Oznaka: centralna banka bih

Prema novim prognozama Centralne banke (CB) BiH, u drugom kvartalu ove godine očekuje se nešto brži rast ekonomije od 2,4 odsto na godišnjem nivou, ali i veća inflacija.

Iz ove finansijske institucije su saopštili da se nastavak blagog rasta ekonomske aktivnosti iz prethodne godine očekuje u prvom kvartalu zbog nastavka rasta u djelatnostima uslužnog sektora i smanjenja inflatornog pritiska.

“Rast aktivnosti u uslužnom sektoru djelimično je kompenzirao pad aktivnosti u prerađivačkom sektoru, koja je bila dijelom i posljedica smanjene tražnje na tržištima zemalja glavnih trgovinskih partnera. Imajući u vidu kako industrijska proizvodnja bilježi nešto slabiji pad aktivnosti, a izvoz blagi rast na godišnjem nivou u aprilu 2024. godine, prva preliminarna procjena je da bi ekonomska aktivnost mogla biti nešto jača u drugom kvartalu, oko 2,4 odsto”, naveli su iz Centralne banke BiH.

Dodali su da posljedično preliminarna procjena intenziteta rasta realnog BDP-a iznosi 2,1 odsto za prvo polugodište 2024. godine.

“Procjenjujemo da bi ukupna inflacija mogla iznositi 2,6 odsto, a temeljna inflacija 4,2 odsto u drugom kvartalu 2024. godine. Očekujemo kako će godišnja inflacija u drugom kvartalu biti blago viša u maju i junu kao rezultat prvenstveno niske baze u prethodnoj godini, prvenstveno u odjeljcima transporta i režijskih troškova”, ističu u CB BiH.

Preliminarna procjena inflacije u trećem kvartalu ukazuje na blago jačanje inflatornih pritisaka u odnosu na prethodni kvartal, ali su projekcije i dalje u skladu s onim iz srednjoročnog makroekonomskog modela za 2024. godinu.

“Inflacija u BiH je primarno pod uticajem promjena u nivou temeljne inflacije, iz koje se isključuju cijene hrane, alkoholnih pića i duvana, te energenata, što ukazuje na rast domaćih cijena”, objasnili su iz Centralne banke BiH.

Doktor ekonomske diplomatije Siniša Pepić smatra da prognoze Centralne banke BiH koje predviđaju rast ekonomije od 2,4 odsto uz istovremeno povećanje inflacije predstavljaju dvosjekli mač.

“S jedne strane, rast ekonomije je pozitivan znak jer ukazuje na povećanje ekonomske aktivnosti, što može rezultirati stvaranjem novih radnih mjesta, rastom proizvodnje i većom potrošnjom. Međutim, rast inflacije može umanjiti koristi ovog ekonomskog rasta. Inflacija znači povećanje cijena robe i usluga, što može smanjiti kupovnu moć građana. Ako plate ne rastu proporcionalno sa inflacijom, standard života može opasti, jer će ljudi za isti iznos novca moći da kupe manje nego ranije”, naglasio je Pepić za “Nezavisne novine”.

Prema njegovim riječima, da bi rast ekonomije imao pozitivan efekat na društvo, važno je da se inflacija drži pod kontrolom.

“Ovo se može postići adekvatnom monetarnom politikom nad kojom nemamo stvarnu kontrolu zbog currency boarda, kao i stimulisanjem proizvodnje domaćih dobara kako bi se smanjila zavisnost od uvoza, koji često doprinosi inflaciji. Takođe, socijalne politike koje podržavaju najugroženije slojeve stanovništva mogu pomoći u ublažavanju negativnih efekata inflacije. Ukratko, rast ekonomije od 2,4 odsto je pozitivan znak, ali njegova stvarna vrijednost zavisiće od uspjeha u kontrolisanju inflacije i sposobnosti vlasti da obezbijede da korist od ekonomskog rasta stigne do šire populacije”, objasnio je Pepić.

Ekonomista Slaviša Raković kaže za “Nezavisne novine” da je teško sve to komentarisati jer jedno umanjuje drugo.

“Rast je skroman, ali je ipak rast, dok nam je, iz saopštenja, potpuno nepoznat rast inflacije”, navodi Raković.

U ovoj i narednoj godini očekuju se pozitivna inflacijska kretanja koja će daljim padom inflacije uticati na poboljšanje privrede u Bosni i Hercegovini, piše u rezultatima ankete o inflacijskim očekivanjima iz decembra 2023. godine koju provodi Centralna banka BiH.

