Kategorija: Društvo

“Koktel” hemijskog zagađenja koje je zahvatilo našu planetu sada preti stabilnosti globalnih ekosistema o kojima zavisi čovečanstvo, upozorili su naučnici.

Plastika posebno zabrinjava, zajedno sa 350.000 sintetičkih hemikalija, uključujući pesticide, industrijske smese i antibiotike. Plastično zagađenje sada se pronalazi svuda, od vrha Mont Everesta do okeanskih dubina, a neke toksične hemikalije, poput PCB (Polihlorovani bifenili) su dugotrajne i rasprostranjene.

Kako piše “Gardijan”, a prenosi “Blic”, naučnici su u studiji zaključili da je hemijsko zagađenje prešlo “planetarni prag”, tačku na kojoj ljudski izazvane promene na Zemlji prelaze granicu stabilnog okruženja koje je postojalo zadnjih 10.000 godina.

Hemijsko zagađenje preti ekosistemima Zemlje narušavanjem bioloških i fizičkih procesa koji su u osnovi čitavog života. Tako, na primer, pesticidi uništavaju mnoge insekte koji nisu bili njihova meta, a koji su fundamentalni za sve ekosisteme, a samim tim i za obezbeđivanje čistog vazduha, vode i hrane.

“Od 1950. došlo je do pedesetostrukog povećanja proizvodnje hemikalija, a predviđa se da će to utrostručiti ponovo do 2050.”, rekla je Patricija Vilarubija Gomez, istraživač Stokholmskog centra za otpornost (SRC), članica tima koji je izradio studiju.

“Stopa kojom društva proizvode i oslobađaju nove hemikalije u okolinu nije u skladu sa ostankom u bezbednom operativnom prostoru za čovečanstvo”, istakla je.

Dr Sara Kornel, glavni istraživač SRC ukazala je da ljudi “već dugo znaju da je hemijsko zagađenje loše, ali da nisu zaista razmišljali o tome na globalnom nivou”.

“Ova studija donosi hemijsko zagađenje, posebo plastiku, u priču o tome kako ljudi menjaju planetu”, istakla je.

Naučnici su rekli da su neke pretnje rešene u većoj meri, kao što su CFC hemikalije koje uištavaju ozonski omotač i njegovu zaštitu od ultraljubičastih zraka.

Utvrđivanje da li je hemijsko zagađenje prešlo planetarnu granicu je složeno jer ne postoji osnova koja je bila pre pojave ljudi, za razliku od klimatske krize i predindustrijskog nivoa CO2 u atmosferi. Takođe postoji ogroman broj hemijskih jedinjenja registrovanih za upotrebu, oko 350.000, a za samo mali deo njih je procenjena bezbednost.

Stoga je novo istraživanje koristilo kombinaciju merenja za procenu situacije. To uključuje stopu proizvodnje hemikalija, koja brzo raste, kao i njihovo ispuštanje u životnu sredinu, što se dešava mnogo brže od sposobnosti vlasti da prate ili istraže njihove uticaje.

Dobro poznati negativni efekti nekih hemikalija, od ekstrakcije fosilnih goriva do njihovog curenja u životnu sredinu, takođe su bili deo procene. Naučnici su priznali da su podaci ograničeni u mnogim oblastima, ali su ukazali da težina dokaza ukazuje na kršenje planetarne granice.

“Postoje dokazi da stvari idu u pogrešnom smeru svakim korakom puta”, rekla je profesorka Univerziteta Geteborg Betani Karni Almrot.

“Na primer, ukupna masa plastike sada premašuje ukupnu masu svih živih sisara. To je za mene prilično jasna indikacija da smo prešli granicu. U problemu smo, ali postoje stvari koje možemo da uradimo da to preokrenemo”, ukazala je.

Gomez je ukazala na važnost izmene ekonomije.

“Prebacivanje na cirkularnu ekonomiju je zaista važno. To znači izmenu materijala i proizvoda kako bi se mogli ponovo koristiti a ne rasipati”, rekla je Gomez.

