Javno preduzeće „Šume RS“, koje raspolaže najvećim prirodnim bogatstvom Republike Srpske, godinama je bilježilo gubitke i prekomjerno zapošljavalo, pa je umjesto očekivanog generatora razvoja postalo teret budžetu.
Umjesto da bude stabilan izvor prihoda i podrška ekonomiji, ovo preduzeće danas zavisi od finansijske pomoći države u iznosu od više desetina miliona maraka.
Preopterećenost kadrovima i nizak nivo efikasnosti doveli su ga do ruba propasti, a posljedice bi mogle osjetiti i lokalne zajednice koje su decenijama vezane za šumarstvo. Upravo na to već dugo upozoravaju sindikati.
– Ako se hitno ne reaguje, neće propasti samo ovo javno preduzeće, raspašće se čitav lanac ekonomskog, socijalnog i društvenog života u mnogim opštinama Republike Srpske – upozorili su ljetos iz Sindikata zaposlenih u Šumama RS.
Predsjednik sindikata, Aleksandar Koprivica, ranije je upozorio da postoji ozbiljan rizik da oko milion hektara državnih šuma, kojima sada upravljaju „Šume RS“, bude ustupljeno koncesionarima.
– Ako šume dođu u ruke koncesionara, on će drvo voziti svojim drvoprerađivačima, a za lokalna preduzeća i preduzetnike neće biti mjesta. I šta će onda biti sa školom ili Domom zdravlja u Čajniču, na primjer. Hoće li se zatvoriti škola? I ko će uopšte ostati da živi u toj opštini i od čega će živjeti – zapitao se Koprivica.
Da bi izbjegli najgori scenario, u preduzeću pokušavaju da smanje broj zaposlenih. Trenutno je angažovano 4.341 radnik, dok bi, po evropskim standardima, bilo dovoljno upola manje. Plan je da se broj zaposlenih smanji za hiljadu ljudi, kroz prijevremene penzije i dobrovoljne odlaske uz stimulativne otpremnine.
Za to je, međutim, potrebno obezbijediti oko 23 miliona KM, jer se procjenjuje da bi pojedinačne otpremnine iznosile oko 23.000 KM.
Najveći višak nalazi se upravo u malim sredinama, gdje je šumarstvo osnovna grana privrede. Tako u Čajniču višak čini 130 ljudi, dok bi u Han Pijesku trebalo ukinuti čak trećinu radnih mjesta, odnosno 111 zaposlenih. U Driniću je prekobrojno 60 radnika, što je veliki udarac s obzirom na to da u toj opštini ukupno radi oko 400 ljudi.
Postavlja se pitanje koliko bi otpušteni radnici mogli opstati u takvim sredinama i da li bi uopšte ostali da žive tamo sa relativno skromnim otpremninama od 20.000 do 30.000 KM.
Ovako stanje pokazuje da problem nije samo ekonomski, već i demografski, jer male opštine zavise od opstanka javnih preduzeća poput „Šuma RS“.
Otvara se i dilema da li velika javna preduzeća, poput „Šuma“, „Pošta“ ili „Željeznica“, imaju odgovornost prema zajednicama u kojima posluju, ili je upravo zloupotreba pojma socijalne odgovornosti i pretvaranje tih preduzeća u politički plijen dovelo do njihovog urušavanja.
Demograf i ekonomista Aleksandar Čavić podsjeća da je djelovanje javnih preduzeća uređeno zakonom i da su ona obavezna da resurse povjerene na upravljanje koriste sa pažnjom i u interesu osnivača, Republike Srpske.
– “Šume RS” upravljaju jednim od najvećih, a po nekima čak i najvećim resursom Republike Srpske. S druge strane, ovo, kao ni druga javna preuzeća, nije izuzeto od obaveze da posluje uspješno i profitabilno i da tako donose profit svom osnivaču, dakle Republici Srpskoj – kaže Čavić.
On upozorava da se u BiH i dalje ponavlja praksa iz socijalističkog perioda, kada su se javna preduzeća koristila i za socijalno zbrinjavanje stanovništva.
– U višepartijskom sistemu se socijalna briga prometnula u partijsku i tako smo dobili sistem sa elementima partokratije. A to znači prekomjerno i ekonomski neopravdano zapošljavanje, kojim se i krši zakon i uništavaju javna preduzeća – kaže Čavić.
Prema njegovim riječima, „Šume RS“ bi mogle doprinijeti razvoju nerazvijenih opština, ali samo pod uslovom da posluju sa dobitkom.
– Ako bi imali zaposlene stručne i dobro plaćene ljude, koji ne bi razmišljali o odlasku, ako bi poslovali sa dobitkom, onda bi, prvo, redovno uplaćivali lokalnim zajednicama naknadu po osnovu eksploatacije šume, što bi tim zajednicama mnogo značilo. Uz to, punili bi budžet RS i od tog novca bi se mogli kreirati razvojni projekti za male i nerazvijene opštine – objašnjava Čavić.
On dodaje da bi se tim sredstvima moglo podstaći zapošljavanje učitelja, medicinskog kadra ili vaspitača u vrtićima u malim sredinama, čime bi se poboljšao kvalitet života i smanjilo iseljavanje.
Da je racionalizacija neophodna slažu se i sindikalci, ali upozoravaju da bi otpuštanja bila snažan udarac za lokalne zajednice.
– Jasno je da je i u “Šumama RS” ovakvo stanje neodrživo i da je smanjenje broja zaposlenih neminovnost. Jasno je takođe da će to biti veliki udar za male opštine, koje ionako imaju sve manje stanovništva, pogotovo mladih. Ali, ako želimo da se borimo za opstanak tih mjesta, moramo bit malo kreativniji i inovativniji – kaže Goran Stanković, predsjednik Saveza sindikata RS.
On podsjeća da šumarstvo može biti i osnova za razvoj turizma.
– Na Jahorini postoji Šumarska kuća “Ognjište”, koja je organizacioni dio “Šuma RS”. Oni mogu biti turistički atraktivni i ponuditi mnogo niže cijene, u odnosu na jahorinske hotele. Ali taj sadržaj nije promovisan, čak ni neki radnici “Šuma RS” ne znaju da to “Ognjište” postoji – kaže Stanković.
Komentariši