremećaje na tržištu definisala stanja tokom prirodnih nepogoda, tehničko-tehnološke i ekološke katastrofe, ratno stanje i druge vanredne prilike koje dovode do nestašice dobara za potrebe privrede i snabdijevanja stanovništva.

Kompanija Lidl BiH d.o.o. povećala je svoj kapital na skoro 100 miliona KM, tačnije na 98.769.415,00 KM, saznaje Akta.ba.

Ovo je gotovo dvostruko povećanje kapitala njemačkog investitora u BiH, jer je prethodno stanje iznosilo 49.873.665,00 KM. Podsjetimo, prvo povećanje kapitala desilo se u februaru ove godine kada je osnivač Lidla, njemački WE-International Zweite GmbH povećao kapital firme sa 10.757.065 KM na gotovo 50 miliona KM.

Njemačka kompanija Lidl, koja je prošle godine registrovala svoju firmu u BiH, za sada gradi jedan objekat u Bijeljini i skladišno-distribucijski centar u Kiseljaku.

Prema ranijim medijskim najavama, Lidl u Bosni i Hercegovini je planirao otvaranje najmanje šest prodajnih centara.

U FBiH u 2023. godini najviše će trebati, između ostalih, trgovaca, konobara, građevinaca i vozača kamiona, pokazuje anketa koju su među poslodavcima sproveli federalni Zavod i kantonalne službe za zapošljavanje.

Prema rezultatima ove ankete, u FBiH će u 2023. trebati i šivača, bravara, varilaca, kol-centar operatera, kuvara, zidara, CNC operatera, stolara, tesara, krojača, armirača, elektrotehničara i mašinskih tehničara.

Prema stručnoj spremi, poslodavci su iskazali najveće potrebe za radnicima sa srednjom stručnom spremom trećeg stepena i to 62 odsto, slijedi tražnja za radnicima srednje stručne spreme četvrtog stepena – 23 odsto, te za radnicima visoke stručne spreme osam odsto, saopšteno je iz federalnog Zavoda za zapošljavanje.

Za zanimanja sa fakultetskim obrazovanjem, najveća potražnja prema prognozama poslodavaca biće iskazana za radnicima iz IT sektora (inženjeri elektrotehnike, sistem inženjeri, programeri), zatim ekonomistima, magistrima farmacije, te mašinskim i građevinskim inženjerima.

Od specifičnih kategorija, većina poslodavaca iskazala je spremnost za zapošljavanje mladih bez radnog iskustva, demobilisanih boraca, nekvalifikovanih radnika i žena iz ruralnih područja, a najmanje su spremni da zaposle migrante kao potencijalnu novu radnu snagu na tržištu rada u FBiH.

U okviru istraživanja tržišta rada 2022/2023, koje na godišnjem nivou sprovode federalni Zavod i kantonalne službe za zapošljavanje, tokom septembra i oktobra organizovano je anketiranje reprezentativnog uzorka poslodavaca iz FBiH koji imaju pet i više zaposlenih.

Prema obliku vlasništva, istraživanjem je najviše obuhvaćeno subjekata iz privatnog sektora – 94 odsto, a prema veličini, najviše je mikro (45 odsto), zatim malih (37 odsto), srednjih (12 odsto) i velikih firmi (šest odsto), što odgovara privrednoj situaciji u FBiH.

Od ukupno 1.380 anketiranih poslodavaca, njih 790 ili 57,2 odsto iskazalo je potrebu za zapošljavanjem novih radnika u narednoj godini, a njih 5.630, uglavnom zbog očekivanog povećanja obima poslovanja.

Republička komisija za energetiku (RERS) iduće sedmice odlučuje o cijeni struje za domaćinstva u Srpskoj, a za sada je plan da bude uvedena jedinstvena tarifa, odnosno da ne bude više zimskog i ljetnog obračuna potrošnje električne energije, saznaje “Glas Srpske”.
Komisija je prošle sedmice usvojila Prijedlog tarifnog sistema za prodaju električne energije i korišćenje distributivne mreže, koji je u petak objavljen i u “Službenom glasniku” i istog dana stupio je na snagu. Tim dokumentom definisano je da do 500 potrošenih kilovata prilikom obračuna struje domaćinstva plaćaju po jednoj cijeni, odnosno od 501 do 1.500 kilovata po drugoj, a od 1.501 po trećoj. Idući korak je, navode u RERS-u, odlučivanje o mrežarini i cijeni javnog snabdijevanja. Taj dokument, kako saznajemo, trebalo bi da se nađe pred članovima RERS-a 15. decembra. Nakon toga i taj dokument trebalo bi da bude objavljen u “Službenom glasniku” i plan je da bude u primjeni od početka iduće godine.
Pojedini članovi RERS-a navode da je već sada izvjesno da će biti usvojena jedna tarifa na sjednici u četvrtak te da će ona biti na snazi tokom čitave godine.

