Svi glavni radovi na obnovi dijelova manastira Hilandara stradalih u požaru marta 2004. godine, završeni su u protekloj godini, a sada predstoji rekonstrukcija riznice i izgradnja depoa – novog, velikog aneksa riznice, koji će se nalaziti uglavnom pod zemljom, rekao je Srni direktor Zadužbine Svetog manastira Hilandara Milivoj Ranđić.
“Zahvaljujući neprekidnoj podršci Republike Srbije i srpskog naroda, brizi Srpske pravoslavne crkve, a poslednjih godina i sredstvima Republike Srpske, manastir Hilandar je 22 godine nakon požara povratio svoju pređašnju lepotu”, ističe Ranđić.
Posljednji izgorjeli objekat koji je rekonstruisan bio je konak Igumenarija, a Ranđić navodi da će, nakon što se završi opremanje enterijera, biti predat na upotrebu do polovine ove godine.
“Manastirska uprava je već podelila kelije. Bratstvo je veliko, narasta i pretiče nas broj monaha da im obezbedimo kelije i to je dobra vest. Hilandar je sad manastir sa 60 monaha i iskušenika – najveći muški manastir u Srba”, rekao je Ranđić.
Završena je i rekonstrukcija izgorjelih paraklisa /crkvica/ Svetog Dimitrija i Svetog Save, i predstoji rad na živopisu i ikonostasu u paraklisu Svetog Save, koji će, navodi Ranđić, biti izrađen od ručno izrezbarenog drveta. Radiće ga radionica iz Sjeverne Makedonije, a procjena je da će biti završen za dvije do tri godine.
“Bratstvo želi da se novi živopis oslika u pravoj fresko tehnici, da se slika direktno na svežem krečnom malteru. Danas nema mnogo ljudi koji rade tom drevnom i izuzetno zahtevnom metodom, ali verujemo da će se naći odgovarajući slikar. Pretpostavljamo da će, pored drugih stvari, ponovo biti oslikan Ciklus Svetog Save”, rekao je Ranđić.
Kako ističe, cijeli Hilandar obnovljen je za nešto više od dva i po odsto budžeta obnove katedrale Notr Dam u Parizu, i, uključujući i dodatno izgrađenu infrastrukturu, uloženo je ukupno oko 25 miliona evra.
Jedna od specifičnosti obnove bila je i izrada stolarije, koja je najčešće rađena od kestenovog drveta, budući da je bogato taninima i otpornije na insekte, a na trajanje radova, uticalo je i poštovanje bogoslužbenog života manastira i specijalnog režima svetogorske autonomije sa velikim brojem neradnih dana.
“Zbog toga su svi poslovi organizovani i izvedeni u sopstvenoj režiji, neposrednim angažovanjem radnika, od inženjera do pomoćnih građevinskih radnika, koji su zaposleni u Zadužbini manastira Hilandara u Beogradu”, navodi Ranđić.
On ističe da je uvedeno centralno, parno grijanje sa novom kotlarnicom, izmještenom iz manastira i ukinuta su lokalna ložišta, čime je smanjena opasnost od novog požara, a Hilandar sada ima i električnu energiju.
“Za ovih 20 godina mi smo obnovili polovinu manastirskog kompleksa. Obnovili smo ekonomske objekte, koje smo adaptirali u smeštaj za poklonike, izgradili smo novi protivpožarni rezervoar, foto naponsku stanicu – solarnu elektranu i dizel agregatsku stanicu, pa Hilandar ima sopstveni energetski sistem koji obezbeđuje struju manastiru i objektima u ekonomiji”, rekao je Ranđić.
Struja će biti potrebna i za novu riznicu, čija bi izgradnja trebalo da bude završena za oko pet godina.
Ranđić objašnjava da će depo – novi, veliki aneks riznice, biti uglavnom podzemni objekat, da bi se obezbijedili što bolji uslovi za čuvanje artefakata.
“Tamo su žarka leta, a vlažne zime. More je blizu pa obezbeđenje stabilnih mikro-klimatskih uslova za čuvanje neprocenjivih starina predstavlja veliki izazov. Drugi razlog je što ne sme da se naruši vizura manastira Hilandara. O tome vodimo računa ne samo zbog ljubavi prema toj lepoti Hilandara, nego i zato što je to obaveza u zaštiti kulturnog nasleđa i nastojanju da se što više zaštiti autentičnost”, rekao je Ranđić.
Hilandar, kako podsjeća, čuva neprocjenjivo nasljeđe srpskog naroda i pravoslavne kulture – među kojima i ikone koje predstavljaju remek-djela svog doba, kao i katapetazmu /oltarsku zavjesu/ monahije Jefimije, kao i katapetazmu koju su manastiru poklonili ruski car Ivan Vasiljevič Četvrti – Grozni i njegova prva žena, izrađenu u 16. vijeku u čuvenim ruskim, kremaljskim, carskim radionicama specijalno za Hilandar.
Ranđić navodi da su tu i srpske i vizantijske vladarske povelje, kao i jedini autograf Svetog Save u Karejskom tipiku i na njemu njegov pečat – voštani otisak njegovog prstena pečatnjaka, zatim turski sultanski fermani brojni drugi artefakti.
“Uslovi u kojima se čuvaju su daleko od onoga kako bi trebalo da bude. Zato se radi ceo poduhvat. Moralo je da sačeka da se prvo obnovi izgoreli deo”, rekao je Ranđić.
HILANDAR NAJSTARIJA, NEPREKIDNO POSTOJEĆA SRPSKA USTANOVA
Ističući značaj ovog srpskog manastira, Ranđić napominje da Rumunija, uprkos svim nastojanjima, nije uspjela da dobije svoj manastir na Svetoj Gori, nego samo skit, što je niži nivo, jer svaki skit mora da pripada nekom manastiru, a ipak je donijela zakon o podršci tom skitu.
“Tako i Srbija i Republika Srpska imaju zakon o očuvanju kulturnog i istorijskog nasleđa Svetog Manastira Hilandara sa željom da to nasleđe zauvek sačuvamo, ali ne samo materijalne spomenike, nego i samu duhovnu ustanovu, pošto je Hilandar najstarija kontinuirano postojeća srpska ustanova. Bez prekida od 1198. godine, tamo se bogosluži na srpskom jeziku, administracija vodi na srpskom jeziku”, rekao je Ranđić.
U velikom požaru, koji je izbio u noći između 3. i 4. marta 2004. godine uništeno je i teško oštećeno 5.897 kvadratnih metara ili blizu 55 posto korisne površine Hilandara.
Paraklis Svetih 40 mučenika je potpuno nestao, paraklisi Svetog Dimitrija, Svetog Save i Svetog Nikole su značajno oštećeni, a uništene su, između ostalog, najstarije sačuvane autentične monaške ćelije sa kraja 16. vijeka, veoma rijetke na Svetoj Gori.
Vatrom je bilo zahvaćeno osam građevinskih cjelina, dok su trpezarija Svetog Kralja Milutina iz 14. vijeka i paraklis Svetih arhanđela pretrpjeli oštećenja usljed blizine vatre i gašenja požara.