Istraživači su u studiji objavljenoj u žurnalu “Nauka i tehnologija okoline” rekli da je potrebna snažnija regulacija a u budućnosti i fiksno ograničenje proizvodnje i oslobađanja hemikalija.

“Gardijan” navodi da je sve više poziva za međunarodnu akciju što se tiče hemikalija i plastike, uključujući uspostavljanje globalnog naučnog tela za hemijsko zagađenje, slično Međuvladinom panelu za klimatske promene.

Profesor Jan Bojd sa Univerziteta Sent Endruz, koji nije učestvovao u studiji, rekao je da porast hemijskog opterećenja u okolini “difuzan i podmukao”.

“Čak i ako su toksični efekti pojedinih hemikalija teški za detektovanje, to ne znači da će zbirni efekat verovatno biti beznačajan”, istakao je.

Bojd je ukazao da regulacija nije osmišljena da detektuje ili razume te efekte.

“Relativno smo slepi za ono što se dešava kao posledica. U ovoj situaciji, gde imamo nizak nivo naučne sigurnosti oko (toksičnog) efekta, postoji potreba za mnogo opreznijim pristupom novim hemikalijama i (njihovoj) količini koja se emituje u okolinu”, rekao je Bojd, koji je još 2017. upozorio da je pretpostavka regulatora širom sveta da je bezbedno koristiti pesticide u industrijskim razmerama bila pogrešna.

Planetarna granica hemijskog zagađenja je peta od devet za koje naučnici kažu da su već pređene, a ostale su globalno zagrevanje, uništavanje divljih staništa, gubitak biodiverziteta i prekomerno zagađenje azotom i fosforom.

Fond zdravstvenog osiguranja Republike Srpske od 15. januara finansira još deset novih lijekova koji se izdaju na recept.

Rukovodilac Odjeljenja za lijekove i farmakoekonomiju u FZO Vesna Đurđević rekla je za RTRS da ove novine predstavljaju prvenstveno uštedu za pacijente jer će izdvajati znatno manje novca za ove lijekove, odnosno za lijekove sa “Liste A” plaćaće samo participaciju ukoliko nisu oslobođeni plaćanja ove obaveze, a za one sa “Liste B” umjesto pune plaćaće pola cijene.

Takođe, dodala je ona, time se obezbjeđuje efikasnije liječenje oboljelih, ali i racionalizuju ukupni troškovi liječenja.

Podsjetila je da su od 15. januara na “Listu A” uvrštena četiri nova lijeka, a šest na “Listu B”.

Na “Listu A” uvršetni su “mesalazin rektalna suspenzija”, “teriparatid, rastvor za injekciju”, “levetiracetam, oralni rastvor”, te dijetetski preparat, odnosno hrana za posebne medicinske namjene /”Neokat”/. Kada je u pitanju “Lista B”, uvršteni su lijekovi “mesalazin gastrorezistentne granule”, “enalapril, lerkanidipin”, “amlodipin, valsartan” i “amlodipin, hidrohlorotiazid, valsartan”, “ezetimib tablete” i “tadalafil film tablete”.

Takođe, od polovine januara lijek koji koriste oboljeli od cistične fibroze “dornaza alfa rastvor za raspršivanje”, a nabavlja ga Fond, isporučuje se i apotekama u mjestu prebivališta oboljelih.

Đurđevićeva je rekla da je ovaj lijek ranije bio dostupan samo u Univerzitetskom kliničkom centru Republike Srpske, a sada je omogućeno da se podigne na recept u apoteci kako roditelji sa oboljelom djecom ne bi morali putovati iz udaljenijih krajeva Srpske.

Bogojavljensko plivanje za Časni krst, povodom današnjeg praznika Bogojavljenja, organizovano je širom Republike Srpske.

Na Bogojavljenje se pliva 33 metra, što simbolizuje godine Hristovog života, a onome ko je prvi stigao do Časnog krsta uručene su nagrade koje su obezbijedili organizatori.

15.16 – Nikola Blagojević iz Doboja prvi je doplivao do Časnog krsta na Medvjeđem jezeru – Krčmarica u Paklenici Gornjoj na Ozrenu.