“Očekivana agregirana inflacija za tekuću godinu iznosi 5,8 odsto, što implicira blagi pad u odnosu na 2023. godinu, kada su učesnici, prema septembarskom anketiranju, predviđali prosječnu inflaciju 7,9 odsto”, kazali su iz Centralne banke BiH.

Dodali su da inflacijska očekivanja u prvom krugu za 2025. godinu iznose 5,5 odsto, što navodi na zaključak da se očekuje i dalji pad inflacije, s obzirom da su inflacijski pritisci u protekloj godini bili daleko iznad višegodišnjeg prosjeka.

“Evidentno je da na kretanja inflacije utiču interni i eksterni faktori, što rezultira razlikama u očekivanoj inflaciji, ne samo u samoj državi, već i među državama uopće. Inflacija kao makroekonomski indikator i dalje predstavlja osnovnu odrednicu donošenja odluka potrošača, finansijskih institucija, države i ostalih učesnika makroekonomskog sistema. S tim u vezi, CBBiH, kao važan segment komunikacijske strategije redovno, provodi anketu o inflacijskim očekivanjima, sa ciljem analize i kontinuiranog praćenja inflacijskih očekivanja ekonomskih subjekata. Učesnici ankete su predstavnici finansijskog sektora, komercijalne banke i osiguravajuća društva”, objasnili su iz Centralne banke BiH.

Inflacija u BiH slabi, ali je istovremeno usporila i ekonomska aktivnost u prvoj polovini 2023. godine.

To se navodi u najnovijem izvještaju Centralne banke BiH, a koji, prema riječima ekonomista, ipak treba da zabrine nadležne, jer usporavanje inflacije građani nisu osjetili.

Kada pogledamo zvanične informacije, u izvještaju Centralne banke BiH, očekuje se slabljenje inflatornih udara do kraja septembra ove godine. Isto tako, oni poručuju da je temeljna inflacija u BiH dostigla svoj vrhunac početkom aprila.

“Centralna banka BiH očekuje slabljenje inflatornih pritisaka do kraja trećeg kvartala 2023. godine. Naša trenutna procjena ukupne inflacije za prvo polugodište iznosi 9,7 odsto, a za devet mjeseci 8,1 odsto”, kažu iz CB BiH uz naglasak na tome da su domaći inflatorni pritisci trenutno glavni razlog i dalje visoke ukupne inflacije.

“Neizvjesnosti vezane za domaće troškove, prvenstveno cijenu rada, te cijene robe i usluga koje su tradicionalno subvencionirane, ali i šokove na međunarodnim tržištima hrane i energenata, čine rizik od korekcija brzih procjena inflacija naviše u narednim periodima umjerenim”, dodali su iz ove finansijske institucije.

Prateći i poštujući sve navedeno, Centralna banka BiH dalje očekuje i usporavanje rasta realnog BDP-a u prvoj polovini 2023. godine, ali ne recesiju.

“Naše procjene jačine trenutne ekonomske aktivnosti ukazuju na dodatno usporavanje rasta realnog BDP-a u drugom kvartalu do nivoa od 0,8 odsto, u poređenju s istim kvartalom prethodne godine. Naša brza procjena godišnjeg rasta realnog BDP-a u prvom kvartalu 2023. godine je korigovana naniže za 30 baznih poena, do nivoa od 1,4 odsto u odnosu na brze procjene koje smo objavili u martu. Preliminarna procjena rasta realnog BDP-a za prvo polugodište 2023. godine iznosi 1,1 odsto”, rečeno je iz Centralne banke BiH, iz koje procjenjuju da će realan rast BDP-a u BiH u ovoj godini biti 1,6 odsto.

Ekonomista Igor Gavran smatra da su sve navedene procjene realne za ekonomiju BiH, ali i da su one negativne. Posebno ga, kako kaže, brine činjenica što je inflacija u ovom trenutku i dalje preko devet odsto.

“Rast cijena se nastavlja. Već duže vrijeme nema opravdanja za to. Sve ovo što dolazi iz CB BiH je dodatno upozorenje za domaće vlasti, koje bi konačno morale da se udostoje i da adekvatno reaguju da se inflacija smanji. To što je ona devet odsto, a ne 18, ne znači ništa, jer je sadašnjih devet odsto možda i teže za stanovništvo”, kaže Gavran za “Nezavisne novine”.

Dodaje da imamo ograničenje marži na neke proizvode, ali ta mjera očigledno ne djeluje.

Kada je u pitanju usporena ekonomska aktivnost, on poručuje da se tu, uslovno rečeno, može manje uraditi, jer je došlo do značajnog usporavanja na izvoznim tržištima za BiH.