– Ta tarifa važiće kako za januar i februar, tako i za jun i jul, kao i za sve ostale mjesece u godini. To će sigurno uticati na to da će tokom ljeta domaćinstva imati veće račune, jer je prethodnih godina struja bila jeftinija od aprila do oktobra. Možda bude i nekih promjena, ali čisto sumnjamo. Svi su trenutno za ovu varijantu – navode u RERS-u.

Predsjednik RERS-a Vladislav Vladičić potvrdio je “Glasu” da bi iduće sedmice trebalo da zasjeda komisija, jer je nakon usvajanja blok tarifa potrebno donijeti i odluku o cijena mrežarine i struje.

– Još razmatramo šta i kako. Zanoćimo sa jednim brojem, a ujutru se probudimo sa drugim. Uprkos tom vijećanju neće doći do većih promjena na računima. Pojedini će platiti četiri, pet maraka više, odnosno isto toliko pojedina domaćinstva manje. Oni koji troše više od 1.500 osjetiće najveće promjene na računima – navodi Vladičić i dodaje da do 500 kilovat-sati struje troši nešto više od 70 domaćinstava u RS.

Prema računici iz RERS-a onim domaćinstvima koja potroše 500 kilovata struje računi bi od Nove godine trebalo da budu 67,57 maraka bez PDV-a, a ona domaćinstva koja troše oko 700 kiklovata imaće isti i decembarski i januarski račun. Najveće promjene na računima osjetiće ona domaćinstva koja troše više od 1.500 kilovata struje.

Odustajanje od peleta

Veliki broj građana Srpske je zbog poskupljenja peleta i drveta za ogrev prešao na grijanje na struju i oni bi zbog toga mogli da troše najviše struje i samim tim plaćaju i najveće račune od iduće godine.

U banjalučkoj “Elektrokrajini” ranije su naveli da je od 7.000 stambenih jedinica do oktobra više od 3.500 prešlo na struju, a taj trend biće nastavljen.

Žene u Republici Srpskoj oko 19 godina primaju ličnu penziju iz Fonda PIO, od dana kada ostvare pravo do dana prestanka. Muškarci ovo pravo ostvaruju u prosjeku nešto manje od 17 godina.

Ovo je podatak koji je objavio Zavod za statistiku RS, a koji pokazuje da su penzioneri Republike Srpske na teretu Fonda PIO oko pola svog radnog vijeka. Penziju primaju na osnovu solidarnosti zaposlenih, koji od bruto plata izdvajaju i doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje.

Penziju iz sredstava Fonda PIO Republike Srpske trenutno prima 274.955 penzionera, a prosječna penzija iznosi 475,56 KM ili 40 odsto prosječne plate u Srpskoj.

Za puni staž osiguranja prosječna penzija iznosi 703,9 KM, što je oko 60 odsto od prosječne plate u Republici Srpskoj.

Prihod po osnovu doprinosa PIO u oktobru je bio nešto veći od 99 miliona KM koji su uplatili zaposleni u Srpskoj.

Imajući u vidu trendove, odnosno činjenice da se povećava životni vijek građana u Srpskoj, a da su svi ostali demografski pokazatelji u padu, postoji potreba za dodatnom štednjom. Taj problem je prepoznat i u Vladi RS, koja je još ranije stvorila zakonske pretpostavke za formiranje trećeg penzijskog stuba u Republici Srpskoj.

Tako je Vlada RS posredstvom Penzijskog rezervnog fonda zajedno sa partnerima iz EBRD i Triglav pokojninska družba d.d. osnovala Evropski penzijski fond, prvi dobrovoljni fond u Srpskoj.

Upravo je Evropski penzijski fond prošle sedmice obilježio pet godina postojanja i rada, a dobrovoljnu penziju uplaćuje više od 40.000 članova. Oni će ovaj novac moći da koriste kad se penzionišu, a dodatan motiv je to što je svaka pojedinačna uplata do 100 KM oslobođena plaćanja poreza.