U Petrovu je Marko Mišić iz Karanovca dobio zlatnik kao pobjednik plivanja za Časni krst na Orlovom jezeru.

U Tesliću je Slobodanu Kuprešaku iz Banja Vrućice, kao najbržem na rijeci Velika Usora, uručena novčana nagrada, prelazni Časni krst u vlasništvo od jedne godine, te diploma Viteza Časnog krsta.

14.50 – Povodom obilježavanja velikog hrišćanskog praznika Bogojavljenja, u tradicionalnom duhu već šestu godinu za redom, danas je u opštini Јezero održana manifestacija plivanje za Časni krst u organizaciji Srpske pravoslavne parohije jezerske i Opštine Јezero. Prvi do Časnog krsta doplivao Bojan Marić i ponio titulu Časnog viteza.

14.15 – Šesnaestogodišnja Slađana Milićević iz Nevesinja prva je doplivala do Časnog krsta u rijeci Neretvi. U plivanju je učestvovalo više od dvadesetak mladića i nekoliko djece uglavnom iz Mostara, ali i okolnih mjesta, a prvi put u Neretvi je zaplivala i jedna djevojka.

14.10 – Tridesetjednogodišnji Miloš Brković iz Prnjavora prvi je doplivao do Časnog krsta na bogojavljenskom plivanju na rijecu Ukrini u Palačkovcima u ovoj opštini.

Brković je u ovoj svetkovini učestvovao od samog početka 2013. godine, a prvi put je osvojio Časni krst.

14.00 – Luka Đuranović iz Kotora kod Mrkonjić Grada prvi je doplivao do Časnog krsta u jezeru Balkana od Mrkonjić Grada i osvojio zlatni dukat vrijedan 500 maraka.

Ukupno je plivalo 16 plivača, među njima je bila i desetogodišnja djevojčica Kristina Bilić iz Austrije, kojoj je danas rođendan.

13.20 – Stefan Đokić /21/ iz Bijeljine prvi je doplivao do Časnog krsta na jezeru Snježnica i za pobjedu je dobio zlatnik.

Đokić je bio prvi od 62 plivača, među kojima je bila i jedna žena.

13.05 – Na Rajskoj Plaži na Drini kod Bratunca 13.put se plivalo za Časni Krst. U konkurenciji 33 momka, najbrži je bio Branimir Tomaš 25.godišnji student poljoprivrede. Njemu je pripalo priznanje i nagrada u vidu časnog krsta i 300 KM.

13.00 – Prvi je do Časnog krsta u Banjaluci doplivao Tomislav Batar.

Njemu je ovo drugo plivanje za Časni krst na Bogojavljenje u Banjaluci, a to mu, kako je rekao, predstavlja posebnu čast, posebno što je danas doplivao prvi.

Za Časni krst danas je plivao i gradonačelnik Banjaluke Draško Stanovuković, koji je rekao da mu je to bila čast jer svaki čovjek “nosi svoj krst bez obzira na godine i poslove koje obavlja”.

On je dodao da mu je ovo treći put da se prijavljuje za plivanje za Časni krst, ali mu se danas prvi put ostvarila želja da bude među 33 izabrana plivača od stotine mladića koji se svake godine prijavljuju za učešće.

12.50 – U Višegradu pored ćuprije na Drini plivalo se za Časni krst. Nastupilo je 13 plivača, a bolji od ostalih bio je pripadnik MUP-a Republike Srpske Aleksandar Spasojević iz Rudog.

12.48 – Osamnaestogodišnji Veljko Јovanović pobjednik je tradicionalnog plivanja za Časni krst, koje je povodom Bogojavljenja organizovano na Trebišnjici.

Јovanović je peti put plivao na Bogojavljenje u Trebišnjici, a treći put je prvi doplivao do Časnog krsta.

Među učesnicima bogojavljenskog plivanja u Trebišnjici danas je bio i gradonačelnik Trebinja Mirko Ćurić. Danas su za Časni krst plivale i tri djevojke.