“Evropska unija, Njemačka i druge države koje su na pragu recesije ili u recesiji smanjuju narudžbe naše robe. Zbog toga je to jedan dio gdje privrednici moraju sami tražiti nova tržišta, a domaće vlasti im mogu pomoći smanjenjem opterećenja i nekim drugim mjerama. Ali mislim da je za nas mnogo veći problem i dalje inflacija, nego ovo usporavanje”, zaključio je Gavran.

Centralna banka BiH u najnovijim projekcijama prognozira inflaciju od 7,7 odsto, što je za 1,6 procentnih poena više u odnosu na projekciju iz novembra 2022. godine.

“Ključni razlog za reviziju naviše je nastavak rasta cijena hrane i bazne inflacije. Već od drugog kvartala očekujemo postepeno slabljenje inflatornih pritisaka, do kraja projekcijskog perioda“, pojašnjavaju iz Centralne banke.

Projekcija rasta ekonomske aktivnosti u BiH u tekućoj godini korigovana je blago naviše, do nivoa od 1,6 odsto, mada i dalje ukazuje na znatno usporavanje rasta, u odnosu na višegodišnji prosjek.

Iz Centralne banke dodaju da realni ekonomski rast u narednoj godini, trenutno procjenjuju na 3,2 odsto.

“I dalje naglašavamo da se ekonomija ne nalazi u klasičnom poslovnom ciklusu, te da su procijenjene vrijednosti realnog BDP-a, njegovih komponenti i ostalih makroekonomskih varijabli, izložene izuzetno visokom stepenu neizvjesnosti”, ističu iz Banke.

Na osnovu raspoloživih zvaničnih statističkih podataka, i informacija sa međunarodnih tržišta objavljenih do 10. marta 2023. godine, Centralna banka Bosne i Hercegovine (CBBiH) procjenjuje godišnji rast realne ekonomske aktivnosti u četvrtom kvartalu 2022. godine na 1,7 posto.

Usporavanje rasta ekonomske aktivnosti se očekuje prvenstveno zbog slabljenja inostrane potražnje, predstavljenu kroz smanjenje broja narudžbi iz inostranstva, na što ukazuje i smanjenje industrijske proizvodnje te još uvijek visoki inflatorni pritisci.

Ovakva procjena ekonomske aktivnosti u posljednjem kvartalu godine rezultira očekivanim rastom ekonomske aktivnosti u BiH od 3,9 posto u 2022. godini, što je veoma usklađeno sa projekcijom BDP-a prema srednjoročnom makroekonomskom modelu iz novembra 2022. godine (4,1posto).

Naše procjene ukazuju na visoke stope inflacije u prvom polugodištu tekuće godine. Na osnovu zvaničnih podataka iz januara 2023. godine, kao i podataka o očekivanim kretanjima egzogenih varijabli poput cijena hrane i nafte te domaće i strane ekonomske aktivnosti u narednom periodu, očekujemo kako će godišnja inflacija i u prvom kvartalu biti oko 12,6 posto.

Prema zvaničnim statističkim podacima, inflacija potrošačkih cijena je iznosila 14,1posto u januaru 2023. godine.

Već u narednom kvartalu očekuje se usporavanje inflacije, dijelom i zbog sve izraženijeg baznog efekta iz prethodne godine. Bitan uticaj na kretanje inflacije u narednom periodu mogu imati i promjene cijena električne energije u zemlji.

Procijenjena temeljna inflacija u BiH, iz koje se isključuju cijene hrane, alkoholnih pića i duhana, te energenata, takođe je visoka.

U januaru je rast temeljne inflacije u BiH, na godišnjem nivou, procijenjen na 9,8 posto. U prvom polugodištu 2023. godine očekujemo godišnji rast temeljne inflacije od 8,6 posto, što implicira da ukupna inflacija u BiH nije visoka, isključivo, zbog rasta cijena roba na međunarodnim tržištima.

U periodu permanentnih šokova, procjenjivanje kretanja ekonomske aktivnosti i inflacije je veoma neizvjesno, na što ukazuje i svaka nova objava o makroekonomskim projekcijama najvažnijih međunarodnih institucija.

Upravni odbor Centralne banke Bosne i Hercegovine podigao je sa minus 0,25 odsto na nulu kamatu na sredstva iznad obaveznih rezervi, međutim ta kamata u EU iznosi čak 1,5 odsto, tako da je u ovom trenutku bankama koje posluju u BiH daleko isplativije da višak novca drže van Bosne i Hercegovine.