12.46 – Đorđe Močević pobjednik je tradicionalnog plivanja na rijeci Željeznici u Istočnoj Ilidži, za šta mu je načelnik opštine Marinko Božović uručio zlatni dukat.

• Čast mi je što sam prvi doplivao do Časnog krsta. Ovo je veliko zadovoljstvo i pozivam sve prijatelje i sugrađane da i narednih godina učestvuju u ovoj veličanstvenoj manifestaciji – rekao je Močević novinarima.

12.43 – U Prijedoru je do Časnog krsta u Sani prvi doplivao petnaestogodišnji Aleksa Krneta.

12.34 – Stefan Stolić iz Poljavnica kod Novog Grada danas je prvi doplivao do Časnog krsta u rijeci Uni.

• Lijep je osjećaj učestvovati. Voda je bila hladna, ali može se izdržati – rekao je 23-godišnji Stefan koji je u plivanju za Časni krst učestvovao treći put, a ovo mu je prva pobjeda.

Za Časni krst u Novom Gradu danas je plivalo 18 učesnika, među kojima i jedna žena i 13-godišnji dječak.

12.27 – Dejan Simić prvi je u Kotor Varoši došao do Časnog krsta pobijedivši pred velikim brojem sugrađana održano na rijeci Vrbanji.

Pobjednik današnjeg takmičenja je dobio zlatni dukat, dar Duška Lalovića, umjetničku sliku Gorana Čupića i zastave Vojske Republike Srpske i Srpske, a svi ostali učesnici dobili su prigodne poklone kao nagradu za ispoljenu odvažnost i ljubav prema pravoslavnoj vjeri i tradiciji.

12.24 – Nikola Rosić prvi doplivao do Časnog krsta u rijeci Savi u Gradišci.

12.21 – Bilećanin Srđan Lero pobjednik je bogojavljenskog plivanja za Časni krst na Bilećkom jezeru.

Lero je prvi doplivao do Časnog krsta, među 30-tak mladića i dvije djevojke koji su ove godine učestvovali.

On je rekao novinarima da u plivanju za Časni krst učestvuje tri godine, te da je ovo drugi put da je pobijedio.

Među učesnicima bogojavljenskog plivanja za Časni krst na Bilećkom jezeru bile su i dvije djevojke Nikolina Đerić i Lana Samardžić, koje su novinarima rekle da prvi put učestvuju u plivanju, te istakle da im je velika čast što su učestvovale.

Prije plivanja za Časni krst u Sabornom hramu Svetog Save u Bileći služena je Sveta liturgija.

12.15 – Bogojavljensko plivanje za Časni krst, po deveti put, održano je i na Savi u distriktu Brčko.

Ovogodišnji, osvajač Časnog krsta je Željko Lazić, kome je to pošlo za rukom, drugi put za redom. Učestvovalo je 28 plivača iz Brčkog, koji su većina članovi Plivačkog kluba Atos.

Sunčani dan na Savi izmamio je i više stotina posmatrača. Prema ocjeni organizatora, sve je proteklo u najboljem redu, što je dobra uvertira i za narednu godinu.

11.56 – U prisustvu sveštenstva i brojnih građana, za Časni krst u Foči je plivalo 36 učesnika, a prvi je do Časnog krsta stigao dvadesetogodišnji David Drakul .

Play

Bogojavljenskom plivanju prethodila je Sveta liturgija u Svetosavskom hramu i litija od hrama do plivališta na Ćehotini.

Bogojavljensko plivanje za Časni krst, povodom današnjeg praznika Bogojavljenja, biće organizovano širom Republike Srpske, a prethodiće im svete liturgije i litije do rijeka.

Na Bogojavljenje se pliva 33 metra, što simbolizuje godine Hristovog života, a onome ko prvi stigne do Časnog krsta biće uručene nagrade koje su obezbijedili organizatori.

Plivanju za Časni krst prethodiće svete liturgije koje će biti služene u pravoslavnim hramovima, gdje će biti osveštana bogojavljenska voda, a potom će u litijama vjernici i učesnici da se upute prema lokacijama gdje će biti organizovano plivanje.

U Banjaluci će u Hramu Hrista Spasitelja Svetu arhijerejsku liturgiju služiti Njegovo preosveštenstvo episkop banjalučki Јefrem, a odatle će u podne bogojavljenska litija krenuti ulicama grada ka gradskom mostu, gdje će biti obavljeno osveštanje vode sa spuštanjem Časnog krsta u rijeku Vrbas i plivanje za krst.

Pobjednik će biti darivan velikim zlatnikom, dok će ostalim učesnicima biti uručeni prigodni pokloni.

Njegovo visokopresoveštenstvo mitropolit dabrobosanski služiće u Andrićgradu, u Hramu Svetog cara Lazara. Plivanje će biti organizovano u Drini, kod višegradske ćuprije.

U Banjaluci će zbog proslave Bogojavljenja od 11.00 do 14.00 časova biti obustavljen saobraćaj u centru grada, u Ulici Kralja Petra Prvog Karađorđevića i nekoliko okolnih ulica, saopšteno je jutros iz Auto-moto saveza Republike Srpske.

I u Prijedoru će biti organizovano plivanje u rijeci Sani za Časni krst. Uoči plivanja biće održana i Bogojavljenska litija.

Plivanja za Časni krst biće organizovana na Trebišnjici i na Bilećkom jezeru u Hercegovini, na rijeci Kaljina na Sokocu, u Istočnoj Ilidži, na rijeci Željeznici kod mosta “Ratko Močević” za šta se prijavilo 49 učesnika.

Za Časni krst plivaće i u Novom Gradu, Brodu, na jezeru Perućac u opštini Srebrenica, u Bratuncu, Loparama, Foči i drugim gradovima.

Svaka porodilja u Republici Srpskoj od sada ima pravo na 500 KM pomoći vlasti za opremu novorođenčadi. Do sada je ova pomoć iznosila 250 KM.

Pomoć je duplo veća na osnovu Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o dječjoj zaštiti, koji je stupio na snagu 1. januara.
Po osnovu svih prava iz ovog zakona na godišnjem nivou potrebno je izdvojiti još oko 25,67 miliona KM, a samo po osnovu prava za opremu novorođenčadi potrebno je više od 2,5 miliona KM. Projektovano je 10.000 novorođene djece.

Zakonom se prvi put uvodi pravo na dječiji dodatak za prvo dijete te se povećava iznos dodatka, zbog čega je po ovom osnovu na godišnjem nivou potrebno dodatnih oko 20,65 miliona maraka.

Osnovica za pravo na dječiji dodatak je najniža plata u RS-u iz prethodne godine, koja je iznosila 540 KM. Visina prava na dodatak na djecu za prvo, drugo i četvrto dijete utvrđuje se u iznosu od 18 posto od osnovice, za treće dijete u iznosu od 26 posto od osnovice, a za djecu osjetljive kategorije u iznosu od 32 posto od osnovice, prenosi Srpskainfo.

Pravo na dječiji dodatak prošle godine ostvarilo je u prosjeku 15.848 djece, a to pravo je limitirano zakonom po kojem je imovinski cenzus cijelog domaćinstva polazna osnova. Tako je moguće dobiti dodatak za, recimo, treće dijete, ako ukupni prihodi domaćinstva ne prelaze 23 posto od osnovice. Osnovica je najniža plata 540 KM. U obzir se uzima i vrijednost imovine, a zakon kaže da kataloška vrijednost procijenjene pokretne imovine ne prelazi vrijednost 13 osnovica, odnosno najnižih plata.

Dakle, dječiji dodatak (na mjesečnom nivou) za treće dijete iznosi 140,4 KM, a za prvo, drugo i četvrto 97 KM.

Ovim zakonom povećan je i mjesečni iznos naknade za roditelja-njegovatelja ili njegovatelja sa 20 posto od minimalne plate na puni iznos minimalne plate. Dakle, sa 135 KM na 540 KM. Projektovani iznos korisnika je 520, a potrebno je osigurati dodatnih oko 2,52 miliona KM.