Trenutno banke u Bosni i Hercegovini, iznad obaveznih rezervi, imaju malo manje od četiri milijarde maraka i zbog toga plaćaju kamatu od 0,25 odsto na ta sredstva, ali nakon odluke UO CB BiH da kamatu podigne na nula odsto, neće plaćati ništa. Istovremeno ta kamata kod Evropske centralne banke je 1,5 odsto, što znači da banke koje imaju višak iznad obaveznih rezervi po tom osnovu bi imale značajan prihod, u svakom slučaju veći nego u Bosni i Hercegovini.

Mišljenja stručnjaka u BiH po pitanju posljedica činjenice da je kamata u BiH na sredstva iznad obaveznih rezervi daleko niža su podijeljena. S jedne strane su oni koji kažu da je moguće da banke iznesu dio novca u EU, a s druge oni koji tvrde da do toga neće doći.

Ekonomista Saša Stevanović kaže da kada u uslovima slobodnog kretanja kapitala odstoji razlika u kamatnim stopama i ukoliko ne odstoji devizni rizik između dva ekonomska sistema kao što je BiH i EU, tendencija je da se novac kreće ka ekonomskom sistemu gdje je kamatna stopa veća.

“Ukoliko odstoji razlika između referentnih kamatnih stopa, gdje je danas moguće prekonoćni depozit držati po stopi od 1,5 odsto kao što je sad slučaj kod Evropske centralne banke i ukoliko je alternativa nula odsto, raste tendencija da novac napusti sistem u kojem je manji prinos. Najava rasta referentnih kamatnih stopa ECB-a u narednom periodu tu će tendenciju samo povećati. Po ovom osnovu možemo očekivati pad novčane mase u našem ekonomskom sistemu. Svjedočimo narativu i jasnim akcijama centralnih banaka širom svijeta koje na koordinisan način nastoje restriktivnim politikama tzv. monetarnim zatezanjem ukrotiti inflaciju i zato se može očekivati da novac bude skuplji i biće ga sve manje. Posljednji podaci ukazuju da ekonomski sistemi SAD, Kine, Njemačke, Francuske, Italije u apsolutnom iznosu smanjuju novčanu masu”, rekao je Stevanović.

Iako smo pokušali dobiti komentar od strane Centralne banke Bosne i Hercegovine u vezi sa kamatama iznad viškova obaveznih rezervi, na postavljena pitanja nisu odgovorili.

Kako nezvanično saznajemo, nije isključena mogućnost da vrlo brzo Upravni odbor CB BiH ponovo donese odluku i poveća kamatu na viškove iznad obaveznih rezervi i to sa nula na najmanje 0,25 ili 0,5 odsto s obzirom na to da je jaz između ove kamate u BiH i EU veliki.

Berislav Kutle, direktor Udruženja banaka Bosne i Hercegovine, kaže da će centralne banke promjenom EURIBOR-a moći ostvariti dodatne prihode, a bankama će biti troškovi svedeni na nulu pa će time i one imati dodatnu zaradu.

“Nije vjerovatno da banke iznose novac vani jer bi ga trebalo oročavati, a ročna struktura depozita je izuzetno niska u BiH. Teoretski bi banke trebalo da podižu kamate na domaće depozite koliko ih povećava ECB, ali to je u ovoj i prvoj polovici iduće godine teško očekivati”, rekao je Kutle.

Ekonomski analitičar Igor Gavran ističe da je šokantna odluka Centralne banke BiH da, u periodu kada cijena zlata u svijetu bilježi najnižu vrijednost u posljednje dvije godine, proda nešto više od tone zlata.

On je rekao da privremeni pad vrijednosti zlata nipošto nije trebalo da bude dovoljan razlog za njegovu prodaju.

– S obzirom na to da u našim deviznim rezervama dominira evro, čija vrijednost pada i nema nikakve nade da uskoro poraste zbog katastrofalne perspektive ekonomije EU, ova odluka dodatno će umanjiti ionako simboličan udio rezervi u zlatu i potpuni je promašaj i veoma štetna odluka – rekao je Gavran za “Dnevni avaz”.

On pita rukovodstvo Centralne banke BiH zašto zlato nisu prodavali kada je njegova vrijednost bila veća, kao i zašto su rezerve zlata u BiH na istom nivou već godinama, iako se njegova vrijednost drastično mijenjala u oba smjera.

Prema njegovoj ocjeni, radi se o pokušaju da se privremeni lošiji rezultati poslovanja pokriju na potpuno pogrešan način.

Gavran pita, takođe, da li je Centralna banka BiH “spavala” uljuljkana stabilnošću evra, pa se “probudila” nakon njegovog pada.

– Neće ova odluka destabilizovati ni Centralnu banku, ni BiH, ali je razočaravajuća i pogrešna, a opravdanja su potpuno neuvjerljiva i nemaju nikakvu ekonomsku logiku – zaključio je Gavran.